Trzynastki

Pomniejsz podstawę trzynastki o pensję za urlop okolicznościowy

Aby mieć prawo do pełnej trzynastej pensji, pracownik musi przepracować u pracodawcy budżetowego cały rok
Fotorzepa, Szymon Łaszewski
Wprawdzie urlop okolicznościowy to w pełni usprawiedliwiona nieobecność w pracy, ale nie jest brana pod uwagę przy ustalaniu trzynastej gratyfikacji

Dodatkowe wynagrodzenie roczne to świadczenie wypłacane pracownikom sfery budżetowej. Popularna trzynasta pensja kwotowo nie jest jednak dokładnie takim samym wynagrodzeniem, jakie podwładny ma wpisane w angażu, o czym nie zawsze pamiętają pracownicy.

Trzynastka stanowi 8,5 proc. wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi w roku, za który jest naliczana (poprzedni kalendarzowy). Przy czym, ustalając jej podstawę, należy uwzględnić wszelkie świadczenia otrzymane przez pracownika w interesującym nas roku, które wlicza się do ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Ponadto w podstawie trzynastki musimy ująć także wynagrodzenie urlopowe i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy otrzymane przez pracownika przywróconego do pracy przez sąd.

Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (DzU nr 160, poz. 1080 ze zm., dalej ustawa o trzynastkach) trzynastka przysługuje m.in. pracownikom:

- państwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia są kształtowane na podstawie odrębnej ustawy,

- zatrudnionym w urzędach organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa, sądach i trybunałach,

- samorządowych jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych,

- biur poselskich, senatorskich, poselsko-senatorskich, klubów, kół lub zespołów parlamentarnych.

Nie oznacza to, że żadne inne grupy zatrudnionych w sferze budżetowej nie mają prawa do trzynastej pensji. Przykładowo policjanci czy strażacy na podstawie innych przepisów także otrzymują świadczenia stanowiące odpowiednik trzynastki pracowników cywilnych.

Aby mieć prawo do pełnej trzynastej pensji, pracownik musi przepracować u pracodawcy budżetowego cały rok. W takiej sytuacji obliczenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego jest najprostsze.

Pan Józef 1 stycznia 2008 r. został zatrudniony w starostwie powiatowym. W roku 2008 nie korzystał ani z urlopu bezpłatnego, ani z innego rodzaju zwolnień od pracy. Wykorzystał jedynie przysługujący mu urlop wypoczynkowy, a resztę dni roboczych sumiennie przepracował. Pan Józef pomiędzy styczniem a majem 2008 r. zarabiał 2900 zł, a od 1 czerwca otrzymał podwyżkę w wysokości 240 zł. Obliczamy, w jakiej wysokości trzynastkę otrzyma w 2009 r. za rok poprzedni:

(2900 zł x 5 miesięcy) + [(2900 zł + 240 zł) x 7 miesięcy] = 36 480 zł

36 480 zł x 8,5 proc. = 3100,80 zł

Prawo do trzynastki przysługuje także pracownikom, którzy przepracowali u danego pracodawcy co najmniej sześć miesięcy. W takim przypadku otrzymają ją w wysokości proporcjonalnej do przepracowanego okresu.

Pani Irmina rozpoczęła pracę w urzędzie 1 marca 2008 r. W czasie okresu próbnego otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 2050 zł. Od 1 czerwca jej wynagrodzenie wzrosło do 2200 zł. Obliczamy jej trzynastkę za ubiegły rok:

(2050 zł x 3 miesiące) + (2200 zł x 7 miesięcy) = 21 550 zł

21 550 zł x 8,5 proc. = 1831,75 zł

Wskazane minimalne okresy zatrudnienia dotyczą danego pracodawcy. Dlatego pracownik, który przepracuje w jednym roku pięć i pół miesiąca u jednego pracodawcy budżetowego, a następnie podobny okres u drugiego, nie dostanie trzynastki.

Do ustalenia prawa do trzynastki zlicza się wszystkie okresy zatrudnienia w tym samym zakładzie niezależnie od rodzaju umowy o pracę (okres próbny, zastępstwo, czas określony, umowa bezterminowa). Uwzględnia się także okresy stażu absolwenckiego.

