Wrzesień przyniósł wyraźne zwiększenie deficytu budżetu państwa. Z środowego komunikatu Ministerstwa Finansów wynika, że po trzech kwartałach dochody wyniosły 438,8 mld zł, wydatki 611 mld zł, a luka między nimi zwiększyła się do 172,2 mld zł.
Deficyt rośnie, ale jest niższy niż przed rokiem
Na koniec sierpnia deficyt budżetu państwa wynosił 151,1 mld zł, czyli 55,6 proc. planu na cały rok. Po wrześniu było to już 172,2 mld zł, a więc 63,4 proc. rocznego limitu. Oznacza to, że w ciągu miesiąca dziura budżetowa powiększyła się o 21,1 mld zł. Limit deficytu na 2026 r., wyznaczony w ustawie budżetowej, wynosi ok. 272 mld zł, do jego wykonania brakuje więc ok. 100 mld zł, średnio ok. 33,3 mld zł na miesiąc.
Jednocześnie sytuacja wygląda lepiej niż rok wcześniej. Po dziewięciu miesiącach 2025 r. deficyt sięgał 201,4 mld zł, czyli był o 29,2 mld zł wyższy niż obecnie, na koniec zaś roku było to ok. 275,7 mld zł.
CIT ciągnie dochody, VAT rośnie powoli
Łączne dochody budżetu po wrześniu wyniosły 438,8 mld zł (67,8 proc. rocznego planu) i były wyższe o ok. 23,3 mld zł (5,6 proc.) niż rok wcześniej. Dochody podatkowe wyniosły 389,2 mld zł, o 6,4 proc. więcej niż rok wcześniej. Największym pozytywnym zaskoczeniem pozostaje CIT. Wpływy z tego podatku sięgnęły 62,7 mld zł, co oznacza wzrost o 30,3 proc., czyli o 14,6 mld zł rok do roku. Resort finansów wyjaśnia w komunikacie, że na tak dobry wynik wpływa m.in. podwyższenie od 2026 r. stawki CIT dla banków (do 30 proc.), a także poprawa wyników finansowych przedsiębiorstw niefinansowych. Według danych GUS ich wynik finansowy brutto w pierwszym półroczu był o 29,1 proc. wyższy niż rok wcześniej.
Czytaj więcej
Pod względem zadłużenia państwo pędzi na zderzenie ze ścianą, deficyt ma być największy w UE. Opozycja obwinia rząd, rząd – wojnę i sytuację geopol...
Znacznie słabiej wyglądają wpływy z VAT, najważniejszego źródła dochodów podatkowych państwa. Od stycznia do września wyniosły 244,1 mld zł i były wyższe zaledwie o 1,6 proc. niż przed rokiem. W przypadku akcyzy wzrost wyniósł 1,5 proc., do 68,9 mld zł. MF wskazuje, że na wpływy z VAT we wrześniu pozytywnie oddziaływały m.in. wzrost nominalnej sprzedaży detalicznej i produkcji sprzedanej przemysłu w sierpniu. Jednocześnie dochody ograniczało czasowe obniżenie stawki VAT na paliwa z 23 do 8 proc. Łączny koszt pakietu CPN dla wpływów z VAT i akcyzy w okresie styczeń–wrzesień resort szacuje na około 5,3 mld zł.
W przypadku PIT wpływy samego budżetu państwa były ujemne i wyniosły minus 7,1 mld zł. Nie oznacza to jednak spadku całkowitych wpływów z tego podatku. Łączne dochody państwa i samorządów z PIT wyniosły 156,8 mld zł, o 11,9 proc. więcej niż rok wcześniej. Różnica wynika przede wszystkim z większych udziałów samorządów w tym podatku, zgodnie z obowiązującą od 2025 r. reformą finansowania JST.
Wydatki spadają, ale tylko na papierze
Wydatki budżetu państwa od stycznia do września 2026 r. wyniosły 611 mld zł (66,5 proc. rocznego planu) i były o 6 mld zł niższe niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Ten spadek rok do roku nie wynika z szerokiego ograniczenia bieżących wydatków, lecz w dużej mierze z wysokiej bazy z 2025 r. Chodzi przede wszystkim o zeszłoroczne transfery związane ze spłatą obligacji Polskiego Funduszu Rozwoju wyemitowanych w ramach tarcz finansowych w czasie pandemii, na które poszło łącznie ok. 51 mld zł. Po skorygowaniu porównania o tę pozycję obraz byłby zupełnie inny. Z naszej analizy wynika, we wrześniu tego można by mówić o wzroście wydatków o ok. 7–8 proc.
Ministerstwo Finansów podaje, wśród dużych grup wydatków, największy wzrost rok do roku dotyczył części budżetowej ZUS – o 12,1 mld zł, wydatków na obsługę długu – o 9,5 mld zł, składki do UE – 4,2 mld zł, i części Zdrowie – 3,6 mld zł.
