PiS pyta o wiek emerytalny. Dłuższa praca i tak nas czeka

Czeka nas wydłużenie aktywności zawodowej bez względu na to, czy politycy zdecydują o zmianie prawnej opóźniającej wiek emerytalny, czy też nie.

Publikacja: 13.08.2023 19:30

PiS pyta o wiek emerytalny. Dłuższa praca i tak nas czeka

Foto: Adobe Stock

Wiek, w którym można przejść na emeryturę, budzi kontrowersje tak w Polsce, jak i w innych krajach. Pomimo to większość krajów europejskich już się zdecydowała lub zapowiada jego wydłużenie. W Polsce zaś temat wieku emerytalnego jest wykorzystywany do celów politycznych. PiS chce zapytać w referendum: „czy jesteś za podwyższeniem wieku emerytalnego wynoszącego dziś 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn?”. Ale nie tylko on, również politycy innych partii zapewniają, że nie zamierzają zmieniać ustawowego powszechnego wieku emerytalnego.

Przyznają jednak, że potrzebne jest efektywne jego wydłużenie. Polska zobowiązała się w 68. kamieniu milowym Krajowego Planu Odbudowy do przygotowania raportu na temat działań, które mają podnieść efektywny wiek emerytalny. Politycy rozumieją to jednakowo: należy stworzyć zachęty, by jak najwięcej osób w wieku emerytalnym nie pobrało emerytury w możliwie najszybszym momencie, lecz pracowało dalej.

Potrzebna jest decyzja

W niedawnym Panelu Ekonomistów Polskich większość pytanych uważa, że ustawowy wiek emerytalny zostanie podniesiony w ciągu dekady. Uważają także, że zachowanie obecnych zasad przechodzenia na emeryturę spowoduje w następnych 10–20 latach znaczący wzrost obciążeń dla pracujących lub duży spadek finansowania pozostałych usług publicznych (edukacji, zdrowia, obronności).

– To się już dzieje. Wydatki na emerytury mamy na poziomie zbliżonym do średniej UE (ok. 11 proc. w relacji do PKB), mimo że jesteśmy społeczeństwem dużo młodszym niż średnia UE (mediana wieku w Polsce to 42 lata, tylko sześć krajów w UE ma niższą, a średnia w UE to 44 lata) – skomentował Ignacy Morawski, szef SpotDaty. – Jednocześnie wydatki na usługi publiczne zaspokajające indywidualne potrzeby obywateli, związane głównie z edukacją i zdrowiem, mamy dużo niższe niż średnia w kraju UE: 10 proc. PKB w Polsce versus średnio 13,5 proc. PKB w UE.

Ekonomiści zwracają uwagę na obniżającą się stopę zastąpienia (relację emerytury do ostatniej płacy), na starzenie się społeczeństwa i zmiany proporcji między pokoleniami, które oznaczają, że coraz mniej osób będzie płaciło składki, a coraz więcej pobierało świadczenia. Przy obecnym wieku emerytalnym i aktualnych zobowiązaniach państwa wobec ubezpieczonych brak zmian wieku emerytalnego oznacza albo obniżenie wysokości świadczeń, albo podniesienie danin.

Czytaj więcej

Polski system emerytalny wypada fatalnie na świecie. Co robimy źle?

Jak dotąd tylko raz udało się – na krótko – zapowiedzieć wydłużenie wieku emerytalnego, i to rozłożone w czasie. Zrobił to rząd PO i PSL. Cofnął ten proces rząd PiS.

W Polsce obecnie wiek emerytalny dla kobiet – 60 lat – należy do jednego z najniższych. Jesteśmy jednym z sześciu krajów, w których kobiety mogą wcześniej kończyć karierę zawodową niż mężczyźni. Nasza różnica pięciu lat jest zresztą największą w UE.

