Wojna z Iranem obnażyła wielkość amerykańskiej produkcji pocisków rakietowych oraz uzależnienia od zagranicznych producentów. Z opracowania Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych w Waszyngtonie z 10 listopada 2026 r. wynika, że Amerykanie w trakcie operacji Epic Fury zużyli ok. 1596–1697 z 2330 posiadanych pocisków PAC-3 (CRI oraz MSE) dla systemów Patriot. Zaledwie dziewięć miesięcy działań zbrojnych o ograniczonej skali wystarczyło, żeby w takim stopniu opróżnić magazyny broni U.S. Army oraz U.S. Navy. Szacunek nie obejmuje starszych pocisków PAC-2 GEM-T, których w magazynach mogło pozostawać około 400.

Cały system Patriot obejmuje m.in. radary, wyrzutnie oraz kilka typów amunicji rakietowej. Najprościej rzecz ujmując, jest to miks tańszych efektorów do zwalczania prostszych celów oraz bardziej zaawansowanych do niszczenia pocisków balistycznych oraz hipersonicznych. Rolę tych tańszych spełniają pociski PAC-2 GEM-T (produkowane od początku XXI wieku). Tańsze, czyli takie, których koszt i tak liczony jest w milionach dolarów. Przez wiele lat uzupełniały je droższe i bardziej zaawansowane PAC-3 CRI.

Czytaj więcej

Pentagon za Tomahawkami dla Polski. Moskwa znalazłaby się w zasięgu polskich wyrzutni

Cena PAC-3 MSE to ponad 5 mln dol. za sztukę

Celem pocisków PAC-2 jest zniszczenie celu przy pomocy głowicy odłamkowo-burzącej. Żeby zestrzelić rakietę manewrującą lub samolot, nie zawsze trzeba bezpośredniego trafienia. Inaczej wygląda to przy pociskach balistycznych. Tam nawet trafienie odłamkiem może nie być wystarczające, ponieważ sama energia kinetyczna przemieszczającego się z prędkością Mach 4 pocisku Iskander mogłaby skutecznie zniszczyć sztab lub fabrykę. Żeby trafić bezpośrednio, potrzebna jest jednak niebywała precyzja. Iskander może poruszać się z prędkością nawet 5000 km/h. To ok. 1300–1400 m/s. Pomyłka o 0,01 s. oznacza zatem pomyłkę o kilkanaście metrów.

Dekadę temu wdrożono nowsze PAC-3 MSE. Każdy taki pocisk waży 321 kg i mierzy 5,2 m długości. Uzyskuje prędkość Mach 5, co jest możliwe dzięki dwufazowemu silnikowi na paliwo stałe. Przy tej prędkości manewrowanie odbywa się nie tylko przy pomocy sterów, ale także specjalnych małych silniczków. Każdy PAC-3 MSE posiada 180 takich miniaturowych silników manewrowych. To może wyjaśniać nie tylko precyzję, ale i cenę, która przekracza 5 mln dol. za sztukę.

Wojna w Ukrainie, konflikt z Iranem oraz widmo starcia z Chinami sprawiają, że kraje NATO zaczęły zwiększać wydatki na obronę. Odpowiedź na te potrzeby można zrealizować na kilka różnych sposobów. Po pierwsze – dzięki wprowadzanemu w USA i Polsce systemowi IBCS można zmniejszyć liczbę zużywanych pocisków przez ich efektywniejsze dopasowanie (nie ma sensu używać drogiego pocisku do zwalczania łatwego celu). Po drugie, Amerykanie pracują nad prostszymi i tańszymi pociskami, które uzupełniłyby drogie PAC-3 MSE. Po trzecie i najważniejsze – USA zwiększają produkcję pocisków tego typu. Mają jednak duży problem, ponieważ są uzależnieni od francuskiej firmy, której moce produkcyjne są dziś za małe.

Odpalenie pocisku rakietowego PAC-3 MSE na poligonie White Sands Missile Range, zdjęcie ilustracyjne

Odpalenie pocisku rakietowego PAC-3 MSE na poligonie White Sands Missile Range, zdjęcie ilustracyjne.

Foto: Lockheed Martin

USA przeznaczą miliardy dolarów na programy rakietowe

Na początku 2022 r. Amerykanie byli w stanie produkować ok. 300 pocisków PAC-3 MSE rocznie. W całym 2024 r. powstało ponad 500 takich rakiet, a w 2025 r. ustanowiono rekord – 620 dostarczonych przez Lockheed Martin PAC-3 MSE. To jednak daleko od oczekiwań armii i producenta. Ten zamierza zwiększyć ich produkcję do 2000 rocznie pod koniec 2030 r. Równocześnie trwają prace nad PAC-3 ACE (Adapted Capability Effector), który ma być o połowę tańszy od PAC-3 MSE i uzupełniać te bardziej zaawansowane pociski. Nie ma go zastąpić, ale przejąć od niego część zadań.

