Społeczeństwo polskie się starzeje – pokazują dane Głównego Urzędu Statystycznego. W I kwartale tego roku było nas 37,2 mln, czyli o 155 tys. mniej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. I co więcej, przybywa osób w średnim wieku i starszych, coraz mniej jest dzieci. W 2025 r. urodziło się ich zaledwie 238,3 tys. – o ponad 5 proc. mniej niż rok wcześniej.
Dane statystyczne to jedno, ale wiek to tylko liczba. Dlatego warto zastanowić się, kiedy tak naprawdę zaczyna się starość.
W połowie kwietnia postanowiło o to zapytać Polaków CBOS. Okazuje się, że granicą młodości jest 39. rok życia. Starość natomiast zaczyna się po 67. roku życia – czyli, przypomnijmy, w momencie, w którym kiedyś ustawiono granicę zakończenia aktywności zawodowej (rząd Zjednoczonej Prawicy ją przywrócił do 60 – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn). Pomiędzy znajdują się ludzie w średnim wieku.
Czytaj więcej
To, co do niedawna traktowane było jako akademickie przestrogi, staje się faktem. Polacy coraz częściej zauważają, że wokół nich jest więcej osób s...
Co ciekawe, młodość dzisiaj trwa dłużej niż niemal 30 lat temu. Gdy to samo pytanie o granice młodości zadano Polakom w 1998 r., ankietowani uznali, że granicą młodości jest 35. rok życia, a starość ma swój początek, gdy skończy się 61 lat.
To jednak tylko średnia. Gdy zapytano o granicę młodości najmłodszych respondentów (18-24 lata), wskazano na 31 lat, podczas gdy w 2012 r. tę granicę ustawiono na 33 lata. Tymczasem w najstarszej grupie ankietowanych (powyżej 65. roku życia) było to 42 lata (w 2012 r. – 39 lat). Granicę starości najmłodsi określili na poziomie 61 lat, a najstarsi – 68 lat.
Dłuższa młodość idzie w parze z życiowym optymizmem. Tylko połowa 75-latków uważa, że to, co najlepsze w życiu, ma już za sobą, natomiast więcej niż co trzeci jest przekonany, że w jego życiu może zdarzyć się jeszcze wiele dobrego. Z nadzieją w przyszłość patrzy też 70 proc. osób w wieku 55-64 lata i 49 proc. respondentów mających między 65 a 74 latami.
Starość to z jednej strony podejście do życia. Z drugiej – także kondycja zdrowotna, która z wiekiem się pogarsza. Światowa Organizacja Zdrowia za oficjalny początek starości uważa 60 lat. – Ale według WHO wyróżniamy trzy etapy starości. O wieku 60-75 lat mówimy, że to wczesna starość. Późna starość to wiek 75-90 lat. O osobach po dziewięćdziesiątce mówimy, że są w wieku sędziwym – mówiła podczas zorganizowanego przez CBOS seminarium „Senior 2.0”, prof. Gertruda Uścińska, była prezes ZUS.
Ile osób dożywa sędziwego wieku? Najnowsze dane GUS pokazują, że w 2025 r. mieliśmy w Polsce 10 403 osoby mające co najmniej sto lat. To o 1624 osoby więcej w porównaniu z końcem 2024 r. i prawie dwa i pół raza więcej niż w 2020 r.
Jak zmienił się styl życia seniorów?
Lepsze samopoczucie to także zmiana sposobu życia. I choć dla wszystkich seniorów ważna jest telewizja – aż 97 proc. ogląda ją stale, to pojawiają się także inne sposoby spędzania wolnego czasu: 65 proc. podkreśla, że podróżuje i zwiedza, a 43 proc. wyjeżdża za granicę. Niemal tyle samo regularnie chodzi do teatru, opery i na koncerty, 40 proc. do muzeów i galerii, 54 proc. uprawia sport, a co piąty uzupełnia swoje kwalifikacje ucząc się np. języków obcych.
Czytaj więcej
Ciało 86-latka z Poznania leżało w mieszkaniu przez cztery lata. Jego historia to nie tragiczny wyjątek, lecz ostrzeżenie o nowej rzeczywistości. W...
