Domy pomocy społecznej (DPS) pełnią kluczową rolę w systemie wsparcia, zapewniając opiekę osobom starszym, przewlekle chorym, z niepełnosprawnościami czy w kryzysach wymagających całodobowego wsparcia. Co jakiś czas media informują jednak na temat ich funkcjonowania oraz jakości opieki świadczonej mieszkańcom takich domów. Z reguły są to sensacyjne materiały o występujących w tych placówkach nieprawidłowościach. Tymczasem w obliczu starzejącego się społeczeństwa rośnie znaczenie tego typu miejsc, a wraz z nim potrzeba zapewnienia najwyższych standardów bezpieczeństwa, godności i poszanowania praw osób w nich przebywających. W efekcie coraz głośniej mówi się o konieczności wprowadzenia większej kontroli nad działalnością DPS-ów. Jak wynika z projektu nowelizacji ustawy pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw, który jest obecnie konsultowany, resort rodziny zamierza zająć się tematem.
Przygotowane przepisy mają zwiększyć bezpieczeństwo osób mieszkających w domach pomocy społecznych – m.in. przez poszerzenie zakresu kontroli przeprowadzanej przez wojewodów o obszar przestrzegania praw człowieka i jakości świadczonych usług.
Czytaj więcej:
Wszelkie przywileje przyznawane określonym grupom, których nie posiada ogół społeczeństwa, muszą być przyznawane na podstawie wyraźnych upoważnień...
Pro
Jak są dziś sprawdzane domy pomocy społecznej?
Projektodawcy argumentują, że obecne regulacje przewidują nadzór wojewodów nad funkcjonowaniem DPS-ów, jednak zakres kontroli skupia się głównie na spełnianiu wymogów formalno-prawnych i organizacyjnych. Brakuje natomiast jednoznacznego umocowania ustawowego do badania jakości świadczonych usług oraz przestrzegania praw człowieka w placówkach. W praktyce oznacza to, że nawet w sytuacjach, w których formalne standardy są spełnione, może dochodzić do naruszeń praw mieszkańców, ograniczania ich podmiotowości czy braku należytej troski o jakość życia. Zdaniem projektodawców tego rodzaju sytuacje są szczególnie niebezpieczne, ponieważ dotyczą osób w wysokim stopniu zależnych od instytucji i narażonych na ryzyko naruszenia godności, prywatności czy prawa do samostanowienia. Brak wyraźnych podstaw prawnych do kontroli jakości i praw człowieka utrudnia organom nadzoru reagowanie na sygnały dotyczące nadużyć czy zaniedbań.
Tym samym system kontroli w obecnym kształcie nie zapewnia, zdaniem resortu rodziny, pełnej ochrony mieszkańców DPS.
Czytaj więcej
Rząd chce poszerzyć katalog płatników zobowiązanych do pokrywania wydatków za pobyt seniorów w domu pomocy społecznej o osoby, które zostały obdaro...
Jak mają wyglądać kontrole w domach opieki społecznej?
Proponowane zmiany przewidują poszerzenie zakresu kontroli sprawowanej przez wojewodów o ocenę przestrzegania praw człowieka oraz jakości świadczonych usług w tych placówkach.
– Zmiany te dotyczą przede wszystkim doprecyzowania art. 22 ustawy o pomocy społecznej – wyjaśnia Michał Modro, ekspert BCC ds. opieki społecznej, polityki senioralnej i rynku pracy.
Jak wskazuje, po pierwsze odnoszą się one do kontroli podmiotów niepublicznych działających na zlecenie samorządów.
– Wojewoda będzie miał obowiązek kontrolować jakość usług świadczonych przez prywatne DPS-y, które podpisały umowę z daną gminą. Obejmie ona sprawdzenie, czy przestrzegane są prawa osób korzystających z usług tych placówek. Wojewoda zweryfikuje również, czy zatrudnieni tam pracownicy posiadają wymagane prawem kwalifikacje – mówi.
Ekspert podkreśla także, że nowe przepisy aktualizują zasady kontroli wobec domów pomocy społecznej prowadzonych przez podmioty niepubliczne, które działają niezależnie (tj. nie na zlecenie samorządu).
Projekt rozszerza także uprawnienia wojewody o nadzór nad jakością usług w mieszkaniach treningowych i wspomaganych.
– Dotyczy to lokali prowadzonych przez określone organizacje pozarządowe oraz podmioty ekonomii społecznej – mówi.
– Pomimo że projektowane przepisy odnoszą się głównie do placówek niepublicznych, z dotychczasowego brzmienia ustawy wynikają obowiązki kontroli i nadzoru także wobec podmiotów publicznych. Ustawodawca dąży zatem do ujednolicenia regulacji w tym obszarze w odniesieniu do DPS-ów publicznych i niepublicznych – podkreśla Michał Modro.
Etap legislacyjny: konsultacje
