Tak wynika z jednego z ostatnich wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), który może być istotną wskazówką zarówno dla właścicieli nośników reklamowych, jak i samorządów porządkujących przestrzeń publiczną. 

Nakaz dostosowania nośników reklamowych do uchwał krajobrazowych

Spór dotyczył Opola. A konkretnie uchwały jego radnych z 27 czerwca 2019 r., dotyczącej ustalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń. Zdaniem jednej z firm ta uchwała krajobrazowa naruszała jej interes prawny i zażądała jej unieważnienia w całości. Spółka tłumaczyła, że prowadzi ogólnopolską działalność w zakresie reklamy zewnętrznej. W jej ramach w ubiegłych latach wzniosła m.in. na terenie Opola szereg tablic i urządzeń reklamowych wolnostojących na podstawie ostatecznych pozwoleń na budowę i zgłoszeń robót budowlanych. Eksploatuje te nośniki reklamowe legalnie i dzierżawi od właścicieli czy użytkowników wieczystych tereny, na których się one znajdują. Spółka zarzucała m.in., że w opolskiej uchwale krajobrazowej nie ma żadnego mechanizmu ochrony praw nabytych tych, którzy przed wejściem w jej życie wznieśli na terenie Opola urządzenia i tablice reklamowe, na podstawie ważnych pozwoleń na budowę lub zgłoszeń prac budowlanych. W praktyce oznacza to nakaz ich rozbiórki. Tymczasem uchwała nie przewiduje żadnej rekompensaty. 

Czytaj więcej:

Trybunał Konstytucyjny o odszkodowaniu za usunięcie legalnych reklam
Finanse Trybunał Konstytucyjny o odszkodowaniu za usunięcie legalnych reklam

Pro

Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Opolu unieważnił zaskarżoną uchwałę, ale w części. Kluczowy w tym zakresie okazał się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt: P 20/19). Zgodnie z nim art. 37a ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale krajobrazowej warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic i urządzeń reklamowych do określonych w niej zakazów, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez zobowiązanych do ich usunięcia, jest niezgodny z konstytucją. Sąd zauważył, że wyrok TK ma jednak charakter zakresowy. W konsekwencji uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym, w tym orzeczeniu zakresie nie został w dosłownym sensie usunięty z systemu prawnego. Niemniej WSA nie miał wątpliwości, że po jego wydaniu nastąpiła zmiana stanu prawnego i musi to uwzględnić. W jego ocenie w świetle orzecznictwa nie można zaakceptować stanowiska, że wyrok zakresowy jest kierowany wyłącznie do ustawodawcy, obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu. Wyrok zakresowy powoduje, że usuwane jest z systemu prawnego jego niekonstytucyjne rozumienie, zatem sąd w trakcie rekonstrukcji normy prawnej obowiązany jest tę okoliczność wziąć pod uwagę z urzędu. WSA uznał, że skoro rada Opola nie wprowadziła żadnego rozróżnienia lub wyłączenia i objęła warunkami oraz terminami dostosowania do zakazów określonych w spornej uchwale wszystkie obiekty, w tym wzniesione legalnie, to on stwierdził nieważność części jej paragrafów.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący uchwał krajobrazowych

Ostatecznie nieco inaczej do problemu podszedł jednak NSA. Co prawda, jak WSA nie miał wątpliwości, że w sprawie miał zastosowanie wyrok TK. A także, że spółka posiadała interes prawny w zaskarżeniu spornej uchwały. Jest bowiem operatorem urządzeń reklamowych objętych jej zakresem, co ma wpływ na interesy firmy. Niemniej NSA doszedł do przekonania, że sąd pierwszej instancji zbyt szeroko podszedł w tym przypadku do samej nieważności. Jego zdaniem zakresowy wyrok TK ma bowiem zastosowanie jedynie do braku mechanizmu kompensacyjnego dla właścicieli urządzeń reklamowych wzniesionych legalnie, a nie do samowoli. Jak podkreślił sędzia NSA Mirosław Gdesz, orzeczenie TK nie chroni zatem urządzeń wzniesionych nielegalnie. Czym innym jest przecież ochrona prawna działających w zaufaniu do państwa, a czym innym ochrona sprawców samowoli budowlanych.  W konsekwencji podmiotom, które wzniosły swoje nośniki poza porządkiem prawnym nie służy ochrona i można nakazać ich niezwłoczne usunięcie. Wyrok jest prawomocny.

Sygnatura akt: II OSK 2807/24