Pan Radosław od 1 grudnia 2007 r. do 31 maja 2008 r. odbywał w urzędzie gminy półroczny staż absolwencki. Następnie od 15 listopada 2008 r. został zatrudniony bezpośrednio przez gminę. Ustalamy, czy ma wystarczający staż, by nabyć prawo do trzynastki: 5 miesięcy stażu + 1,5 miesiąca zatrudnienia = 6,5 miesiąca. Otrzyma więc trzynastkę, choć liczoną wyłącznie od wynagrodzenia za pracę, za półtora miesiąca.

Sprawdzenie, czy ktoś przepracował w danym roku w naszym zakładzie co najmniej sześć miesięcy, jest bardzo proste, gdy dana osoba rozpoczęła pracę od pierwszego dnia miesiąca. Praktyka pokazuje, że zatrudnienie w trakcie miesiąca lub przerwa w zatrudnieniu mogą już powodować pewne wątpliwości w zakresie ustalania tego minimalnego zakładowego stażu pracy, który warunkuje prawo do trzynastej pensji.

W przypadku okresu ciągłego przepracowanie sześciu miesięcy wymaganych do uzyskania prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie równa się 180 dniom (6 x 30 dni). W świetle wyroku Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1996 r. (I PKN 47/96) przy obliczaniu ciągłych, nieprzerwanych okresów, od których zależą uprawnienia pracownicze, należy stosować regułę, zgodnie z którą upływ miesiąca pracy następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada dniowi, w którym rozpoczęto liczenie miesięcznego terminu.

Pani Maria podjęła pracę w biurze poselskim 4 lipca 2008 r. Ustalamy, czy ma prawo do trzynastki za 2008 r. Przepracowała w zeszłym roku w biurze poselskim łącznie 181 dni (28 w lipcu, 31 w sierpniu, 30 we wrześniu, 31 w październiku, 30 w listopadzie i 31 w grudniu). Jest to jednak niewystarczający okres do uzyskania prawa do trzynastki. W przypadku okresów ciągłych, przy obliczaniu prawa do trzynastki, upływ miesiąca następuje bowiem w dniu poprzedzającym dzień, który datą odpowiada pierwszemu dniowi okresu. W tej sytuacji pracownica przepracowała w 2008 roku – pięć miesięcy (od 4 lipca do 3 grudnia) i 28 dni (od 4 do 31 grudnia).

Od wskazanej wyżej reguły jest jednak wyjątek. Miesiąc będziemy traktować jako 30 dni, jeśli rozpatrujemy nie okres ciągły, ale kilka (co najmniej dwa) pojedynczych okresów obejmujących niepełne miesiące zatrudnienia.

Pan Zenon był zatrudniony w ministerstwie na podstawie umowy o pracę na zastępstwo od 12 stycznia 2008 r. do 27 czerwca 2008 r. Następnie otrzymał pracę w tym ministerstwie na podstawie stałego angażu od 14 grudnia 2008 r.

Obliczamy jego łączny okres zatrudnienia w ministerstwie, aby ustalić, czy ma prawo do trzynastki:

od 12 stycznia do 11 czerwca i od 12 do 27 czerwca = 5 miesięcy i 16 dni

od 14 do 31 grudnia = 18 dni

Pan Zenon przepracował w ministerstwie w ubiegłym roku łącznie sześć miesięcy i cztery dni.

Nabył więc prawo do trzynastki za zeszły rok.

Co oznacza obowiązek przepracowania u pracodawcy budżetowego roku lub sześciu miesięcy? Nie jest jasne, czy w art. 2 ustawy o trzynastkach chodzi o okres pozostawania w stosunku pracy czy o faktyczny okres jej wykonywania. Początkowo przeważał pogląd, że znaczenie tu ma efektywne wykonywanie pracy, a nie sam fakt zatrudnienia (uchwała SN z 25 lipca 2003 r., III PZP 7/03).

Zgodnie z aktualną interpretacją Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, popartą uchwałą SN z 13 grudnia 2005 r. (II PZP 9/05, OSNP 2006/7-8/109), o prawie do trzynastki decyduje przepracowanie odpowiedniego okresu rozumiane jako pozostawanie w stosunku pracy, a nie czas efektywnego wykonywania pracy. Konsekwencją takiego rozumienia „przepracowanego okresu” jest wliczanie do czasu niezbędnego do uzyskania prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego absencji chorobowych i urlopu macierzyńskiego.