Amerykanie sprawę produkcji traktują bardzo poważnie. Na początku tego roku Pentagon zaproponował Senatowi, że na programy rakietowe wydane zostanie 31,5 mld dol. To odpowiednik ok. 60–70 proc. naszego całego budżetu na obronę w tym roku. Wojna w Iranie sprawiła jednak, że w projekcie budżetu i rekomendacjach komisji senackiej znacząco zwiększono środki na wybrane programy rakietowe, bo aż o 41,5 mld dol. do kwoty 73 mld dol. Szczególnie imponujący jest wzrost wydatków na pociski systemów przeciwlotniczych.

Na pociski AMRAAM (powietrze-powietrze) Amerykanie planują wydać 804 mln dol. zamiast planowanych początkowo 167 mln dol. Koszt pocisków SM-6 (wykorzystywane w obronie przeciwlotniczej i przeciwrakietowej) wzrósł z 733 mln dol. do 4,33 mld dol. Z kolei na antybalistyczny system THAAD przeznaczone ma zostać 11,4 mld dol., a nie jak początkowo planowano, 907 mln dol. Najbardziej imponujący jest jednak wzrost wydatków na pociski PAC-3 MSE. Już początkowe założenia były ambitne, bo mówimy o przeznaczeniu na ten cel 1,40 mld dol. Kwota ta wzrosła jednak do oszałamiających 14 mld dol. To dziesięciokrotny wzrost względem początkowych projektów.

Czytaj więcej

Nie tylko Patrioty bronią polskiego nieba. Wojsko nie rezygnuje z poradzieckich wyrzutni Newa-SC

Wydawałoby się zatem, że Amerykanie mają wszystko, żeby tę produkcję zwiększyć – mają technologię, pieniądze, zamówienia i polityczną wolę. Rzeczywistość okazała się jednak bardziej skomplikowana.

Pociski do systemu Patriot. Amerykańskie uzależnienie od Francji

Polsce przyjdzie poczekać dłużej na pociski PAC-3 MSE, ponieważ ich producent – Lockheed Martin – zwiększa produkcję zbyt wolno. Informacja ta może zaskakiwać, ponieważ jeszcze niedawno czytaliśmy o mobilizacji amerykańskiego przemysłu. 22 dni – tyle minęło od podpisania umowy (6 sierpnia 2026 r.) do dostawy pierwszych elementów obudowy pocisku PAC-3 MSE przez GM Defense do Lockheed Martin. To prawdziwy rekord w tej branży, choć warto zaznaczyć, że przygotowania do tego trwały już w czerwcu.

Pocisk PAC-3 w wersji CRI

Pocisk PAC-3 w wersji CRI

Foto: U.S. Army PAE FIRES / Darrell Ames via DVIDS

Okazuje się jednak, że nie wszystkie elementy da się tak szybko wyprodukować. Jak informuje „WSJ”, kluczowym komponentem jest specjalistyczny materiał o nazwie Raycarb C2B. Jest on produkowany przez ArianeGroup we Francji, w zakładach w pobliżu Bordeaux. Powstaje z włókien wiskozowych, które producent pozyskuje z fabryki w Czechach należącej do tajlandzkiego konglomeratu chemicznego Indorama Ventures. We Francji włókna są tkane, a następnie poddawane procesowi karbonizacji.

Gotowy materiał trafia do amerykańskiej firmy Park Aerospace, która jest jego wyłącznym dystrybutorem w Ameryce Północnej. W swoich zakładach impregnuje karbonizowaną tkaninę specjalną żywicą fenolową, tworząc kompozyt ablacyjny odporny na bardzo wysokie temperatury. To właśnie z niego powstają elementy wykorzystywane do ochrony silników rakietowych. Materiał dostarczany jest następnie do L3Harris, producenta silników rakietowych, które trafiają do końcowego montażu pocisków PAC-3 MSE w Lockheed Martin.

Choć w takich sytuacjach Pentagon zwykle używa swoich sposobów nacisku, to w tym przypadku Amerykanie są bezradni. – To francuska firma. Nie da się ich zastraszyć – komentuje sprawę dyrektor generalny Park Aerospace, Brian Shore.

Czytaj więcej

Niemcy nie przekażą Ukrainie więcej pocisków do Patriotów

ArianeGroup to przemysłowa spółka joint venture (należąca do Airbusa i Safrana) działająca w sektorze kosmicznym, obronnym i zaawansowanych materiałów kompozytowych. To właśnie ta firma odpowiada za produkcję rakiet nośnych takich jak Ariane 6, czyli jest bezpośrednią konkurencją SpaceX. Wróćmy jednak do samego materiału, który ma handlową nazwę Raycarb C2B. Powstaje on na bazie włókien wiskozowych (powstające z celulozy), które w kontrolowanym procesie termicznym przekształcane są w materiał węglowy. Ten z kolei cechuje niezwykła odporność na bardzo wysokie temperatury, co w przemyśle rakietowym ma bardzo duże znacznie.

