Polski Ład zrujnował finanse samorządów

Samorządy lokalne borykają się z nieprzewidywalnością i problemami finansowymi. Donald Tusk zapowiedział zmiany negatywnych zjawisk.

Publikacja: 12.12.2023 18:33

Polski Ład zrujnował finanse samorządów

Foto: Adobe Stock

Samorządowcy potrzebują stabilności finansowej, ale też prawnej. Chcą przywrócenia zabranych im kompetencji. Postulowali to przed wyborami parlamentarnymi. O ich sytuacji powiedział w wystąpieniu sejmowym Donald Tusk.

- Niszczyliście samorząd terytorialny na różne sposoby: poprzez centralizację, poprzez rozdawanie pieniędzy po uważaniu. Teczka z raportami z setek polskich gmin, dziesiątków powiatów i wielu województw o tym jak niesprawiedliwe, jak partyjnie, jak stronniczo dysponowaliście środkami, jak uczyniliście wszystko, na szczęście prawie wszystko, żeby odbudować model władzy centralistycznej – zarzucał politykom PiS Tusk w expose. - Chcieliście wyrzucić na śmietnik historii ideę prawdziwego samorządu, gdzie ludzie autonomicznie, w swoim miejscu zamieszkania decydują o swoim życiu, a władza centralna jest od tego, żeby ułatwiać, pomagać, a nie żeby narzucać własną wolę – mówił i zapowiedział, że nowa koalicja będzie dzieliła się odpowiedzialnością, środkami, decyzjami, władzą z samorządem terytorialnym każdego szczebla.

Czytaj więcej

Tarcz ochronnych nie da się ciągnąć w nieskończoność

Dochody niższe o 9 proc.

Ponad 18 mld zł zadłużenia samorządów lokalnych na koniec tego roku szacował rząd Mateusza Morawieckiego w jesiennej notyfikacji finansów publicznych, którą Polska wysłała do Komisji Europejskiej. Zeszły rok samorządy zamknęły ponad 12 mld zł deficytem. Problemy z finansami w ostatnich dwóch latach wynikają głównie ze zmian podatkowych wprowadzonych przez Polski Ład, coraz większej centralizacji decyzji oraz z inflacji. - Zniknęła spora część dochodów, a sposób zadośćuczynienia, który rząd określał wyrównaniem, był rozdysponowany według kryteriów uznaniowych i politycznych – przypomina Andrzej Porawski ze Związku Miast Polskich.

Korporacje samorządowe szacują zaś na 30 mld zł ubytek dochodów samorządowych tylko w tym roku spowodowany reformami podatkowymi. Rekompensaty z poprzednich lat nie wyrównały ubytków, podzielone zostały w ten sposób, iż często zyskały małe wiejskie gminy, a traciły duże miasta. W 2021 roku rekompensata wynosiła 8 mld zł, a w 2022 - 13,7 mld zł. W tym roku była to podobna kwota.

 Związek Miast Polskich szacuje, że realnie dochody samorządów spadły o ponad 9 proc.

Andrzej Porawski zwraca uwagę na to, iż centralizacja prowadzona przez PiS znacząco wykraczała poza finanse publiczne. – To odbieranie kompetencji. Zamieniono na przykład opinie kuratora oświaty na temat sieci oświatowej. Musieliśmy utrzymywać szkoły, choć ich utrzymanie stanowiło nonsens z każdego punktu widzenia. Decyzję podjął kurator, a koszty ponosiła społeczność lokalna – dodał ekspert ZMP.

Czytaj więcej

Nowy rząd dostanie w spadku budżet państwa w słabej kondycji

Oczekiwania i postulaty

- Chcemy uzdrowienia finansów JST. Co za tym się kryje? Podwyższenie subwencji oświatowej, czyli już zapowiedzianych podwyżek dla nauczycieli; przyznanie samorządom udziału w PIT ryczałtowym i podwyższenie udziałów gmin w podatku dochodowym od osób fizycznych – co oznacza zrekompensowanie ubytku w podatkach. Również zmiany w systemie Janosikowym – system dzielenia się pieniędzy z biedniejszymi gminami nie jest zły, ale niestety „zapomina” o szybko zmieniającej się liczbie ludności w większych miastach. – tłumaczy Piotr Krzystek, prezydent Szczecina, członek Rady Unii Metropolii Polskich i dodaje: - Jesteśmy w nowej rzeczywistości, w której mamy wielką nadzieję na poprawę sytuacji samorządów – tak jak deklaruje premier Donald Tusk.

Jeszcze w maju, w czasie Dnia Samorządu Terytorialnego w Senacie, organizacje samorządowe mówiły o konieczności odwrócenia negatywnych zmian ograniczających samodzielność społeczności lokalnych. Zwracały uwagę na ubezwłasnowolnienie samorządów w organizacji i finansowaniu gospodarki komunalnej oraz lokalnych i regionalnych usług publicznych, a także w polityce rozwoju. Wiele z proponowanych postulatów przedstawiono jako projekty ustaw, nie zostały rozpatrzone przez parlament, np. ta o udziale samorządów w podatku zryczałtowanym.

Samorządowcy potrzebują stabilności finansowej, ale też prawnej. Chcą przywrócenia zabranych im kompetencji. Postulowali to przed wyborami parlamentarnymi. O ich sytuacji powiedział w wystąpieniu sejmowym Donald Tusk.

- Niszczyliście samorząd terytorialny na różne sposoby: poprzez centralizację, poprzez rozdawanie pieniędzy po uważaniu. Teczka z raportami z setek polskich gmin, dziesiątków powiatów i wielu województw o tym jak niesprawiedliwe, jak partyjnie, jak stronniczo dysponowaliście środkami, jak uczyniliście wszystko, na szczęście prawie wszystko, żeby odbudować model władzy centralistycznej – zarzucał politykom PiS Tusk w expose. - Chcieliście wyrzucić na śmietnik historii ideę prawdziwego samorządu, gdzie ludzie autonomicznie, w swoim miejscu zamieszkania decydują o swoim życiu, a władza centralna jest od tego, żeby ułatwiać, pomagać, a nie żeby narzucać własną wolę – mówił i zapowiedział, że nowa koalicja będzie dzieliła się odpowiedzialnością, środkami, decyzjami, władzą z samorządem terytorialnym każdego szczebla.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Finanse
Co się dzieje z cenami złota? Ma być jeszcze drożej
Finanse
Blisko przesilenia funduszy obligacji długoterminowych
Finanse
Babciowe jeszcze w tym roku. Ministerstwo zapewnia, że ma środki
Finanse
Wschodzące gwiazdy audytu według "Rzeczpospolitej"
Finanse
Szanse i wyzwania na horyzoncie