W środę Trybunał Konstytucyjny rozpatrzył wniosek prezydenta RP dotyczący dwóch przepisów nowelizacji z 10 lipca 2015 r. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Jej celem było zwiększenie ochrony szczególnie cennych dób kultury. Przewidywała więc utworzenie Listy Skarbów Dziedzictwa.
Tej listy dotyczyły m.in. dwa przepisy noweli kwestionowanej przez prezydenta, tj. art. 1 pkt 6 oraz art. 1 pkt 20 lit. b. Pierwszy mówi, że na Listę Skarbów Dziedzictwa wpisuje się z urzędu albo na wniosek właściciela zabytki ruchome o szczególnej wartości dla dziedzictwa kulturowego, zaliczane do jednej z kategorii, o których mówi art. 64 ust. 1 ustawy o zabytkach (przepis wymienia m.in. rzeźby, grafiki, stare mapy, książki, fotografie etc.). Robi się to na podstawie decyzji ministra kultury.
Drugi przepis zobowiązuje ministra kultury do wydania decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa zabytku ruchomego wpisanego na wspomnianą listę, jeżeli grozi mu: zniszczenie, uszkodzenie, kradzież, zaginięcie lub nielegalny wywóz za granicę.
Prezydent RP nabrał wątpliwości, czy te dwa przepisy są konstytucyjne. Zwrócił się więc o ich ocenę do Trybunału Konstytucyjnego.
Miał trzy zarzuty. Po pierwsze, że przepisy te nie są ani precyzyjne, ani komunikatywne, czyli doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady przyzwoitej legislacji. Po drugie, że w sposób nieproporcjonalny ograniczają one prawo własności osoby, do której należy zabytek, naruszają więc zasadę ochrony prawa własności. Po trzecie, że dochodzi do wywłaszczenia na podstawie nie do końca jasnych przesłanek. Treść art. 1 pkt 20 lit. b. nie powala bowiem jednoznacznie ustalić, kiedy nie można usunąć wspomnianego w tym przepisie zagrożenia.
