Materiał powstał we współpracy z PwC Polska
CFO – lider, który wie, jak działać w świecie AI. Zarządzanie zmianą w projektach AI. I wreszcie – zarządzanie ryzykiem AI. To główne tematy zorganizowanego już po raz piąty przez firmę doradczą PwC wydarzenia CFO Compass Connect Forum, cyklicznej konferencji skierowanej do zarządzających finansami w firmach. W tym roku odbywało się pod hasłem „Nowy wymiar leadershipu CFO”.
Zaawansowane technologie i błyskawiczny rozwój AI nadają zupełnie nowy kontekst roli CFO i wymagają większego zestawu kompetencji. Zarządzający finansami z jednej strony oczywiście powinni być zwolennikami rozwiązań technologicznych, które optymalizują koszty i zapewniają firmom dodatkowe przychody. Z drugiej strony jednak, co mocno wybrzmiało w czasie wydarzenia, mają być głosami rozsądku w organizacjach i na technologię patrzeć wielopoziomowo. – Muszą nieustannie pytać – mówił Marcin Makusak, partner PwC Polska i lider CFO Compass Connect Forum. – Czy AI naprawdę zmieni moją organizację? Jak przygotować ludzi na zmianę? Jak nie zostać w tyle? Jak wykorzystać technologię i jednocześnie kontrolować ryzyko? Jaką rolę powinien dziś pełnić CFO i jak podejmować dobre decyzje, gdy nie mamy wszystkich odpowiedzi?
– Typowa sytuacja w firmach – wielokrotnie podczas swoich wystąpień zauważali eksperci PwC – zainwestowano w technologie AI, a dopiero potem zaczęto się zastanawiać, w jaki sposób je wykorzystać i nimi zarządzić.
Strategiczna odwaga w AI
– Kiedy patrzymy dzisiaj na średnią spółkę w Unii Europejskiej, to jej wydatki na AI w zeszłym roku wzrosły o 30 proc. To same badanie mówi, że niecałe 12 proc. wszystkich CEO jest przekonanych, że odniosło z tej inwestycji znaczący wzrost przychodów albo znaczące obniżenie kosztów, tak jak się spodziewali. Musimy zrozumieć, że w świecie AI przewagę daje nie sama technologia, ale przede wszystkim jakość use case’ów dla tej technologii oraz to, jak ona redefiniuje nasz biznes, nasze procesy – mówiła podczas power speech Agnieszka Gajewska, partner, prezes PwC w Europie Środkowo-Wschodniej. – Myślę, że dla każdego CFO i CEO dużym tematem jest odwaga do testowania, do szukania takich zastosowań AI, które dadzą rezultaty nie tylko tu i teraz, ale przełożą się też na przyszłość biznesu. Myślę, że to jest bardzo ważne, żeby wszyscy liderzy ćwiczyli w sobie ten muskuł dawania sobie przyzwolenia na podejmowanie decyzji możliwie najlepszych w obecnej sytuacji, wiedząc, że najprawdopodobniej ta decyzja w jakiś sposób będzie musiała zostać skorygowana w ciągu jej życia – dodała Agnieszka Gajewska.
Wyjaśnieniu, jak planować inwestycje w AI, aby przyniosły one oczekiwane efekty, znaczną część swojego wystąpienia poświęcił Jakub Borowiec, partner w PwC Polska. – Aby świadomie skalować AI, na początku musimy sami zrozumieć tę technologię i ją potestować, aby poznać możliwości. Rozwój w tym obszarze pozwoli na wyobrażenie sobie całościowej transformacji i jak zostać jej liderem w organizacji, jak patrzeć strategicznie na dane i planować wydatki, jak przygotowywać scenariusze, predykcje wykorzystania AI oraz jak mierzyć potencjał i efekty w wynikach biznesowych.
Borowiec wskazał na podstawowe przewagi CFO w kontekście AI. – Dostęp do danych i rozumienie liczb. Posiadanie wizji na przyszłość. Obserwowanie, jak pierwsze zastosowania AI zmieniają rzeczywistość. Pozostaje pytanie: jak zbudować funkcję finansów, żeby stała się hubem dla projektów transformacyjnych, żeby inspirowała resztę organizacji, co w efekcie pozwoli na skuteczne osadzenie AI w firmie i długotrwałe czerpanie korzyści z oferowanych przez nią możliwości.
