– Prąd dla ludzi, nie dla botów! – tak skandowali uczestnicy manifestacji, jaka odbyła się pod Sejmem 6 listopada. Domagali się wstrzymania pozwoleń na budowę wielkich serwerowni, będących magazynami danych cyfrowych (zwanych z angielska data centers). Takie budynki i działające w nich urządzenia zwykle pożerają mnóstwo energii elektrycznej. Mają duży wpływ na otaczające środowisko, porównywalny nawet z fabryką czy elektrownią.

Centra danych jak fabryki

Trudno się dziwić protestującym, skoro na przykład powstająca w podwarszawskim Piasecznie serwerownia będzie się składała z 49 ogromnych agregatów prądotwórczych ze 112 chłodnicami wentylatorowymi, które będą hałasować całą dobę. Mało tego, zainstalowane tam będą potężne silniki Diesla służące do napędzania agregatów prądotwórczych oraz podziemne zbiorniki mieszczące łącznie do 1280 m sześc. oleju napędowego. A to wszystko o 35 metrów od najbliższego domu mieszkalnego.

Jednak w dzisiejszym świecie bez takich obiektów trudno się obejść. Mówiono o tym w Sejmie jeszcze przed demonstracją. 
– Takie obiekty stanowią niezbędną bazę dla nowoczesnych technologii, umożliwiając działanie chmury obliczeniowej, sztucznej inteligencji, handlu elektronicznego. Bez tej infrastruktury niemożliwe byłoby korzystanie z wielu codziennych usług, jak na przykład bankowość online, platformy streamingowe, media społecznościowe, telemedycyna czy e-usługi w administracji publicznej – tłumaczył Piotr Kowalski, dyrektor zarządzający Polskiego Związku Centrów Danych na posiedzeniu parlamentarnego zespołu ds. Polskiej Strefy Inwestycji.

Czytaj więcej

Polska przyciąga centra danych. Rośnie popyt na usługi chmurowe

Jednak problemem jest niedoskonałość przepisów regulujących działalność takich obiektów. – Centra danych mogą powstawać zarówno na terenach przeznaczonych pod usługi jako budynki biurowe, jak i magazyny czy infrastruktura telekomunikacyjna – mówi Tomasz Ciechomski ze Stowarzyszenia Aktywnych Sąsiadów (SAS), które brało udział w proteście pod Sejmem. Dodaje, że sąsiedzi takich inwestycji zwykle dowiadują się o tym, co powstaje za oknem dopiero wtedy, gdy rusza budowa.

Wojewoda woli milczeć o inwestycji w Morach

Przykładem takiej niejasnej sytuacji jest budowa innej bazy danych pod Warszawą, we wsi Mory. Sprawdziliśmy na miejscu – teren jest oznaczony żółtą tablicą, z której można się dowiedzieć, że jest to „budowa rozdzielczej stacji transformatorowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą”. Zza płotu można dostrzec dość wysoki budynek z kilkoma halami, w których zainstalowano maszyny rzeczywiście przypominające transformatory wysokiego napięcia. W budynku tym jest jednak sporo miejsca na inne urządzenia. Jakie – tego nie sposób dostrzec z pobieżnej obserwacji.

Więcej można się dowiedzieć z korespondencji Adama Lubońskiego, posła Polski 2050, z wojewodą mazowieckim Mariuszem Frankowskim. Poseł chciał się dowiedzieć, czy inwestycja prowadzona przez spółkę Mory DC One przeszła pełną procedurę oddziaływania na środowisko. Wskazał na takie elementy jak stabilność wód gruntowych, wpływ pola elektromagnetycznego z doprowadzanej tam linii wysokiego napięcia, wpływ na otoczenie spalin z agregatów prądotwórczych. Zapytał też o udział właścicieli sąsiednich działek w postępowaniach administracyjnych dotyczących wydania pozwoleń na budowę.

Czytaj więcej

Prognozy rozwoju centrów danych są niedoszacowane

Odpowiedź nadeszła, choć z niespodziewanego adresu. Sporządziła ją kancelaria radców prawnych Olczak–Klimek van der Kroft Wegiełek (OKW) z Warszawy. Jest ona pełnomocnikiem zarówno spółki Mory DC One jak też jej holenderskiego udziałowca Switch Datacenters. W piśmie tym OKW zapewnia, że kable wysokiego napięcia będą doprowadzone pod ziemią i odpowiednio zabezpieczone przed emisją promieniowania elektromagnetycznego. O agregatach prądotwórczych wspomina, że będą włączane tylko w wypadkach awarii zasilania, a taka zdarza się na tym terenie tylko raz na kilka lat. OKW poinformowała, że system chłodzenia serwerów nie będzie używał wody pitnej, a więc wody gruntowe na tym nie ucierpią. Oświadczyła też, że regionalny dyrektor ochrony środowiska w Warszawie wydał pozytywną decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, po uzyskaniu wszystkich niezbędnych opinii.