Pani Honorata przepracowała efektywnie w ubiegłym roku tylko trzy miesiące. Będąc w ciąży, poszła na pięć miesięcy zwolnienia lekarskiego. Następnie wykorzystywała do końca roku urlop macierzyński. Mimo to zachowuje prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

Przepisy przewidują cztery sytuacje, w których pracownik nie nabędzie prawa do trzynastki. Każdy przypadek jest związany z jakimś grzeszkiem zatrudnionego. Nie otrzyma on dodatkowego wynagrodzenia rocznego, gdy w rozliczanym roku:

- miał nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy trwającą dłużej niż dwa dni,

- stawił się do pracy lub przebywał w pracy w stanie nietrzeźwości,

- wymierzono mu karę dyscyplinarną wydalenia z pracy lub ze służby,

- rozwiązano z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy.

Podstawę dodatkowego wynagrodzenia rocznego stanowi suma wynagrodzenia pracownika, jakie zostało mu wypłacone w roku kalendarzowym, za który trzynastka przysługuje. W sumie tej powinny się znaleźć (art. 4 ust. 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym):

- wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

- wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,

- wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy.

Obliczając trzynastą pensję pracownika, nie bierzemy pod uwagę następujących należności, które otrzymał w rozliczanym roku:

- nieperiodycznych i jednorazowych wypłat,

- wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,

- wynagrodzenia chorobowego i zasiłków,

- nagród jubileuszowych,

- wynagrodzenia za czas innej niż urlop usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

- dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego,

- nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej,

- ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,

- odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych (np. z tytułu zwolnień grupowych).

Trzynastki za rok poprzedni należy wypłacać pracownikom w ciągu pierwszych trzech miesięcy następnego roku. Wprawdzie zdarzają się sytuacje, w których pracodawcy budżetowi decydują się na wypłatę trzynastek już z końcem grudnia. W takich przypadkach zawsze jednak istnieje ryzyko wystąpienia jakichś nieprzewidzianych zdarzeń, które spowodują, że obliczenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego będzie błędne.

Gospodarstwo pomocnicze wypłaciło wszystkim swoim pracownikom trzynastki jeszcze przed świętami Bożego Narodzenia – 22 grudnia. Dodatkowe wynagrodzenie roczne jednego z pracowników - pana Mirosława – wyniosło 1964 zł. Tymczasem 23 grudnia zachorował. Grudniowe wynagrodzenie pana Mirosława brane pod uwagę do obliczenia trzynastki powinno zostać pomniejszone o wynagrodzenie chorobowe za okres od 23 do 31 grudnia. W efekcie suma rocznego wynagrodzenia, która powinna być wzięta do ustalenia podstawy trzynastej pensji, okazała się niższa, niż ta faktycznie wzięta do ustalenia jej podstawy.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której następuje likwidacja pracodawcy. Wówczas oczywiście wypłata dodatkowego wynagrodzenia rocznego powinna nastąpić najpóźniej w ostatnim dniu zatrudnienia. W pozostałych przypadkach trzynastka jest należna dopiero w pierwszym kwartale roku następującego po roku, za który przysługuje.

Nauczyciel zrezygnował z zatrudnienia w szkole i odszedł z pracy 31 października 2008 r.

W listopadzie zażądał wypłacenia trzynastej pensji za 2008 r. wraz z odsetkami liczonymi od początku listopada.

Jego roszczenie jest w tej sytuacji nieuprawnione. Powinien otrzymać trzynastkę w pierwszym kwartale 2009 r.

Ustawa o trzynastkach (art. 2 ust. 3) precyzuje kilka sytuacji, w których do uzyskania prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie trzeba przepracować nawet sześciu miesięcy. Jednocześnie przepis nie wprowadza żadnego krótszego limitu czasowego, którego przepracowanie warunkowałoby nabycie prawa do trzynastej pensji. Oznacza to, że w tych przypadkach, aby otrzymać trzynastkę, wystarczy przepracować tylko jeden dzień. Oczywiście im krótszy będzie przepracowany okres, tym skromniejsza będzie trzynastka.