Bez ludzi nie ma adopcji AI
To wszystko nie odbędzie się jednak bez zespołu. O tym mówiły Katarzyna Komorowska, partner odpowiedzialna w PwC za doradztwo w obszarze HR i zarządzania ludźmi, oraz Agata Katyl, dyrektor w PwC, liderka zespołu wspierającego duże projekty transformacyjne w obszarze zarządzania zmianą. Wskazały na kilka kluczowych czynników, które w szczególny sposób wpływają na szybkość adopcji nowych rozwiązań, w tym AI, w firmach. Właściwe zaadresowanie kwestii związanych z budowaniem zaangażowania liderów i pracowników, budowaniem wizji zmiany, ale też konkretnych zadań na każdym poziomie organizacji, i odpowiednio wczesne projektowanie wspierających procesów HR pozwala na to, aby zwiększyć prawdopodobieństwo sukcesu transformacji aż siedem razy. Wiedza o nowych rozwiązaniach IT i – co bardzo ważne – o korzyściach, jakie przynoszą, musi trafić do zespołów – mówiła Agata Katyl. – Użytkowników końcowych trzeba w odpowiedni sposób zaangażować, alokować im odpowiednio czas, żeby byli agentami zmiany. Żeby przeprowadzali nam piloty, ale też sugerowali pewną modyfikację rozwiązań, bo prawdopodobnie mogą mieć dosyć dużo pomysłów, jak tę transformację przeprowadzić na ich małym poletku – podkreślała Katarzyna Komorowska. Kolejną sprawą jest komunikacja. – Trzeba przekazać wizję zmiany. Bardzo często dzieje się tak, że dołączam do projektu i zadaję to trudne pytanie: co my właściwie chcemy osiągnąć? Ile osób na sali, tyle jest podejść – dodawała Agata Katyl.
I ostatnia kwestia: kultura firmy. – Kultura organizacyjna to jest taki element, który często nie nadąża za zmianami technologicznymi, a my potrzebujemy w toku transformacji kreować nowe zachowania wśród naszych zespołów. Pracujemy z liderami nad tym, aby rzeczywiście zespoły mogły przystosowywać się w szybszym tempie do tych wszystkich zmian, które dzieją się w firmach – mówiła ekspertka PwC.
Skaluj AI, nie ryzyko
Aspekty dotyczące oceny ryzyka związanego z odpowiedzialnym i bezpiecznym skalowaniem AI w bardzo przekonywujący sposób ilustrowali Łukasz Łyczko, dyrektor, radca prawny w PwC Legal oraz Mateusz Szajdak, starszy menedżer w zespole ds. ryzyka technologicznego PwC. Prelegenci podkreślali, że sztuczna inteligencja jest technologią inną niż te, z którymi firmy miały do czynienia do tej pory. Wraz ze wzrostem skali wykorzystania AI rosną nie tylko korzyści, ale również koszty, ryzyka i obowiązki regulacyjne. Jak zauważył Mateusz Szajdak, wiele organizacji nadal postrzega AI przez pryzmat kosztów wdrożenia, pomijając wydatki związane z utrzymaniem, monitoringiem modeli, zgodnością regulacyjną czy zarządzaniem danymi. – Gdy pytamy o koszty wdrożenia AI, zazwyczaj otrzymujemy prostą odpowiedź dotyczącą faktury za rozwiązanie. Tymczasem powinniśmy pytać, które koszty będą rosły wraz ze skalowaniem wykorzystania tej technologii i sukcesem jej adopcji – podkreślał Mateusz Szajdak.
Eksperci zwrócili również uwagę na znaczenie odpowiednich zapisów w umowach z dostawcami technologii. W przypadku rozwiązań AI szczególnego znaczenia nabierają kwestie związane z modelem rozliczeń, wykorzystaniem danych, możliwością zmiany dostawcy czy ryzykiem uzależnienia od jednego partnera technologicznego. Ważnym elementem dyskusji były także nowe regulacje, w tym AI Act, które nakładają na organizacje dodatkowe obowiązki w zakresie zarządzania ryzykiem i zgodnością.
