RPO zdecydował się zaskarżyć do Trybunału Konstytucyjnego obowiązujący od 1 lipca 2004 r. art. 114 ust 1a [link=http://akty-prawne.rp.pl/Dokumenty/Ustawy/2009/DU2009Nr153poz1227.asp]ustawy o emeryturach i rentach z FUS[/link] jako niezgodny z konstytucją.
Kwestionowany przepis daje ZUS prawo do ponownego ustalenia wysokości świadczenia, a nawet odebrania do niego prawa, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji okaże się, że przedłożone dowody nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo że ubezpieczonemu powinno przysługiwać niższe świadczenie.
[b]Zdaniem rzecznika takie uprawnienie ZUS godzi w konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.[/b] Ponowne rozpoznanie sprawy powinno być uzasadnione jedynie wyjątkowymi okolicznościami, tak aby została zachowana równowaga między uzasadnionym interesem jednostki a interesem publicznym. Okolicznością tego rodzaju może być np. kwalifikowane rażące naruszenie prawa.
Takie regulacje funkcjonują w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 [link=http://akty-prawne.rp.pl/Dokumenty/Ustawy/2000/DU2000Nr%2098poz1071.asp]kodeksu postępowania administracyjnego[/link]). W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe.
Art. 114 ust. 1a ustawy emerytalnej nie odwołuje się do takich wyjątkowych okoliczności. [b]Uchylenie decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo do emerytury lub renty, jest bowiem możliwe, jeśli tylko organ rentowy dokona odmiennej od dotychczasowej oceny dowodów.[/b] Tymczasem z orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego postępowania administracyjnego (a w tym trybie przecież są wydawane decyzje w sprawach emerytalnych) wynika brak możliwości wznowienia postępowania tylko na podstawie zmienionej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów.
