Z trochę większym poślizgiem niż zakładano, projekt szybkich zmian w Kodeksie postępowania cywilnego, które mają przynieść natychmiastowy efekt w postaci usprawnienia rozpatrywania spraw cywilnych, został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych rządu.
Tak jak pisaliśmy w maju, Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego, który przesuwa granicę właściwości rzeczowej sądów w sprawach o prawa majątkowe ze 100 tys. na 150 tys. zł. Oznacza to, że do sądów rejonowych będą trafiać sprawy o wartości przedmiotu sporu do 150 tys. zł, a powyżej tej kwoty sądami I instancji będą sądy okręgowe.
Odciążenie okręgów kosztem sądów rejonowych
– Wysoka inflacja w latach 2022-2023 spowodowała istotną zmianę siły nabywczej pieniądza, co przełożyło się na systematyczny wzrost wartości przedmiotów sporów (WPS) kierowanych do sądów. Było to również związane z istotnym wzrostem gospodarczym. W konsekwencji odsetek spraw cywilnych wpływających do sądów okręgowych wzrósł z 5,67 proc. w 2017 r. do 11,82 proc. w 2024 r., co oznacza narastającą dysproporcję w obciążeniu sądów rejonowych i okręgowych. Coraz więcej spraw o stosunkowo niskim stopniu skomplikowania trafia do sądów okręgowych wyłącznie wskutek nominalnego wzrostu WPS, podczas gdy mogłyby być sprawnie rozpoznawane przez sądy rejonowe – tłumaczy Ministerstwo Sprawiedliwości.
Czytaj więcej
Czas oczekiwania na wyrok w polskich sądach znowu się wydłużył. Na rozstrzygnięcie sprawy w sądzie okręgowym czekało się w 2025 r. średnio 12 mies...
Z tych samych powodów podniesiono próg – z 20 tys. do 30 tys. zł, poniżej którego sprawy mogą być rozpatrywane w trybie uproszczonym.
Projekt rozszerza również uprawnienia referendarzy sądowych w sprawach dotyczących pomocy prawnej z urzędu (powierzając im wszystkie czynności w tym zakresie, a nie jedynie wydawanie postanowień o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia pełnomocnika) oraz w zakresie kosztów sądowych i należności sądowych. Będą oni mogli również wydawać postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania zabezpieczającego (w sytuacji, gdy tytuł zabezpieczenia wydał referendarz sądowy).
Referendarze odciążą sędziów
Propozycja MS przewiduje również m.in. zniesienie obowiązku przeprowadzenia rozprawy w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, w których nie złożono testamentu (zamiast tego będzie posiedzenie jawne), co umożliwi powierzenie tych spraw referendarzom sądowym.
Możliwość orzekania przez referendarzy sądowych dotyczy też spraw o stwierdzenie nabycia spadku otwartego po 13 lutego 2001 r. (w przypadku spadków otwartych wcześniej istnieje potrzeba ustalenia, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne i oddzielnego orzeczenia w przedmiocie dziedziczenia gospodarstwa rolnego).
Jak tłumaczą projektodawcy, sprawy, w których testament nie został złożony cechują się niskim stopniem skomplikowania i z reguły nie są sporne. W sprawach, w których złożono testament oraz w sprawach, w których konieczne jest rozstrzygnięcie o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego nadal niezbędne będzie wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez sędziego. Referendarze zyskają także pełne uprawnienia do orzekania w sprawach rejestrowych, a w postępowaniach upadłościowych będą mogli orzekać w sprawach dotyczących upadłości konsumenckiej.
Etap legislacyjny: wykaz prac legislacyjnych rządu
Czytaj więcej
Sądy rejonowe będą rozpoznawać sprawy o wartości do 150 tys. zł. To kolejny etap udrożnienia coraz bardziej niewydolnych sądów okręgowych, nad któr...
