W końcu lipca premier Armenii Nikol Paszynian publicznie stwierdził, że EAUG, w skład której wchodzą oprócz Rosji i Armenii także Kazachstan, Białoruś i Kirgistan, nie działa. Przyczyną kryzysu w organizacji jest wojna handlowa wywołana przez Moskwę. Rosja po raz kolejny użyła swojej instytucji nadzoru nad rynkiem żywności do wywierania politycznego nacisku. W odpowiedzi na unijne aspiracje armeńskich władz, Rospotriebnadzor zakazał importu i tranzytu szerokiej gamy produktów z Armenii (produktów rolnych, napojów, wody mineralnej).
Czytaj więcej
To wielokrotnie stosowana przez Kreml metoda karania nieposłusznych krajów. Po ostatnich prozachodnich działaniach władz Armenii rosyjska inspekcja...
Armenia przekierowuje eksport z Rosji do Unii Europejskiej
Spowodowało to paraliż instytucjonalny EAUG z powodu nieprzestrzegania podstawowych zasad wolnego handlu. Organizacja zwana Unią Gospodarczą Wschodu w praktyce już nie funkcjonuje, bo jej członkowie mają zupełnie rozbieżne interesy gospodarcze i wizje przyszłości. Konsekwencją jest reorientacja rynkowa: Armenia aktywnie przekierowuje eksport na rynek unijny. Bruksela wsparła Erewań pomocą 52 mln euro i zapowiedzią zdjęcia ceł z 80 proc. ormiańskiego eksportu, dotąd kierowanego do Rosji.
Według przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen, Armenia będzie teraz dostarczać do Wspólnoty 99 proc. świeżych produktów rolnych eksportowanych wcześniej do Rosji, a także ponad 90 proc. napojów i alkoholi, w tym słynny koniak ormiański.
Czytaj więcej
Komisja Europejska zdejmie 99 proc. ceł na ormiańskie świeże produkty rolne i 90 proc. ceł na alkohole. To policzek dla Kremla, który ostatnio wyru...
Konflikt rosyjsko-armeński rozgorzał w połowie roku. Moskwa zaczęła zakazywać importu produktów z Armenii pod koniec maja. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy ograniczono dostawy kwiatów, świeżych pomidorów, ogórków, bakłażanów, ziemniaków, ziół, truskawek, wiśni, winogron, gruszek, pigwy, suszonych owoców, żywych ryb, produktów mlecznych, wody mineralnej i alkoholu. Zakaz dotyczy również tranzytu wszystkich tych towarów przez Rosję do pozostałych krajów EAUG. Nieprzypadkowo pierwsze ograniczenia Kreml wprowadził przed wyborami parlamentarnymi w Armenii, które odbyły się 7 czerwca. Po zwycięstwie partii Paszyniana ich liczba gwałtownie wzrosła.
Eurazjatycka Unia Gospodarcza miała być konkurencją dla UE
Eurazjatycka Unia Gospodarcza nieprzypadkowo została utworzona w maju 2014 r., kiedy po zajęciu w marcu ukraińskiego Krymu, na Rosję spadły pierwsze sankcje Zachodu. Putin od dawna chciał odbudowy ZSRR. Powstały po upadku sowietów twór, jakim była Wspólnota Niepodległych Państw złożona z byłych sowieckich republik, nie działał. Wykorzystując więc dużą w tamtym okresie zależność gospodarczą od Rosji, Kreml powołał do życia coś, co według wizji dyktatora, miało być konkurencją dla rynku wspólnotowego.
Czytaj więcej
Kolejna zemsta Kremla za prounijny kierunek zmian w Armenii. Od jutra 12 czerwca obowiązuje zakaz importu do Rosji wszystkich warzyw, owoców i orze...
Założenia były więc kalką rozwiązań unijnych: stworzenie jednolitego rynku, usunięcie barier dla przepływu towarów, usług, inwestycji i siły roboczej, skoordynowana polityka gospodarcza. Optymiści twierdzili, że rozwój rynku liczącego 180 milionów mieszkańców, o powierzchni ponad 20 mln kilometrów kwadratowych i łącznym PKB wynoszącym około 4 bln dol., miał wzbogacić państwa członkowskie EAUG o 900 mld dol. do 2030 r.
