W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów opublikowano przygotowane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii założenia do nowelizacji ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. To znak, że udało się w rządzie osiągnąć kompromis i projekt został skierowany do dalszych prac. Nie wszystkie pierwotne propozycje resortu rozwoju znalazły poparcie innych ministerstw.

Z założeń wynika, że pojawią się nowe formy pochówku prochów zmarłych. Można będzie rozsypać je na polu pamięci, pod warunkiem, że będzie ono zorganizowane na terenie cmentarza. Szczegóły urządzania pól, informowania o personaliach osób, których prochy zostaną rozsypane, a także odpowiedzialność zarządcy cmentarza za utrzymanie takich miejsc zostaną doprecyzowane w projekcie.

Czytaj więcej

Coraz więcej Polaków rezygnuje z tradycyjnego nagrobka. Powodem nie tylko koszty

Samorząd zdecyduje, czy i gdzie można rozsypać prochy zmarłych

Resort rozwoju proponuje, by rozsypywanie prochów poza cmentarzami możliwe było tylko w miejscach wyznaczonych przez gminy oraz na morzu z pokładu łodzi czy statku. Chodzi o zachowanie odległości od brzegu.

„Gmina, jako podmiot odpowiedzialny za zapewnienie miejsc pochówku najlepiej oceni, czy i gdzie takie miejsce powinno powstać. Rozwiązanie wprowadza nową możliwość pochówku jednocześnie nie jest zobowiązaniem dla gminy, aby takie miejsce wyznaczyć” – czytamy w założeniach do projektu nowelizacji.

Możliwe będzie stosowanie biourn. Dziś, przez brak odpowiednich przepisów, są wątpliwości, czy można ich używać. Ustawa określi oznaczanie miejsc, w których można będzie chować biourny oraz sposób pielęgnacji roślin, które z niej wyrosły, oraz tych, pod którymi ekologiczna urna zostanie pochowana.

Przesądzone zostanie w projekcie, że miejsce nasadzenia nie jest grobem w rozumieniu ustawy i nie powoduje ograniczeń w sposobie korzystania z nieruchomości przez jej właściciela lub zarządcę. Rozważenia, w ocenie MRiT, wymaga możliwość oznaczania roślin lub prowadzenia ewidencji osób, których prochy zostały wykorzystane przy nasadzeniu.

MRiT zapowiada, że w projekcie nowelizacji znajdą się też zasady wykonywania woli zmarłego, co do traktowania jego zwłok i pochówku.

Czytaj więcej

Miejsce urny z prochami jest w domu, czy na cmentarzu? Rząd podzielony

Zmiany w ustawie dotyczą nie tylko nowych form pochówku

Lista zapowiadanych zmian w pochodzącej z 1959 roku ustawie o cmentarzach jest długa. Obejmą one też dochowywanie urn do grobów rodzinnych, funkcjonowanie cmentarzy, balsamowanie i konserwowanie zwłok, ekshumacje. MRiT zapowiada też uspójnienie zasad funkcjonowania domów pogrzebowych i nadzoru sanitarnego nad przechowywaniem i przygotowaniem do pochowania zwłok.

Resort chce też wypełnić lukę w przepisach, dotyczących zakładania czy rozszerzania cmentarzy, a także rozstrzygnąć kwestię odległości zabudowy od grobu. Dzisiaj te odległości są mierzone od granicy cmentarza. Projekt rozróżnia powierzchnię grzebalną, przeznaczoną na zwłoki i szczątki, oraz pozostałą część cmentarza, służącą nowym formom pochówku, administracji i komunikacji. Granice powierzchni grzebalnej, zgodnie z założeniami, ustali plan miejscowy. Urny i rozsypane prochy nie zagrażają zdrowiu, więc nie będą podstawą wyznaczenia strefy sanitarnej. Ustawa nie wprowadza nowych odległości, lecz będą one liczone od powierzchni grzebalnej lub indywidualnego grobu, a od granicy cmentarza – gdy plan nie ustali powierzchni grzebalnej. 

Czytaj więcej

Nieopłacone groby nie zostaną zlikwidowane. Do Sejmu trafił projekt ustawy ws. części nagrobków

Nie będzie urn na kominku ani wisiorków z prochami

W poprzedniej wersji projekt MRiT dopuszczał możliwość przechowywania urny w domu czy też sytuowania kolumbariów poza cmentarzami, co pozwoliłoby na chowanie urn nie tylko na terenie cmentarzy, ale też np. na terenie ogrodu w rodzinnym mauzoleum. Umożliwiał też rozsypywanie popiołów tak na terenie „ogrodów pamięci”, jak i w górach czy nad morzem, czy w innym, ważnym dla zmarłego miejscu. Przechowywanie ludzkich prochów miało być też możliwe w „obiektach pamięci”, mających postać biżuterii.

Brak tych rozwiązań w założeniach, które znalazły się w wykazie prac legislacyjnych rządu wskazuje, że były one zbyt kontrowersyjne dla kierujących innymi resortami. Konieczność zmian ustawy o cmentarzach jest sygnalizowana przez różne środowiska od wielu lat. Dotąd nikomu nie udało się wprowadzić zmian w archaicznej ustawie o cmentarzach. Polska dopuszczając pochówek tylko na cmentarzu w trumnie czy tradycyjnej urnie jest w tym obszarze w tyle za rozwiązaniami funkcjonującymi w innych krajów europejskich.

- Od lat 50., kiedy przyjmowano ustawę o cmentarzach, wiele się w tym obszarze zmieniło. Inne są dziś oczekiwania społeczne, co do możliwości godnego upamiętnienia osób zmarłych. Cieszę się, że udało nam się porozumieć w tej sprawie. Mam nadzieję, że wprowadzimy zmiany, na które czeka wielu ludzi i zapewnimy prawo do wypełnienia woli zmarłych – tłumaczy Tomasz Lewandowski, wiceminister rozwoju i technologii, odpowiedzialny za projekt.

Planowany termin przyjęcia projektu przez rząd to II kwartał 2027.