Jest to instytucja prawna uregulowana w ustawie z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Przepisy, które ją regulują, mają jednak liczne luki wymagające niezwłocznego usunięcia.

Przepisy nie określają, czy osoba poddana kwarantannie musi przebywać w określonym miejscu cały czas, czy może je opuścić choćby na krótko z określonych, istotnych powodów. Dotyczy to zwłaszcza osób, na których obowiązek przebywania w kwarantannie został nałożony z mocy prawa (rozporządzeniem o ogłoszeniu stanu epidemii).

Niejasne jest też miejsce odbywania kwarantanny. Zgodnie z ustawą kwarantanna to „odosobnienie osoby zdrowej, która była narażona na zakażenie, w celu zapobieżenia szerzeniu się chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych", miejscem zaś kwarantanny jest „odrębny obiekt budowlany czasowego pobytu osób chorych lub podejrzanych o zachorowanie, w którym prowadzi się kwarantannę". W świetle ustawy to wojewoda zapewnia warunki kwarantanny poprzez zapewnienie m.in. odpowiednich pomieszczeń i wyposażenia. Tymczasem rozporządzenie o ogłoszeniu stanu epidemii sugeruje, że miejscem odbywania kwarantanny będzie miejsce zamieszkania lub pobytu. Zdają się to też potwierdzać wytyczne głównego inspektora sanitarnego „Koronawirus. Co trzeba wiedzieć o kwarantannie", z których wynika, że kwarantannę można odbywać w mieszkaniu, w którym przebywa też rodzina, wówczas rekomendowane jest stosowanie dodatkowych środków ostrożności („jeśli masz możliwość, korzystaj z osobnej toalety...").

Czytaj także: Dotkliwe skutki złamania kwarantanny i izolacji

Stan epidemii. 30 tys. zł kary za złamanie kwarantanny

Konieczne jest zatem dookreślenie zasad poddawania się kwarantannie, zwłaszcza czym jest „odosobnienie".

Kolejna kwarantanna dla osób powracających z zagranicy została nałożona w rozporządzeniu o ogłoszeniu stanu epidemii, wykraczającym poza delegację ustawową do jego wydania. Przepisy art. 46 ust. 2 i 4 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie wprowadzają upoważnienia do nałożenia kwarantanny, a trudno uznać ją za „czasowe ograniczenie określonego sposobu przemieszczania się" ujęte w art. 46 ust. 4 pkt 1 tej ustawy, nie to jest bowiem jej istotą. Nałożenie takiego obowiązku przewidziane jest dla rozporządzenia Rady Ministrów, a nie ministra zdrowia.

Nie ma też wyraźnych sankcji za złamanie obowiązków związanych z kwarantanną. Powoływany często art. 116 kodeksu wykroczeń nie obejmuje przecież osób, które mają odbywać kwarantannę jedynie w związku z przekroczeniem granicy państwowej. Sama ta okoliczność nie kwalifikuje się do żadnego z przypadków, o których mowa w § 1 pkt 1–3 wskazanego przepisu. Ukaranie na podstawie art. 161 kodeksu karnego wymaga z kolei wiedzy osoby, że jest dotknięta koronawirusem, jak też wniosku pokrzywdzonego. Z kolei możliwy do zastosowania art. 165 § 1–2 kodeksu karnego wydaje się środkiem nieadekwatnym dla większości przypadków. Podobnie dopuszczalne stosowanie środków przymusu bezpośredniego niekoniecznie zapewnia osiągnięcie celów generalnych. Jako efektywniejsze wydaje się użycie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w prawie administracyjnym, zwłaszcza grzywny w celu przymuszenia. Rzecz jednak w tym, że można ją nałożyć za niewykonywanie obowiązku poddawania się kwarantannie „na zasadach określonych w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi", a zasady kwarantanny są albo niedostatecznie określone, albo nieadekwatne do praktyki, albo wynikają nie z ustawy, ale z rozporządzenia.

Autopromocja
ORZEŁ INNOWACJI

Konkurs dla startupów i innowacyjnych firm

WEŹ UDZIAŁ

Uzasadnione jest więc precyzyjne określenie sankcji za złamanie obowiązków nałożonych na osobę poddaną kwarantannie. Reżim administracyjnoprawny wydaje się efektywniejszy od karnego. Sankcją powinna być administracyjna kara pieniężna, w znacznej wysokości, nakładana decyzją przez właściwy organ inspekcji sanitarnej za każdy przypadek naruszenia obowiązku odbywania kwarantanny. Wobec intensywności ingerencji w prawa i wolności jednostki konieczne jest też zapewnienie szybkiej i skutecznej sądowej kontroli zasadności nałożonego obowiązku kwarantanny czy prawidłowości wymierzonych w związku z nim kar.

Kwestie te powinny stać się przedmiotem refleksji i udoskonalenia regulacji na posiedzeniu Sejmu 25 marca, rzutują wszak na efektywność przyjętych środków zwalczania epidemii koronawirusa.

Autor jest radcą prawnym, dr. w Katedrze Prawa i Postępowania Administracyjnego Wydziału Prawa i Administracji UW