Zadziwiony taką formą odpowiedzi poseł zapytał wojewodę o to, dlaczego ten nie odpowiedział samodzielnie, czy spotykał się z przedstawicielami inwestora i czy zweryfikował prawdziwość informacji zawartych w piśmie kancelarii OKW. Na te pytania, zadane w kwietniu 2026 r., dotychczas nie przyszła odpowiedź.

Czy trzeba zmienić prawo?

Jak zadeklarował w rozmowie z „Rzeczpospolitą” poseł Adam Luboński, uważa on budowę w Polsce nowoczesnych baz danych za potrzebną nowoczesnej gospodarce i zwykłym obywatelom korzystającym z internetu. – Jednak takie inwestycje nie pozostają bez wpływu na środowisko, choćby dlatego że zużywają sporo energii elektrycznej i wody do chłodzenia. Nie można udawać, że chodzi tu tylko o jakieś urządzenia biurowe – twierdzi Luboński. Sugeruje on, że konsultacje takich inwestycji z lokalnymi społecznościami są nie tylko koniecznością wynikającą z prawa, ale też ze zwykłej przyzwoitości.

– Jeśli prawo jest tu niewystarczające, należy je poprawić, ale powinniśmy też oczekiwać od lokalnych władz, by podchodziły do sprawy odpowiedzialnie i zadbały o dialog społeczny wokół takich inwestycji – sugeruje poseł Polski 2050.

Zmian prawa domaga się też biznes inwestujący w centra danych. Jednak inwestorzy oceniają obecne przepisy jak zbyt krępujące. Bo nie wszędzie jest tak łatwo jak w Morach.

Czytaj więcej

AI schodzi na ziemię. Ruszył wielki wyścig o centra danych

– Obecnie proces realizacji inwestycji data center wymaga zaangażowania około dwudziestu organów administracji publicznej i podmiotów uzgadniających, a jego średni czas wynosi 49 miesięcy. Rozwój infrastruktury cyfrowej, oprócz dostępu do energii i odpowiednich terenów, potrzebuje również sprawnych procedur administracyjnych – wyjaśnia Krystian Pypłacz, ekspert PZCD.

Branża data centers uważa, że właśnie przez te skomplikowane procedury Polska przegrywa konkurencję o takie inwestycje z innymi krajami. Dlatego biznes chce dla nich proceduralnej szybkiej ścieżki, w tym skrócenia terminu wydania pozwolenia na budowę nawet do 30 dni. Postuluje też zmiany w procedurach środowiskowych, jasne zasady lokalizacji centrów danych w planowaniu przestrzennym oraz skuteczniejszą koordynację postępowań pomiędzy właściwymi organami i instytucjami.

Unijne wytyczne i polskie prawo

PZCD powołuje się na przyjęty w czerwcu przez Komisję Europejską projekt rozporządzenia Cloud and AI Development Act (CADA). Wskazano tam na potrzebę przyspieszenia rozwoju infrastruktury centrów danych w UE poprzez np. wyznaczanie stref przyspieszonego rozwoju, organizację punktów kompleksowej obsługi inwestorów oraz skrócenie postępowań administracyjnych do maksymalnie 12 miesięcy w takich strefach.

Na razie w instytucjach unijnych trwają prace legislacyjne nad CADA. A co z przepisami o centrach danych w Polsce? Ministerstwo Rozwoju i Technologii organizuje spotkania „okrągłego stołu”. W dwóch, które się dotąd odbyły, uczestniczyli przedstawiciele organizacji skupiających firmy z branży centrów danych i urzędnicy. Resort informuje „Rzeczpospolitą”, że poruszana była m.in. kwestia barier wynikających z braku jednej kategorii budowlanej oraz braku ogólnokrajowej klasy przeznaczenia terenu w katalogu oznaczeń w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla obiektów typu centra danych. Wspólnie z przedstawicielami innych resortów odbyła się także dyskusja nad kluczowymi wyzwaniami inwestycyjnymi i proceduralnymi dla centrów danych, w tym procedur środowiskowych, dostępu do infrastruktury energetycznej i kosztów przyłączenia. Z treści odpowiedzi udzielonej „Rzeczpospolitej” wynika, że w przygotowywanej przez MRiT kolejnej nowelizacji prawa budowlanego, pod hasłem upraszczania procesu inwestycyjno-budowlanego, mogą się znaleźć zmiany dotyczące centrów danych.