Z uprzywilejowanej pozycji można korzystać w razie:

- przepracowania przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego krótszego okresu w związku z nawiązaniem z nim stosunku pracy w trakcie roku kalendarzowego – zgodnie z organizacją pracy szkoły (szkoły wyższej) – np. szkoła podstawowa przyjęła do pracy jednego nowego nauczyciela od 1 września 2008 r. i drugiego od 15 października 2008 r.; obaj otrzymają trzynastkę proporcjonalną do okresu zatrudnienia w 2008 r.,

- zatrudnienia do pracy sezonowej, jeżeli umowa o pracę została zawarta na sezon trwający nie krócej niż trzy miesiące – sezon może obejmować przełom roku (wyrok SN z 3 kwietnia 1986 r., II URN 20/86), co oznacza, że pracownik zatrudniony do odśnieżania zachowuje prawo do trzynastki nawet, jeśli w danym roku przepracował mniej niż trzy miesiące, ale miał umowę na minimum trzy miesiące, np. palacz zatrudniony na okres od 16 października 2008 r. do 15 marca 2009 r. powinien otrzymać trzynastkę,

- powołania pracownika do czynnej służby wojskowej albo skierowania do odbycia służby zastępczej,

- rozwiązania stosunku pracy w związku z:

– przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo rentę z tytułu niezdolności do pracy lub świadczenie rehabilitacyjne,

– przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem,

– likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy,

– likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją,

- podjęcia zatrudnienia:

– w wyniku przeniesienia służbowego,

– na podstawie powołania lub wyboru,

– w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia z przyczyn dotyczących tego pracodawcy,

– w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją,

– po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej,

- korzystania:

– z urlopu wychowawczego,

– z urlopu dla poratowania zdrowia,

– przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego z urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowego,

- wygaśnięcia stosunku pracy w wyniku śmierci pracownika.

Przy obliczeniu podstawy trzynastki z sumy otrzymanych przez pracownika kwot należy odjąć np. wynagrodzenie za dni opieki nad dzieckiem zdrowym czy za dni wolne okolicznościowe udzielane w związku ze ślubami, narodzinami i pogrzebami. Wynagrodzenie za te zwolnienia od pracy oblicza się prawie tak samo jak wynagrodzenie urlopowe. Różnicą jest to, że stałe i zmienne składniki wynagrodzenia bierze się pod uwagę z miesiąca, w którym pracownik korzystał z wolnego. Aby obliczyć wynagrodzenie za te okresy nieobecności w pracy, trzeba stosować się do poniższego schematu działania:

1. ustalamy stawkę za godzinę pracy, dzieląc podstawę wynagrodzenia urlopowego przez liczbę godzin, w czasie których pracownik wykonywał pracę, w okresie, z którego została ustalona ta podstawa,

2. obliczamy wynagrodzenie za nieobecność usprawiedliwioną płatną, mnożąc stawkę godzinową przez liczbę godzin, jakie pracownik powinien nominalnie przepracować zgodnie ze swoim rozkładem czasu pracy, nie korzystając z wolnego.

Obliczenia trzynastki przeprowadzimy na przykładzie pracownicy zatrudnionej na pełnym etacie w zakładzie budżetowym, w którym zarabia 1300 zł. W lipcu 2008 r. po raz drugi wyszła za mąż i wzięła dwa dni urlopu okolicznościowego, a w grudniu 2008 r. wykorzystała dwa dni na opiekę nad dzieckiem z pierwszego małżeństwa.

Krok 1. Wyliczamy wynagrodzenie za urlop okolicznościowy

1300 zł : 184 (liczba godzin do przepracowania w lipcu) = 7,07 zł (stawka godzinowa pracownicy w lipcu)

7,07 zł x 16 godzin (2 dni urlopu okolicznościowego) = 113,12 zł

Krok 2. Ustalamy wynagrodzenie za dni opieki nad dzieckiem zdrowym do lat 14

1300 zł : 168 (liczba godzin do przepracowania w grudniu) = 7,74 zł (stawka godzinowa pracownicy w grudniu)

7,74 zł x 16 godzin (2 dni opieki) = 123,84 zł

Krok 3. Liczymy podstawę trzynastki

(1300 zł x 12) – (113,12 zł + 123,84 zł) = 15 363,04 zł

Krok 4. Wyliczamy trzynastkę

15 363,04 zł x 8,5 proc. = 1305,86 zł

Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL