Unijne dyrektywy przewidują udzielanie przez kraje UE azylu osobom, które w swoich ojczyznach mogą być prześladowane z powodu homoseksualności. Problem w tym, że trudno sprawdzić, czy osoba powołująca się we wniosku o azyl na taką okoliczność, oświadcza prawdę. Dyrektywy 2004/83 i 2005/85 ustanawiają tylko minimalne normy dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich jako uchodźców oraz procedury badania wniosków o udzielenie azylu.

Nie dostali azylu w Holandii

Trzech obywateli państw spoza UE złożyło wnioski o udzielenie azylu Niderlandach, powołując się na obawę przed prześladowaniem ze względu na homoseksualność. Ich wnioski zostały oddalone z powodu niewykazania orientacji seksualnej wnioskodawców.

Mężczyźni odwołali się od tych decyzji. Spór z władzami trafił do Raad van State (niderlandzka rada stanu), która stwierdziła, że prawo UE nie zakreśla granic przy weryfikowaniu orientacji seksualnej osób ubiegających się o azyl. Rada zauważyła, że sam fakt zadawania pytań osobie ubiegającej się o azyl może w pewnym zakresie naruszać prawa gwarantowane Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej.

Delikatnie i z szacunkiem

W dzisiejszym wyroku Trybunał Sprawiedliwości zauważył przede wszystkim, że oświadczenia osoby ubiegającej się o azyl na temat jej orientacji seksualnej, może być badane i weryfikowane. Urzędnicy mają zatem prawo wymagać potwierdzenia, że homoseksualizm nie jest wymyślony na potrzeby wniosku o azyl. Jednak sposób oceny tych oświadczeń, a także dowodów przedstawianych przez wnioskodawców, nie może naruszać prawa Unii, a zwłaszcza praw gwarantowanych w Karcie: prawa do poszanowania godności człowieka oraz prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.

- Ocena ta powinna być przeprowadzana w sposób indywidualny i z uwzględnieniem sytuacji i uwarunkowań osobistych wnioskodawcy m.in. pochodzenia, płci i wieku, a jej celem jest zbadanie, czy działania, których doświadczył lub na które mógł być narażony, mogą zostać uznane za prześladowanie lub poważną krzywdę – stwierdził TSUE.

Trybunał udzielił też bardziej szczegółowych wskazówek. Jego zdaniem ocena wniosku o udzielenie statusu uchodźcy nie powinna opierać się wyłącznie na stereotypach związanych z homoseksualistami, bo to nie pozwala na uwzględnienie przez organy krajowe osobistej sytuacji konkretnego wnioskodawcy. Poza tym niezdolność osoby ubiegającej się o azyl do udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące jej orientacji nie powinna sama w sobie stanowić wystarczającego powodu, by uznać oświadczenie wnioskodawcy za niewiarygodne.

Bez pokazywania praktyk seksualnych

W ocenie Trybunału w stosownych przypadkach organy krajowe mają prawo przeprowadzać przesłuchania, ale nie mogą one dotyczyć szczegółów praktyk seksualnych, bo byłoby to sprzeczne z prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.

Jak się okazało, niektóre osoby ubiegające się o azyl proponowały urzędnikom, że na dowód prawdziwości swoich oświadczeń zademonstrują – za zgodą urzędników - konkretne czynności homoseksualne, poddadzą się specjalnym „testom" lub przedstawią zapisy wideo czynności intymnych. Trybunał uznał, że takie środki niekoniecznie mają wartość dowodową, a przy tym mogą naruszać godność człowieka, której poszanowanie gwarantowane jest w Karcie. Poza tym, zdaniem TSUE, zezwolenie lub wyrażenie zgody na tego rodzaju dowody byłoby zachętą dla innych uchodźców i faktycznie sprowadzałoby się do nałożenia na nich obowiązku przedstawienia takich dowodów.

I jeszcze jedno.

- Ze względu na delikatny charakter informacji dotyczących sfery osobistej danej osoby, a w szczególności jej seksualności, nie można wyprowadzać wniosku o braku wiarygodności oświadczenia wyłącznie na tej podstawie, że z powodu niechęci do ujawniania intymnych aspektów życia osoba ta nie zadeklarowała od początku swojej homoseksualności – stwierdził Trybunał.