Czytaj więcej

Bunt przeciw AI wpłynął na wybory w USA. Polacy też ruszyli z protestami

Takie podejście nie podoba się Stowarzyszeniu Aktywnych Sąsiadów. Zarzuca ono tak ministerstwom, jak posłom, że prowadzą dialog tylko z branżą centrów danych. 
– Problem, który budzi coraz większy społeczny opór wymaga, aby nad rozwiązaniami pracował zespół niezależnych ekspertów, których celem nie powinna być deregulacja, ale przyjęcie przepisów zapewniających zrównoważony rozwój. Dzisiejszy model działania centrów danych nie służy zwiększeniu naszej suwerenności technologicznej, a pogłębia zależność od amerykańskich Big Techów – mówi Tomasz Ciechomski z SAS.

Także Katarzyna Bilewska z Greenpeace twierdzi, że rozwój centrów danych nie może być w Polsce traktowany wyłącznie jako temat technologiczny czy inwestycyjny. – Bez nadzoru państwa pochłoną one resztki cennych zasobów: energii, wody, surowców czy nawet przestrzeni – mówi ekspertka Greenpeace.

Jednak polska branża data centers zapewnia, że powstające w Polsce obiekty są znacznie przyjaźniejsze środowisku, niż te pożerające prąd i wodę, budowane według starszych technologii np. w USA. Na spotkaniu zespołu parlamentarnego przedstawiciele branży zapewniali, że polskie centra danych wykorzystują najnowsze technologie. Największe z nich zużywają rocznie tyle wody, ile zużywa jej ok. 250 osób. Twierdzą, że dodatkowo odzyskane ciepło można wykorzystać do ogrzewania budynków, obniżając w ten sposób sąsiadom rachunki za ogrzewanie.

Opinia dla „Rzeczpospolitej”

Leszek Kieliszewski, adwokat

Budowanie centrów danych powinno być dopuszczalne jedynie na terenach przeznaczonych pod przemysł. Kwalifikowanie centrów danych pod usługi przy poziomie oddziaływania na środowisko to nadużycie. Biorąc to pod uwagę, budowa takich obiektów powinna bezwzględnie przechodzić procedury środowiskowe i konsultacje społeczne. Zdarzają się jednak gminy, w których wciąż magazyny danych są traktowane jako zwykłe budynki biurowe i lokowane na terenach przewidzianych pod działalność biurową czy usługową. O ile władze akceptują te fikcję, to rynek jest bezlitosny. Działki w okolicach takich inwestycji tracą na wartości nawet przed rozpoczęciem inwestycji – nikt nie chce sąsiedztwa, które wydrenuje zasoby wody, wyemituje ciepło podnosząc lokalnie temperaturę nawet o 4 stopnie, a do tego będzie emitowało hałas i być może spaliny z tysięcy litrów ropy na dobę. To wszystko powinno skłonić do sprawniejszego nadzoru nad przestrzeganiem odpowiednich procedur inwestycyjnych. Być może należałoby również doprecyzować przepisy, by wyraźnie wymieniały magazyny danych jako obiekty o znaczącym wpływie na środowisko i wymagające przejścia odpowiednich procedur przed rozpoczęciem inwestycji. Dzisiejsza uznaniowość sposobu kwalifikacji centrów danych prowadzi niejednokrotnie do naruszenia interesów lokalnych społeczności i środowiska, sama w sobie ma zaś charakter korupcjogenny.

Opinia dla „Rzeczpospolitej”

Marcin Nowak, radca prawny organizacji ClientEarth Prawnicy dla Ziemi

Niesłuszne jest podchodzenie do centrów danych z pozycji ekstremalnych, jak to ma często miejsce, bowiem sztuczna inteligencja może być społecznie użyteczna, w niektórych sytuacjach, ale tylko pod pewnymi warunkami. Ponieważ centra przetwarzania danych zużywają rzadkie zasoby na olbrzymią skalę, w pierwszej kolejności należy zadać sobie pytanie „dlaczego to robimy?”. Państwa powinny stać na straży tempa rozwoju AI i wykorzystania jej wyłącznie do celów, których realizacja przyniesie rozwiązanie konkretnych problemów społecznych z korzyścią dla jak największej liczby osób.