Obecny rząd wprowadził już zachęty podatkowe dla osób, które są w wieku emerytalnym, ale nie przeszły na emeryturę i są aktywne zawodowo. Jednak, jak pokazują dane z zeszłego roku, PIT-0 nie jest wystarczającą zachętą. Prawie 90 proc. uprawnionych osób przeszło na emeryturę w ciągu pierwszego roku od uzyskania uprawnień, z czego ponad 70 proc. – zaraz gdy uzyskało do tego prawo.

Emerytury po raz pierwszy otrzymało ponad 299 tys. osób, w tym prawie 168 tys. pań. Przepisy są tak skonstruowane, że opłacalne jest przejście na emeryturę, otrzymanie świadczenia i prowadzenie działalności gospodarczej. Wówczas płacona jest od niej tylko składka na ubezpieczenie zdrowotne. Wiele osób z takiej możliwości korzysta.

Konsekwencją obecnego minimalnego wieku emerytalnego jest także to, iż wiele osób ma tak krótki staż pracy, że nie może nawet otrzymać emerytury gwarantowanej przez państwo. Oznacza to, że byli ubezpieczeni krócej niż 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni). ZUS wypłacał w grudniu ponad 365,3 tys. emerytur niższych niż świadczenie minimalne. Około 80 proc. z nich dostają kobiety.

Czytaj więcej

Idą wybory. Czy polska gospodarka to wytrzyma? Debata TEP i „Rzeczpospolitej”

Równe szanse

O tym, że potrzebne jest wydłużenie minimalnego wieku emerytalnego, szczególnie dla kobiet, przekonani są także uczestnicy ankiety z panelu ekonomistów „Rzeczpospolitej”, którą przeprowadzono kilka miesięcy temu. Zdają sobie jednak sprawę, że jest to trudne zadanie. Uważają też, że powinien być to proces rozłożony na lata.

Prof. Marek Góra, ekonomista SGH, jeden z autorów reformy emerytalnej z 1999 r., uważa, że politycy będą się obawiali zmiany prawnej i będą uciekać w dobrowolność dłuższej pracy. Jego zdaniem jednak minimalny wiek emerytalny musi być równy dla kobiet i mężczyzn. Potrzebne jest także społeczne przygotowanie do dłuższej pracy. – To życiowe wyzwanie dotyczące ciągłej adaptacji kwalifikacji zawodowych do zmieniającej się sytuacji na rynku pracy, to styl życia, który ma fundamentalne znaczenie dla stanu naszego zdrowia. To w końcu, a może przede wszystkim, przyjęcie do wiadomości, że będziemy dłużej aktywni – mówił Góra w rozmowie z „Rzeczpospolitą”.

Czytaj więcej

Wiek emerytalny w Polsce trzeba podnieść, albo emerytów czeka bieda

Wiek, w którym można przejść na emeryturę, budzi kontrowersje tak w Polsce, jak i w innych krajach. Pomimo to większość krajów europejskich już się zdecydowała lub zapowiada jego wydłużenie. W Polsce zaś temat wieku emerytalnego jest wykorzystywany do celów politycznych. PiS chce zapytać w referendum: „czy jesteś za podwyższeniem wieku emerytalnego wynoszącego dziś 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn?”. Ale nie tylko on, również politycy innych partii zapewniają, że nie zamierzają zmieniać ustawowego powszechnego wieku emerytalnego.

Pozostało 91% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Gospodarka
Ukraina kupi broń za rosyjskie pieniądze. Bruksela odmraża aktywa Banku Rosji
Materiał Promocyjny
Unia Europejska wspiera rozwój nowoczesnych sieci dystrybucji energii w Polsce Wschodniej
Gospodarka
Elisabetta Falcetti: Nowa strategia EBOiR-u dla Polski tuż-tuż
Gospodarka
Alexander von zur Muehlen, Deutsche Bank: Europa potrzebuje głębszej integracji, żeby konkurować o kapitał
Gospodarka
Polska zmniejszyła dystans do Niemiec. Ile w tym zasługi UE? Jest analiza EBOR
Materiał Promocyjny
CERT Orange Polska: internauci korzystają z naszej wiedzy