Materiał powstał we współpracy z Agencją Rozwoju Pomorza SA 

Sytuacja geopolityczna w Europie, nie tylko w związku z wojną w Ukrainie, ale obecnie także wobec wydarzeń na Bliskim Wschodzie, sprawia, że technologie kosmiczne zyskują nowe miejsce w szeroko rozumianym kontekście bezpieczeństwa. Wpływa na to dynamiczny rozwój technologii satelitarnych, rosnąca liczba systemów obserwacji Ziemi oraz wartość danych pochodzących z satelitów dla bezpieczeństwa, ale także dla gospodarki.

Polska chce aktywnie uczestniczyć w rozwoju europejskiego sektora kosmicznego, również w kontekście bezpieczeństwa. Dlatego w listopadzie ubiegłego roku nasz kraj podpisał z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) list intencyjny dotyczący zbadania możliwości utworzenia w Polsce nowego ośrodka ESA specjalizującego się w bezpieczeństwie i rozwiązaniach podwójnego/wielokrotnego użytku. Decyzja ESA o lokalizacji centrum jeszcze nie zapadła; przygotowania do niej są procesem wieloetapowym.

Jednak znaczenie tego projektu w kontekście zmieniającej się sytuacji geopolitycznej rośnie. Po przystąpieniu Finlandii i Szwecji do NATO Morze Bałtyckie stało się w praktyce wewnętrznym akwenem sojuszu, pozostając jednocześnie obszarem potencjalnych działań hybrydowych. Ochrona przed tego typu działaniami to poważne wyzwanie. Monitoring jednostek tzw. floty cieni związanej z Rosją, ochrona gazociągu Baltic Pipe, morskich farm wiatrowych czy podmorskich kabli telekomunikacyjnych wymaga zaawansowanych systemów obserwacji satelitarnej i analizy danych.

W grudniu premier Donald Tusk potwierdził, że ośrodek ESA stanie się kołem zamachowym dla polskiego przemysłu kosmicznego. Dodał, że ośrodek będzie współpracował z polskimi jednostkami badawczymi i naukowymi. Z kolei polski astronauta Sławosz Uznański-Wiśniewski, komentując podpisanie listu intencyjnego, mówił, że budowa centrum ESA „umożliwi danemu miastu czy regionowi bardzo duży wzrost technologiczny i ekonomiczny”.

Właśnie dlatego, obok kwestii kluczowej, jaką jest przyciągnięcie tego projektu do Polski, bardzo ważnym aspektem staje się potencjalna lokalizacja centrum ESA. W tym kontekście wyraźnie wyróżnia się Gdańsk. Dlaczego? Przemawia za tym szereg argumentów merytorycznych.

Kosmiczna stolica Polski

Gdańsk zajmuje strategiczną pozycję w krajowym i europejskim sektorze kosmicznym. Stolica Pomorza jest ustawową siedzibą Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA), co stanowi unikalny atut na tle wszystkich innych potencjalnych lokalizacji. Oznacza to bowiem, że kluczowa instytucja odpowiedzialna za kreowanie działań polskiego sektora kosmicznego funkcjonuje właśnie w Gdańsku, tworząc tu naturalne centrum koordynacji projektów kosmicznych w kraju. Dalsza koncentracja kompetencji instytucjonalnych w jednym ośrodku eliminowałaby ryzyko rozproszenia zasobów i ułatwiła współpracę z partnerami międzynarodowymi, w tym z ESA.

Potwierdzeniem jakości regionalnego ekosystemu innowacji jest decyzja o lokalizacji w Gdańsku inkubatora ESA Business Incubation Centre. Inkubatory ESA BIC wspierają rozwój start-upów wykorzystujących technologie kosmiczne w gospodarce, a ich lokalizacje są wybierane na podstawie oceny potencjału technologicznego i biznesowego regionu. Wybór Gdańska (wobec konkurencyjnego Krakowa i jako trzeciego obok Rzeszowa i Warszawy ośrodka) przez niezależnych ekspertów ESA stanowi więc zewnętrzną walidację jakości lokalnego środowiska innowacyjnego.

W strategię konsekwentnego budowania ekosystemu kosmicznego wpisuje się podpisane w marcu 2026 r. porozumienie o współpracy między POLSA, Politechniką Gdańską, Agencją Rozwoju Pomorza SA, Pomorską Specjalną Strefą Ekonomiczną i InvestGDA (Gdańska Agencja Rozwoju Gospodarczego). Kluczowym celem koalicji pięciu instytucji jest uruchomienie Ośrodka Monitorowania Morza Bałtyckiego – wyspecjalizowanej infrastruktury służącej do monitorowania przestrzeni morskiej z wykorzystaniem technologii satelitarnych.

Nowe centrum ESA ma odpowiadać za obronność i odporność w obszarze cywilnym/R&D. Jego lokalizacja w Gdańsku dodatkowo wspierałaby działania związane z sytuacją na Bałtyku. Mogłoby to następować przy współpracy z kluczowymi podmiotami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo infrastruktury energetycznej i transportowej w Polsce, w tym m.in. spółkami PERN i GAZ-SYSTEM oraz zarządami portów w Gdańsku i Gdyni.