Wiek senioralny to nie tylko przyjemności, ale też obowiązki. W badaniu 35 proc. ankietowanych podkreśliło, że opiekuje się osobą starszą i chorą w rodzinie. To częściej niż w innych krajach, bo średnia dla Unii Europejskiej wynosi 28 proc.
Co się zmieniło na przestrzeni lat? Badania CBOS pokazują, że od 2016 r. zwiększył się przede wszystkim odsetek seniorów aktywnie korzystających z komputera i internetu. W 2016 r. było to 30 proc., dziś – 66 proc. To pokazuje, że w przypadku osób starszych nie jest już problemem sama umiejętność korzystania z urządzenia, ale, jak przyznają eksperci, nieświadomość zagrożeń w sieci. – Są podatni na dezinformację zwłaszcza w sprawach dotyczących polityki, migracji i spraw związanych z polityką klimatyczną – mówi prof. Agnieszka Łukasik-Turecka z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. – Problemem jest też hejt. Co trzecia osoba starsza mierzy się z hejtem w internecie, ale trzeba powiedzieć też otwarcie, że wśród seniorów zdarzają się także hejterzy – dodaje dr Marlena Kondrat, prezeska Krajowego Instytutu Polityki Senioralnej.
Widoczny jest także wzrost osób chodzących do kina (z 27 proc. w 2016 r. do 46 proc. obecnie), o 20 p.p. wzrosła liczba seniorów wyjeżdżających za granicę oraz tych, którzy podróżują po kraju i niemal tyle samo chodzących do kina, teatru i na koncerty. Jeśli chodzi o religijność osób starszych, to odsetek chodzących do kościoła poszedł w górę zaledwie o 8 p.p..
– Dzisiejsi seniorzy nie chcą być już traktowani niepoważnie. Nie chcą być tylko babciami i dziadkami, nie chcą, by zwracać się do nich w infantylny sposób. Chcą być aktywnymi członkami społeczeństwa – dodaje dr Kondrat.
Polityka senioralna państwa przegrywa z wykluczeniem transportowym
– Czujemy się dłużej młodzi, bo życie ludzkie się wydłuża. Stąd te poszczególne etapy życia zaczynają się później – mówi Marzena Okła-Drewnowicz, ministra odpowiedzialna w rządzie Donalda Tuska za politykę senioralną. I dodaje, że z uwagi na zachodzące zmiany potrzebna jest nowa polityka senioralna. – Nie tylko odpowiedzialna, skoordynowana opieka długoterminowa, ale także różne formy aktywizacji społecznej osób starszych – dodaje.
Czytaj więcej
Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej jest na ostatniej prostej i wkrótce może wejść w życie. Nowe przepisy przewidują istotne zmiany w opiece nad...
W Sejmie procedowana jest właśnie ustawa wprowadzająca bon senioralny – bez głosu sprzeciwu została przyjęta przez trzy połączone komisje sejmowe: Polityki Senioralnej, Polityki Społecznej i Rodziny oraz Zdrowia. To bezgotówkowe świadczenie z przeznaczeniem na usługi wsparcia. Zgodnie z projektem prawo do bonu będą miały osoby, których średni miesięczny dochód w ostatnich 3 miesiącach nie przekroczy 3410 zł.
Na usługi opiekuńcze w ciągu trzech lat zostanie przeznaczonych miliard złotych. Kryterium dochodowe będzie podlegać corocznej waloryzacji. Ustawa wprowadza także powiatowego koordynatora opieki długoterminowej.
Wsparcie dla seniorów, zwłaszcza tych starszych, jest bardzo ważne, ale biorąc pod uwagę ich rosnącą aktywność, ważne jest także stworzenie aktywnych form spędzania czasu, możliwość angażowania się w wolontariat czy integracja międzypokoleniowa. Marzena Okła-Drewnowicz zapewnia, że na to także w gminach będą pieniądze.
– Tyle że zajęcia to jedno, a wykluczenie transportowe to drugie. Są seniorzy, którzy nigdy nie wezmą w nich udziału, bo nie są w stanie na nie dojechać – mówi Marlena Kondrat. – Ale z drugiej strony są zajęcia, na które dla seniorów organizowany jest transport. Wtedy chętnie biorą w nich udział. Trzeba o tym pamiętać – podsumowuje ekspertka.