Rozbudowa przemysłu trwa wiele lat

Oczywiście to nie tak, że Francuzi działają na szkodę Amerykanów i nie ma innych materiałów. Gdyby jednak L3Harris postanowił zastosować w swoich silnikach inne powłoki, to wymagałoby to drogiego i czasochłonnego procesu certyfikacji. Amerykanie zamierzają rozwiązać ten problem na dwa sposoby. Park Aerospace zapłaci francuskiemu producentowi łącznie ok. 5 mln dol. zaliczki na poczet jeszcze niedostarczonych materiałów. Te pieniądze mają posłużyć do rozbudowy mocy produkcyjnych. Dzięki temu w 2028 r. mogłaby zacząć działać nowa linia produkcyjna.

Czytaj więcej

Zełenski studzi entuzjazm w sprawie Patriotów dla Ukrainy. „Dopiero za kilka lat”

To jednak za mało, żeby móc wytwarzać 2000 PAC-3 MSE rocznie. W lipcu 2026 r. ArianeGroup podpisała więc kolejne porozumienie z Park Aerospace. Tym razem chodzi o budowę fabryki w USA, która całość produkcji wysyłałaby właśnie na potrzeby amerykańskiego przemysłu zbrojeniowego. Park zobowiązał się dodatkowo do wpłacenia 25 mln dolarów zaliczek, które zostaną odliczone od zakupów specjalistycznych tkaniny począwszy od 2030 r. Francuzi dodatkowo zgodzili się przyspieszyć harmonogram prac w zamian za szybsze przelewy. Park Aerospace przekaże więc ArianeGroup 20 mln dol. w 2026 r. i kolejne 5 mln dol. w 2027 r.

Czy ten proces musi trwać tak długo? Jak zdradził dyrektor Park Aerospace, możliwości dalszego przyspieszenia projektu są niewielkie, ponieważ ograniczenia nie mają wyłącznie charakteru finansowego. To sytuacja, która powinna być analizowana także przez polskich decydentów. O produkcji krytycznych dla armii systemów decydują czasem pojedyncze mało znane firmy, które odpowiadają za produkcję specjalistycznych rozwiązań. Czasem problemem jest także dostęp do surowców. Przykładowo w ostatnich latach Europa mierzyła się z problemem w podaży nitrocelulozy, która jest potrzebna do opracowania ładunków miotających. Te z kolei są kluczowe we współczesnej artylerii.

Załadunek pocisków PAC-3 MSE na polskie wyrzutnie M903 systemu MIM-104 Patriot.

Załadunek pocisków PAC-3 MSE na polskie wyrzutnie M903 systemu MIM-104 Patriot.

Foto: 18. Dywizja Zmechanizowana

Do produkcji nitrocelulozy potrzeba nie tylko know-how i specjalistycznych instalacji, ale także odpowiedniego surowca. NATO bazuje nadal na tzw. lintersach bawełnianych, czyli krótkich włóknach z nasion bawełny. Ta z kolei pochodzi głównie z Chin. Tym samym zakaz eksportu lintersów bawełnianych może skutecznie ograniczyć produkcję amunicji artyleryjskiej. Oczywiście Europa stara się dziś opracować sposoby masowej i powtarzalnej produkcji nitrocelulozy z innych źródeł, np. rosnących w Europie drzew.

Bez odpowiedniego zrozumienia wąskich gardeł, ryzykujemy podobnymi sytuacjami w przyszłości. Z tego powodu planowanie dostaw w trakcie wojny powinno być już dobrze zaplanowane przed jej wybuchem. Z tego powodu w 2024 r. NATO wskazało listę 12 krytycznych surowców dla przemysłu obronnego. Znalazły się na niej: aluminium, beryl, kobalt, gall, german, grafit, lit, mangan, platyna, metale ziem rzadkich, tytan oraz wolfram.

Czytaj więcej

Polska z centrum serwisowym PAC-3. Wiceszef MON wskazał na relację Nawrockiego i Trumpa

Co ciekawe, są dziś takie surowce i produkty, w których przypadku to Polska jest jedynym z kluczowych dostawców. Dobrym przykładem może być bydgoski Nitro-Chem, który zaopatruje Amerykanów w trotyl. W 2025 r. firma otrzymała kontrakt na 310 mln dol. w ramach którego ma wysłać do USA w latach 2027–2029 18 tys. ton trotylu.