Do 5 marca 2026 r. uchodźcy z Ukrainy posiadający status UKR korzystali ze świadczeń medycznych w Polsce na mocy tzw. specustawy. Po wygaszeniu tych przepisów wielu z nich utraciło prawo do bezpłatnego leczenia.
Wygaśnięcie specustawy i problem z dostępem do leczenia
Ukraińcy, którzy po utracie dostępu do świadczeń zdrowotnych w Polsce chcieli dobrowolnie się ubezpieczyć i samodzielnie opłacać składki, otrzymali odpowiedź z NFZ, że zawarcie umowy nie jest możliwe bez uiszczenia jednorazowej opłaty dodatkowej, która wynosi około 17 tys. zł.
Zgodnie z ogólną ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej każda osoba ubiegająca się o ubezpieczenie dobrowolne, która miała przerwę w uiszczaniu składek, musi wnieść opłatę dodatkową. W przypadku przerwy od 3 miesięcy do 1 roku opłata wynosi 20 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki. Gdy przerwa trwa powyżej 10 lat, koszt sięga aż 200 proc.
NFZ uznał, że okres podlegania świadczeniom opieki zdrowotnej w Polsce na mocy specustawy traktowany jest jako przerwa w ubezpieczeniu, co doprowadziło do naliczenia maksymalnych stawek.
Czytaj więcej
Historia seniora z Łodzi pokazuje, że w razie wątpliwości dotyczących wysokości emerytury warto zwrócić się z pytaniem do urzędników. W tym przypad...
Interwencja Rzecznika Praw Obywatelskich
Problem do Biura RPO zgłosiła jedna z organizacji pozarządowych. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek skierował pismo do prezesa NFZ Filipa Nowaka, poddając w wątpliwość zasadność obciążania obywateli Ukrainy dodatkową opłatą. RPO zwrócił uwagę, że na mocy wygaszonej specustawy posiadali oni prawo do świadczeń na równi z osobami ubezpieczonymi. W związku z tym zapytał prezesa Funduszu:
- Czy okres pobytu ze statusem UKR nie powinien być traktowany jako czas wyłączający obowiązek naliczania opłaty karnej?
- Czy istnieje prawna możliwość zwolnienia tej grupy z wysokiej opłaty, aby mogli opłacać jedynie bieżące, comiesięczne składki?
Czytaj więcej
Od 2027 r. zaczną obowiązywać kolejne zmiany dotyczące zwolnień lekarskich. Zgodnie z nowymi przepisami pracownik na L4 będzie mógł pracować. Dotyc...
Prezes NFZ powołał się na przepisy unijne. Jest jednak wyjątek
Prezes NFZ Filip Nowak wyjaśnił, że obywatele Ukrainy objęci specustawą byli jedynie osobami uprawnionymi do świadczeń, a nie ubezpieczonymi w rozumieniu ustawy. Jak zaznaczył szef Funduszu, unijne przepisy traktują wsparcie udzielane uchodźcom jako świadczenia pomocy społecznej i medycznej. Okresów ich pobierania nie zalicza się do stażu ubezpieczeniowego w żadnym państwie członkowskim UE. W efekcie NFZ nie ma prawnych podstaw do odgórnego zwolnienia tej grupy z opłaty.
Jedyną opcją dla obywateli Ukrainy pozostają indywidualne wnioski. Obywatele ze statusem UKR mieszkający w Polsce mogą składać do dyrektorów oddziałów wojewódzkich NFZ pisma o zwolnienie z opłaty dodatkowej lub rozłożenie jej na raty, powołując się na trudną sytuację materialną, rodzinną lub zdrowotną.
Czytaj więcej
Osoby korzystające z okularów lub soczewek mogą ubiegać się o dofinansowanie z Narodowego Funduszu Zdrowia. W zależności od wady wzroku oraz wieku...
Ponowna interwencja RPO. Jest odpowiedź NFZ
Sytuacja nadal budzi jednak wątpliwości RPO. We wrześniu jego zastępca Adam Krzywoń ponownie zwrócił się do Prezesa NFZ o wyjaśnienie. Zapytał m.in. o jednolitość praktyk oddziałów wojewódzkich NFZ, możliwość obniżenia lub odstąpienia od opłaty dodatkowej i wytyczne obowiązujące w takich sprawach.
Na początku października prezes Funduszu Filip Nowak odniósł się do sprawy i podtrzymał wcześniejsze stanowisko. W odpowiedzi na pytanie, czy przy zawieraniu umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z obywatelem Ukrainy posiadającym status UKR oddziały wojewódzkie NFZ uwzględniają wcześniejsze korzystanie ze świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie specustawy, przekazał, że NFZ nie uwzględnia okresów prawa do świadczeń na podstawie specustawy jako okresów objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
Zastępca RPO zapytał również, czy w odniesieniu do tej grupy osób możliwe jest odstąpienie od pobrania opłaty dodatkowej albo jej obniżenie. Prezes NFZ dopuszcza taką ewentualność w uzasadnionych przypadkach. „Na wniosek osoby, o której mowa w ust. 1, Fundusz może odstąpić od pobrania opłaty lub rozłożyć ją na raty miesięczne, jednak nie więcej niż na 12 rat” – odpowiada Filip Nowak.
W odpowiedzi na pytanie, czy NFZ wydał oddziałom wojewódzkim wytyczne dotyczące sposobu stosowania przepisów ustawy o świadczeniach wobec obywateli Ukrainy posiadających status UKR, którzy utracili szczególne uprawnienia do świadczeń zdrowotnych i chcą zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia, szef Funduszu informuje:
„Wskazano oddziałom wojewódzkim Funduszu na przepisy art. 68 ust. 11 ustawy o świadczeniach odnośnie możliwości zwolnienia z opłaty dodatkowej oraz Zarządzenie Nr 150/2020/GPF Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 września 2020 r., które jako podstawę ubiegania się o zwolnienia z opłaty dodatkowej wskazują sytuację materialną, warunki rodzinne, sytuację zdrowotną, inne okoliczności wskazujące na trudną sytuację życiową".