Zdaniem Łukasza Łyczko koszty związane z AI nie ograniczają się wyłącznie do potencjalnych kar finansowych przewidzianych przez regulacje. Znacznie bardziej dotkliwe mogą być konsekwencje reputacyjne wynikające z niewłaściwego wykorzystania technologii. – Chyba najbardziej poważną konsekwencją jest utrata zaufania. Mówimy zarówno o zaufaniu klientów, jak i pracowników. To koszt, który najtrudniej odbudować – podkreślał Łukasz Łyczko.
Eksperci zgodnie wskazywali, że firmy chcące pozostać konkurencyjne nie mogą rezygnować z wdrażania sztucznej inteligencji. Kluczowe staje się jednak odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem, ścisła współpraca CFO z działami IT, zakupów, operacji i compliance oraz zadawanie właściwych pytań jeszcze przed podjęciem decyzji o skalowaniu AI w organizacji. Dzięki temu możliwe jest nie tylko wykorzystanie potencjału technologii, ale także skuteczne kontrolowanie kosztów i ograniczanie ryzyk związanych z jej rozwojem.
Okiem praktyka
Elementem konferencji CFO Compass Connect Forum jak co roku były warsztaty, podczas których zaproszeni na konferencję CFO mogą skonfrontować swoje doświadczenia, zadać ważne pytania i wspólnie poszukać odpowiedzi na to, co jest najważniejsze w projektach wdrażania AI.
– Adopcja to nie tylko uruchomienie kolejnego narzędzia technologicznego. To zmiana sposobu pracy. Ważne jest, aby znaleźć wartość tego narzędzia i pokazać, jak realnie zmienia pracę konkretnego zespołu – mówiła Dominika Rusin, menedżer w PwC Polska.
Podczas warsztatów uczestnicy zgodzili się, że skuteczna adopcja AI wymaga aktywnego zaangażowania liderów oraz wyłonienia ambasadorów zmiany, którzy będą promować nowe rozwiązania w organizacji. Zwrócono również uwagę na konieczność uporządkowania wykorzystania różnych narzędzi AI funkcjonujących poza oficjalnymi systemami firmy. – Potrzebne są działania adaptacyjne, które pomogą zwiększyć wykorzystanie zaaprobowanego narzędzia w zespołach, do których jest ono skierowane.
Na kwestie związane z bezpieczeństwem zwrócił uwagę Michał Kucharczyk, dyrektor PwC Polska. – Zawsze niesłychanie ważne jest, aby korzystanie z tych wszystkich rozwiązań było zgodne z wymaganiami regulacyjnymi i zasadami bezpieczeństwa – zaznaczył.
W projektach transformacyjnych często występuje sytuacja, kiedy w trakcie inwestycji trzeba znacząco ograniczyć jej koszty. Jak to zrobić bez wpływu na skuteczność zmian? – Wybierzmy te elementy procesowe wskazane wspólnie z biznesem, które rzeczywiście przyniosą wartość i oszczędności – mówiła Agata Katyl. Jak zwracała uwagę Katarzyna Komorowska: – Change management to jest nie tylko i wyłącznie ustrukturyzowana komunikacja, ale również przygotowanie organizacji na fakt, że w projektach technologicznych zmiana planów jest czymś naturalnym.
W centrum zainteresowań uczestników sesji warsztatowych było również zagadnienie transferu rozwiązań AI pomiędzy działami firmy. – Pierwsze kluczowe pytanie dotyczące tego nowego obszaru powinno brzmieć: czy w tym obszarze rzeczywiście potrzebne jest AI? A może problemem są procesy, dane albo sposób organizacji pracy? – zauważyła jedna z uczestniczek warsztatu.
Uczestnicy podkreślali również, że wdrażanie AI nie może odbywać się w oderwaniu od reszty organizacji. – Nie powinniśmy działać silosowo. Większość procesów jest ze sobą powiązana, dlatego każda zmiana może wpływać na wiele innych obszarów firmy – podkreślano podczas dyskusji.
Podsumowując warsztaty, Marcin Makusak wskazał na wspólny mianownik wszystkich dyskusji:
– Najpierw zbudujmy fundamenty: dane i procesy, a potem wdrażajmy technologie. A kiedy już to robimy, zadbajmy o to, żeby była to trwała zmiana, a nie jednorazowy projekt.
Temu przesłaniu przyświecał cały tegoroczny CFO Compass Connect Forum.
Materiał powstał we współpracy z PwC Polska