Materiał powstał we współpracy z Fundacją GAP
Rosnący deficyt finansów publicznych, zmieniające się warunki konkurencji i wyzwania demograficzne stawiają pytania o przyszłość polskiego modelu gospodarczego. Co musi się zmienić, żeby Polska mogła jak najdłużej utrzymać wysokie tempo wzrostu? O tym będą rozmawiać ekonomiści, przedsiębiorcy i przedstawiciele instytucji publicznych podczas 11. Open Eyes Economy Summit, który odbędzie się 17–18 listopada w Krakowie.
Nowe motory rozwoju
Przez ostatnie trzy dekady Polska wykorzystała wiele przewag, które pozwoliły jej rozwijać się szybciej niż liczne gospodarki europejskie. Przedsiębiorczość Polaków, rosnąca produktywność, integracja z europejskim rynkiem i napływ inwestycji stały się podstawą gospodarczego sukcesu. Dziś coraz ważniejsze jest jednak pytanie, czy czynniki, które napędzały polską gospodarkę przez ostatnie lata, będą wystarczające również w przyszłości.
– Rozwój jest jednak czymś poważniejszym i nie wynika automatycznie ze wzrostu gospodarczego – podkreśla prof. Jerzy Hausner, ekonomista i przewodniczący Rady Programowej Open Eyes Economy Summit.
Profesor zwraca uwagę, że przyszłość polskiej gospodarki będzie w coraz większym stopniu zależeć od jakości instytucji, kompetencji, produktywności i zdolności przedsiębiorstw do tworzenia wyższej wartości dodanej. Dotychczasowe przewagi, oparte między innymi na dostępności stosunkowo taniej pracy, stopniowo tracą znaczenie. Coraz większej wagi nabierają natomiast edukacja, innowacyjność, zaufanie i umiejętność długofalowego planowania.
Wysoki wzrost gospodarczy jest dobrą wiadomością, ale jego utrzymanie wymaga nieustannego dostosowywania się do zmieniających się warunków. Szczególnie że wraz ze wzrostem poziomu zamożności coraz trudniej osiągać równie wysoką dynamikę jak na wcześniejszych etapach rozwoju. Polska musi więc szukać nowych źródeł konkurencyjności, a jednocześnie wzmacniać fundamenty, od których zależy jej długofalowa stabilność.
Wiarygodność państwa ma swoją cenę
Jednym z najważniejszych warunków sprzyjających utrzymaniu wzrostu gospodarczego jest wiarygodność ekonomiczna państwa. Przewidywalność prawa, stabilność finansów publicznych i jakość instytucji wpływają na decyzje podejmowane przez przedsiębiorców i inwestorów.
– Wiarygodność ma konkretne znaczenie gospodarcze – wskazuje Andrzej Rzońca, ekonomista i wiceprzewodniczący Rady Programowej OEES.
Jak wyjaśnia, przedsiębiorcy podejmujący wieloletnie inwestycje muszą być w stanie ocenić, czy ich projekty pozostaną opłacalne również w warunkach gorszej koniunktury. Gdy państwo staje się mniej przewidywalne, a przyszłe obciążenia podatkowe i regulacyjne pozostają niepewne, część inwestycji może być odkładana. Kosztem są niewykorzystane możliwości zwiększania produktywności, a w konsekwencji także wynagrodzeń.
Szczególne znaczenie ma kondycja finansów publicznych. Utrzymywanie głębokiego deficytu w okresie wzrostu gospodarczego ogranicza możliwości reagowania na przyszłe wstrząsy i zwiększa niepewność co do sposobu finansowania wydatków państwa. Rzońca podkreśla, że odbudowa wiarygodności wymaga stopniowego, ale konsekwentnego ograniczania nierównowagi fiskalnej oraz przywrócenia kontroli nad wydatkami publicznymi.
Pytania o stan państwa i bezpieczeństwo jego finansów zajmą ważne miejsce podczas tegorocznego Open Eyes Economy Summit. W trakcie inauguracji Kongresu Mariusz Haładyj, prezes Najwyższej Izby Kontroli, przedstawi obraz Polski wyłaniający się z raportów NIK, a Sławomir Dudek, przewodniczący Rady Fiskalnej, podejmie temat bezpieczeństwa finansowego kraju.
Z kolei Marek Belka, były premier i były prezes Narodowego Banku Polskiego, postawi pytanie, czy Polskę stać na pozostawanie poza strefą euro. Temat ten powróci również podczas rozmów z młodymi ludźmi i przedsiębiorcami.
Czego zabraknie polskiej gospodarce?
Przewidywalne państwo jest ważnym fundamentem rozwoju, ale samo nie zagwarantuje przedsiębiorstwom konkurencyjności. Zmiany demograficzne, presja kosztowa oraz postęp technologiczny sprawiają, że polskie firmy muszą poszukiwać nowych źródeł przewagi.
Prof. Jerzy Hausner wskazuje, że jednym z najważniejszych zasobów polskiej gospodarki pozostaje przedsiębiorczość. Jednak dalsze zwiększanie produktywności będzie wymagało nie tylko inwestycji w nowe technologie, ale również rozwijania kompetencji i zdolności organizacyjnych.
Czy największym ograniczeniem dla polskich przedsiębiorstw jest dziś dostęp do kapitału? A może coraz większego znaczenia nabierają czynniki, których nie można rozwiązać wyłącznie za pomocą finansowania?
Tym zagadnieniom poświęcona będzie sesja „Czego zabraknie polskiej gospodarce? Jak budować konkurencyjność w świecie kurczących się zasobów?”. W dyskusji udział wezmą m.in. Michał Bolesławski, prezes ING Banku Śląskiego, Grzegorz Wrona z Ministerstwa Aktywów Państwowych Agnieszka Chłoń-Domińczak, prorektorka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, oraz Piotr Jedynak, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zestawienie perspektyw sektora finansowego i środowiska akademickiego pozwoli przyjrzeć się warunkom, które mogą decydować o konkurencyjności polskich przedsiębiorstw w kolejnych latach.
Czy bogatsze społeczeństwo oznacza bardziej samodzielne?
Utrzymanie wzrostu gospodarczego jest ważnym celem, ale równie istotne pozostaje pytanie, w jaki sposób przekłada się on na życie obywateli. Rosnąca zamożność nie musi bowiem automatycznie oznaczać większej niezależności ekonomicznej. Coraz szerszy dostęp do usług, technologii i możliwości konsumpcyjnych może iść w parze z ograniczaniem rzeczywistego wpływu na podejmowane decyzje.
Na ten problem zwraca uwagę Bartłomiej Biga, ekonomista i wiceprzewodniczący Rady Programowej Open Eyes Economy Summit. W swojej analizie „Czterej jeźdźcy cichej kapitulacji” wskazuje cztery mechanizmy, które mogą stopniowo osłabiać naszą podmiotowość w relacjach gospodarczych: chciwość, wygodę, technologię oraz dobre intencje, które w określonych warunkach mogą prowadzić do ograniczania samodzielności.
W jego ujęciu problemem nie jest sam rozwój technologii czy dążenie przedsiębiorstw do zysku, ale sytuacja, w której konsumenci, pracownicy i obywatele tracą możliwość rzeczywistego wpływania na własne wybory. Rosnąca zależność od wielkich platform cyfrowych, koncentracja kapitału czy mechanizmy kształtujące decyzje konsumentów stawiają pytania o granice ekonomicznej niezależności.
To zagadnienie znajdzie odzwierciedlenie w programie tegorocznego Kongresu. Podczas ścieżki „Samodzielność ekonomiczna. Biznes a demokracja” eksperci przyjrzą się warunkom, które pozwalają obywatelom i organizacjom zachować realną możliwość wyboru.
W sesji „Wolność zaczyna się od samodzielności” wezmą udział m.in. Irena Herbst, Magdalena Dul-Komosińska, Jan Zwierzchowicki i Maciej Kuziemski. Dyskusja dotyczyć będzie nie tylko dochodów i sytuacji materialnej, ale także dostępu do zasobów, zdolności podejmowania niezależnych decyzji oraz roli instytucji i przedsiębiorstw w tworzeniu warunków do samodzielności.
Czy Polska potrafi myśleć strategicznie?
Utrzymanie korzystnej dynamiki gospodarczej wymaga również zdolności do przewidywania wyzwań, które mogą pojawić się w kolejnych latach. Prof. Hausner od lat zwraca uwagę na słabość myślenia strategicznego i niewystarczającą zdolność instytucji publicznych do rozpoznawania problemów, zanim przerodzą się one w kryzysy.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o tworzenie kolejnych strategii czy programów rozwojowych. Znacznie ważniejsze są umiejętność koordynowania polityk publicznych, konsekwencja w realizacji długoterminowych celów oraz zdolność do dostosowywania działań państwa do zmieniających się warunków.
Wspólnym mianownikiem tych wyzwań jest potrzeba budowania instytucji, które nie tylko reagują na pojawiające się problemy, ale potrafią przygotowywać gospodarkę na zmiany, zanim ich skutki staną się dotkliwe.
W ubiegłym roku przycjechało do Krakowa lub połączyło się online 6 tys. uczestników
Wiarygodność pod lupą ekspertów
Ważnym punktem tegorocznego Open Eyes Economy Summit będzie prezentacja V edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski.
Raport, przygotowywany przez zespół ekspertów pod kierownictwem prof. Jerzego Hausnera, analizuje wiarygodność ekonomiczną państwa, uwzględniając nie tylko wyniki gospodarcze, ale również jakość instytucji, praworządność i stabilność finansów publicznych.
Tegoroczna edycja rozszerza międzynarodową perspektywę badania o Finlandię i Szwecję. Pozwoli to spojrzeć na sytuację Polski na tle kolejnych europejskich gospodarek i lepiej zrozumieć czynniki wpływające na ich zdolność do długoterminowego rozwoju.
Prezentacji wyników towarzyszyć będą dyskusje z udziałem przedstawicieli biznesu, ekonomistów i ekspertów zajmujących się finansami publicznymi. Jedna z nich, zatytułowana „Apetyt na wiarygodność. Czego polski biznes oczekuje od państwa?”, poświęcona będzie relacjom między państwem a przedsiębiorcami oraz warunkom niezbędnym do podejmowania długoterminowych decyzji inwestycyjnych.
Perspektywy Jerzego Hausnera, Andrzeja Rzońcy i Bartłomieja Bigi pokazują, jak szeroko można rozumieć wyzwania stojące przed polską gospodarką. Utrzymanie wzrostu wymaga nie tylko nowych źródeł produktywności i inwestycji, ale również sprawnych instytucji i wiarygodnego państwa. Równie ważne pozostaje pytanie, czy gospodarcze sukcesy będą wzmacniać samodzielność ekonomiczną obywateli.
Wszyscy trzej współtworzą merytoryczne podstawy Open Eyes Economy Summit, którego tegoroczne hasło „Biznes a demokracja” zwraca uwagę na wzajemne zależności między kondycją gospodarki a jakością instytucji publicznych i życia społecznego.
Polska ma za sobą ponad trzy dekady gospodarczego sukcesu, ale utrzymanie jego dynamiki będzie coraz trudniejszym zadaniem. Pytanie nie brzmi więc, czy obecne tempo wzrostu zagwarantuje nam rozwój na kolejne lata, lecz jakie decyzje trzeba podjąć już dziś, by jak najdłużej zachować zdolność gospodarki do rozwoju.
Open Eyes Economy Summit odbędzie się 17–18 listopada 2026 roku w Centrum Kongresowym ICE Kraków oraz online. Szczegółowy program wydarzenia i informacje o rejestracji dostępne są na stronie kongres.oees.pl.
„Rzeczpospolita” i rp.pl są głównymi partnerami medialnymi wydarzenia
Materiał powstał we współpracy z Fundacją GAP