Jednak już w dwa lata od założenia okazało się, że wyniki organizacji są nie tylko skromniejsze od zakładanych, ale wręcz „poszły na minus” – podkreślał Igor Pankratienko, w analizie sytuacji EAUG w 2016 r. W przypadku Armenii eksport do Rosji zmniejszył się o 27,8 proc., a import z Rosji – o 11 proc. Eksport do Białorusi spadł o 37 proc., a do Kazachstanu o 20 proc. I to przy spadku eksportu Armenii do krajów Unii w tym samym okresie (I-III kw. 2015 r.) tylko o 2 proc.
EAUG od początku była politycznym projektem Kremla
Armenia nie była tu wyjątkiem, a jedynie najlepszym przykładem realiów EAUG. Dla Moskwy był to projekt geopolityczny, w którym odgrywała rolę lidera. Wizerunek inicjatora integracji przestrzeni postsowieckiej bardzo imponował rządzącej rosyjskiej elicie i był aktywnie wykorzystywany w oficjalnej propagandzie. Astana i Mińsk kładły nacisk na interesy gospodarcze, stale podkreślając, że zasadniczym warunkiem ich uczestnictwa w organizacji jest zachowanie suwerenności, tożsamości narodowej (dla Kazachstanu) i istniejącego systemu rządów (dla Białorusi).
Czytaj więcej
Kreml wprowadził zakaz eksportu zbóż do zaprzyjaźnionych krajów Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej oraz zakaz eksportu cukru białego i trzcinow...
Przy tak różnych podejściach stało się jasne, że EAUG to sztuczny twór. Związek powstał jako stowarzyszenie wyłącznie gospodarcze, którego dokumenty statutowe nie zawierają śladu politycznego. Tymczasem jeszcze zanim podpisano te dokumenty, Rosja próbowała już wciągnąć partnerów w swoje zagraniczne gry polityczne.
Pankratienko zauważa, że aneksja Krymu wywołała bardziej niż nieufną reakcję w Mińsku i Astanie. Do wojny Putina ani Kazachstan, ani Białoruś nie zerwały współpracy gospodarczej z Ukrainą. Odmówiły też przystąpienia do embarga nałożonego przez Rosję na żywność z Unii Europejskiej. Zyskały pod względem ekonomicznym, ponieważ szybko nawiązały reeksport towarów z UE do Rosji, po prostu zmieniając w dokumentach celnych kraj producenta i dodając swój zysk do ceny produktu.
Chiny odrzuciły współpracę z Eurazjatycką Unią Gospodarczą
Zwolennicy EAUG próbowali przedstawić projekt Pekinowi jako skuteczne narzędzie realizacji chińskiej koncepcji Pasa Gospodarczego Jedwabnego Szlaku. Podkreślają oni, że połączenie tych dwóch systemów byłoby korzystne zarówno dla Chin, jak i dla członków Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej. Chińscy przywódcy odrzucili jednak tę propozycję, kładąc nacisk na współpracę dwustronną, przede wszystkim z Kazachstanem, jako bardziej realny sposób realizacji swojego pomysłu.
W rezultacie kryzys wewnątrz EAUG – z powodu prób Kremla „powiązania” polityki z gospodarką – już dekadę temu nabrał charakteru systemowego. Również dlatego, że motywy większości jego uczestników – z wyjątkiem Moskwy – opierają się wyłącznie na interesach ekonomicznych. A jakie mogą być perspektywy tego stowarzyszenia integracyjnego, jeśli sama gospodarka Rosji jest obecnie w głębokim kryzysie?
Czytaj więcej
Pekin zwiększa aktywność gospodarczą w Azji Centralnej. Dziś region zajmuje pod względem chińskich inwestycji drugie miejsce po Afryce. Na czele li...
Dziś, w piątym roku wojny, przy Moskwie trwa już tylko reżim białoruski. Trwa, bo nie ma innego wyjścia. Sam jest objęty licznymi sankcjami. Kirgiskie, armeńskie i kazachskie banki dołączyły do unijnych sankcji. Kazachstan, który w końcu pozbył się władzy klanu Nazarbajewa, też wyraźnie skręca na Zachód. Kazachska ropa zastąpiła rosyjską na niemieckim rynku.
Kraj zyskał też na przenosinach setek tysięcy rosyjskich firm, które uciekają przed rozpętaną przez Kreml wojną. Najnowszym przykładem jest Wildberries, największa platforma e-commerce Rosji. Spółka 4 sierpnia podjęła decyzję o przeniesieniu swoich centrów logistycznych do Kazachstanu, po tym, jak Ukraina zniszczyła skutecznymi atakami jej rosyjskie magazyny.
