Zasady kształtowania funduszy własnych samodzielnych publicznych ZOZ określa [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=E745AF8DD3D85899709B74CD798615C9?id=184739]ustawa z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej[/link]. Stanowi ona w art. 56, że fundusze własne tych zakładów składają się z funduszu założycielskiego oraz funduszu zakładu. Pierwszy z nich stanowi wartość wydzielonej zakładowi części mienia komunalnego. Drugi jest wartością majątku SPZOZ po odliczeniu funduszu założycielskiego.

Artykuł 56 ustawy o ZOZ zawiera uregulowania sprzeczne z obowiązującą w rachunkowości zasadą bilansowania, zgodnie z którą wartość majątku jednostki jest równa sumie funduszy własnych oraz jej zobowiązań. Ten ostatni element nie został w art. 56 uwzględniony. Błąd ten jest ignorowany w praktyce.

[wyimek]Art. 56 ustawy o ZOZ jest sprzeczny z zasadami rachunkowości[/wyimek]

Podstawową funkcją funduszu założycielskiego jest zabezpieczenie majątku, który został przekazany zakładowi opieki zdrowotnej.

Ustawodawca określił szczegółowo zasady jego powiększania (art. 57 ustawy o zoz). Jednocześnie jednak nie określił zasad jego zmniejszania. Można to interpretować jako obowiązek jego utrzymania w niezmniejszonej wartości przez cały okres istnienia zakładu.

W wypadku funduszu zakładowego ustawodawca nie jest tak rygorystyczny. Artykuł 58 ustawy zezwala bowiem na jego elastyczne kształtowanie. Zgodnie z tym przepisem fundusz samodzielnego publicznego ZOZ może być zwiększony (zmniejszony) o zysk (stratę) netto oraz o kwoty zwiększenia (zmniejszenia) wartości „aktywów trwałych, będącego skutkiem ustawowego przekształcenia tych aktywów”.

Zapis ten jest niezrozumiały. Żadna ustawa nie przeszacowuje bowiem aktywów trwałych. Należy zatem uznać, że ustawodawcy chodziło raczej o aktualizację wyceny środków trwałych przeprowadzoną na podstawie odrębnych przepisów.

Jeżeli zatem SPZOZ w ciągu kilku kolejnych lat notuje stratę netto, która przewyższa fundusz zakładu, to przywołane zasady gospodarki funduszami nie pozwalają na pokrycie jej z funduszu założycielskiego.

Niezasadne jest również wykazywanie ujemnego funduszu zakładu. W tej sytuacji strata powinna być wykazywana w bilansie jako nierozliczony wynik finansowy z lat ubiegłych. To jednak nie rozwiązuje problemu, gdyż jedynym źródłem jej pokrycia może być fundusz zakładu i powiększającego zyski netto. Tak też wynika z art. 60 ustawy o ZOZ, zgodnie z którym brak możliwości pokrycia przez zakład straty netto we własnym zakresie jest podstawą do jego likwidacji lub zmiany jego formy gospodarki finansowej.

[i]Autor jest biegłym rewidentem[/i]