Zaawansowana infrastruktura technologiczna

Niezwykle ważnym elementem zaplecza technologicznego tego typu projektu jest infrastruktura obliczeniowa zdolna do przetwarzania ogromnych ilości danych satelitarnych. Także w tym obszarze Gdańsk jest gotowy do podjęcia wyzwania, dysponując infrastrukturą IT klasy Tier III/Tier IV.

W gdańskim Centrum Informatycznym Trójmiejskiej Akademickiej Sieci Komputerowej (CI TASK) funkcjonuje superkomputer Kraken o mocy obliczeniowej 14,4 petaflopa, a infrastruktura do przechowywania danych ma pojemność 40–50 petabajtów. Jest to jeden z niewielu obiektów w Polsce spełniających normy Uptime Institute w zakresie ciągłości zasilania i chłodzenia. Systemy te umożliwiają analizę wielkoskalowych zbiorów danych satelitarnych, modelowanie środowiskowe oraz integrację informacji pochodzących z różnych systemów obserwacji Ziemi.

Trójmiasto jest również połączone z ogólnopolską siecią światłowodową PIONIER, która umożliwia szybką wymianę danych między m.in. ośrodkami badawczymi i centrami obliczeniowymi.

Innowacyjny biznes

Jednocześnie Gdańsk i całe Trójmiasto dysponują rozwiniętym środowiskiem firm technologicznych działających w obszarze nowych technologii i sektora kosmicznego. W regionie obecne są m.in. Boeing (ośrodek inżynieryjny), Lufthansa Systems, Blue Dot Solutions (systemy oparte na danych satelitarnych), SpaceForest (rakiety suborbitalne), Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Centrum Techniki Morskiej oraz PGZ Stocznia Wojenna.

Obecność tych podmiotów oznacza funkcjonowanie kompletnego łańcucha wartości – od badań i rozwoju, przez projektowanie systemów, po wdrożenia przemysłowe. Dzięki temu projekty kosmiczne mogą być realizowane w środowisku, które posiada doświadczenie w pracy nad zaawansowanymi systemami technologicznymi.

To właśnie w Gdańsku mamy do czynienia z jedyną w Europie synergią sektora kosmicznego i morskiego – miasto łączy kompetencje satelitarne z głębokim doświadczeniem w domenie morskiej (przemysł stoczniowy, morska energetyka wiatrowa, Akademia Marynarki Wojennej).

Wysokie kompetencje

Warto także pamiętać, że Trójmiasto dysponuje jednym z największych potencjałów akademickich w Polsce. Na ponad 28 uczelniach wyższych studiuje ok. 90 tys. studentów, z których wielu zdobywa kompetencje w dziedzinach kluczowych dla sektora kosmicznego: informatyce, elektronice, automatyce, analizie danych czy fizyce.

Ważną rolę w tym ekosystemie odgrywają Politechnika Gdańska, Uniwersytet Gdański oraz Gdański Uniwersytet Medyczny. Przy Uniwersytecie Gdańskim działa Międzynarodowe Centrum Teorii Technologii Kwantowych (ICTQT). Jest to ośrodek o światowej renomie w dziedzinie technologii kwantowych, tworzący unikalne środowisko dla bezpiecznej komunikacji satelitarnej.

Potencjał naukowy regionu potwierdzają konkretne projekty badawcze. Jednym z nich jest rozwijany przez Uniwersytet Gdański i Polską Akademię Nauk system SATBałtyk – gotowy, operacyjny system umożliwiający monitoring środowiska Morza Bałtyckiego na podstawie danych satelitarnych. Przykładem udziału gdańskich naukowców w projektach kosmicznych jest również eksperyment Neurofeedback EEG realizowany przez AWFiS w ramach misji Axiom Ax-4 z udziałem Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego.

Dla międzynarodowych organizacji biznesowych i instytucji badawczych istotnym czynnikiem lokalizacyjnym jest również jakość życia w danym mieście. Gdańsk należy do najlepiej ocenianych pod tym względem miast w Polsce i znajduje się w czołówce europejskich rankingów jakości życia. Plasuje się w Top 5 europejskich miast według Eurostatu (Quality of Life in European Cities).

Wysoka jakość infrastruktury miejskiej, otwartość na świat oraz atrakcyjne środowisko do pracy i życia sprawiają, że Gdańsk jest miejscem przyjaznym dla międzynarodowych zespołów badawczych i specjalistów z sektora nowych technologii.

Połączenie tych wszystkich elementów – zaplecza instytucjonalnego, infrastruktury technologicznej, rozwiniętego środowiska biznesowego i potencjału akademickiego – sprawia, że Gdańsk oferuje zintegrowany, innowacyjny i bezpieczny ekosystem dla projektów kosmicznych. W efekcie miasto nie aspiruje do roli ośrodka ESA, ale jest gotowe do tego, aby pełnić funkcję centrum analiz danych satelitarnych i rozwoju technologii kosmicznych związanych z bezpieczeństwem, gospodarką morską i monitorowaniem środowiska.

Więcej informacji na: esagdansk.pl

Materiał powstał we współpracy z Agencją Rozwoju Pomorza SA