Wnioski z badań na ten temat przedstawili naukowcy podczas konferencji w Jerozolimie. Czterodniowa, zakończona wczoraj konferencja "Początki recyklingu" na uniwersytecie w Tel Awiwie zebrała ponad pięćdziesięciu uczonych z dziesięciu krajów, którzy dzielili się odkryciami.
- Po raz pierwszy jesteśmy w stanie pokazać to zjawisko, zarówno pod względem jego zasięgu, jak i metod - powiedział Ran Barkai, archeolog i jeden z organizatorów spotkania.
Tak jak dziś papier, szkło czy plastik podlegają recyklingowi, tak nasi starożytni przodkowie wykorzystywali połamane czy uszkodzone narzędzia wykonane z kości czy krzemienia do tworzenia nowych.
- Zachowanie to pojawiło się w różnych okresach, na różnych terenach, przeprowadzano je różnymi metodami w zależności od dostępności surowców i potrzeb - powiedział Barkai.
Homo erectus: recykling jako strategia przetrwania
Od jaskiń w Hiszpanii i Afryce Północnej, po Włochy i Izrael, archeolodzy znaleźli narzędzia wytworzone metodą recyklingu.
- Okazuje się, że zjawisko to dotyczyło nie tylko pierwszych ludzi, ale też naszych ewolucyjnych poprzedników, takich jak Homo erectus, neandertalczyk czy inne gatunki hominidów, które nawet jeszcze nie zostały nazwane - twierdzi Ran Barkai.
Archeolog z uniwersytetu w Tel Awiwie, Gopher Avi, powiedział, że prastary recykling wydaje się być jedną ze strategii przetrwania, mimo że nie był na pewno spowodowany obawami o zanieczyszczenie środowiska.
- Dlaczego przeznaczamy plastik do recyklingu? Żeby oszczędzić energię i surowiec - mówił Avi. - W ten sam sposób nasz przodek oszczędzał na przykład krzemień, który w celu utworzenia narzędzia z nowego kawałka musiałby przebyć całą drogę - od wydobycia do obróbki.
Za pierwsze przykłady recyklingu naukowcy uznają ślady sprzed trzystu tysięcy lat, znalezione w Castel di Guido niedaleko Rzymu, gdzie neandertalczycy polowali na mamuty, obrabiali ich zwłoki, a kości używali jako narzędzi.
- Neandertalczyk rozbijał kości, by wydobyć szpik, a ich fragmenty wykorzystywał jako narzędzia lub naczynia - twierdzi Giovanni Boschian, geolog z Uniwersytetu w Pizie.
W innych miejscach znaleziono na przykład odłamki pozostałe po wytworzeniu kamiennych toporów, które wykorzystywane były do produkcji mniejszych narzędzi, takich jak ostrza czy skrobaczki.
W jaskini Qesem niedaleko Tel Awiwu odnaleziono fragmenty krzemienia, datowane na około 200 a 420 tysięcy lat temu, które zostały przerobione na małe noże do cięcia mięsa - można je uznać za prymitywne formy sztućców. Według archeologów około 10 procent znalezionych tam narzędzi powstało w wyniku recyklingu. - Świadczy to o tym, że nie było to działanie przypadkowe, ale konkretna metoda odzysku jakiegoś surowca - uważają naukowcy.
Wspólnota recyklingu
Naukowcy mają różne metody sprawdzania, czy dane narzędzie zostało poddane recyklingowi. W niektórych przypadkach można znaleźć ewidentne ślady recyklingu, w innym - świadczą o nim stopniowe przebarwienia, które występują, gdy kamień narażony jest na działania różnych czynników atmosferycznych. Różnice w patynowaniu kamienia wskazują, jak warstwy narzędzia w różnym stopniu były wykorzystywane z biegiem lat.
Norm Catto, profesor geografii w Memorial University w St John w Kanadzie podkreślił, że studia nad prehistorycznym recyklingiem mogą wyjaśnić, w jaki sposób powstawał osiadły tryb życia poszczególnych grup czy ich powiązania handlowe. Jak twierdzi profesor Catto, zjawisko to odzwierciedla też, jak w zupełnie różnych warunkach i środowiskach znajdowano podobne odpowiedzi na wyzwania życia przed tysiącami lat.
Życie neandertalczyków - dokument Tony'ego Mitchella
