ONZ wezwała do zmiany powszechnie używanej mapy świata na taką, która dokładniej pokazuje rzeczywiste rozmiary kontynentów. Chodzi przede wszystkim o Afrykę, która na projekcji Mercatora wydaje się mieć powierzchnię podobną do Grenlandii, choć w rzeczywistości jest od niej około 14 razy większa.
Zgromadzenie Ogólne ONZ poparło inicjatywę mającą ograniczyć zniekształcenia wynikające z projekcji Mercatora. Organizacja opowiedziała się za stosowaniem projekcji Equal Earth, czyli Równej Ziemi, która lepiej oddaje rzeczywistą powierzchnię kontynentów.
Problem polega na tym, że powierzchni kuli nie da się idealnie przenieść na płaską mapę. Każda projekcja musi więc coś zniekształcać: powierzchnię, kształt, odległość albo kierunek.
Dlaczego mapa Mercatora zniekształca Afrykę
Projekcja Mercatora powstała w 1569 r. Jej autorem był flamandzki kartograf Gerardus Mercator, który stworzył ją przede wszystkim z myślą o żeglarzach.
Jak wyjaśnił BBC prof. James Cheshire z University College London, Mercator chciał, aby kurs wyznaczony według kompasu można było przedstawić na mapie jako linię prostą.
– Chciał, aby linia narysowana na mapie odpowiadała linii prostej w rzeczywistości, jeśli płynie się zgodnie ze wskazaniem kompasu. I właśnie to ta projekcja robi znakomicie – powiedział Cheshire.
Czytaj więcej
Angela Merkel w cesarskich szatach, tęcza zamiast Adama i Ewy, dzikie stwory gdzieś nad Dunajem...
Aby zachować właściwe kąty, Mercator musiał jednak coraz bardziej rozciągać siatkę mapy w miarę oddalania się od równika. W efekcie obszary znajdujące się bliżej biegunów wyglądają na znacznie większe, niż są w rzeczywistości.
Dlatego Grenlandia na mapie Mercatora może wydawać się niemal tak duża jak Afryka. W rzeczywistości powierzchnia Afryki wynosi około 30 mln km kw., a Grenlandii około 2,2 mln km kw.
Mimo że projekcja ma ponad 450 lat, nadal stanowi podstawę wielu map używanych w szkołach, telewizji i internecie.
Krytycy zwracają uwagę, że takie zniekształcenia mogą wpływać również na sposób postrzegania poszczególnych regionów świata. Większe obszary mogą być intuicyjnie uznawane za ważniejsze.
Czytaj więcej
Wierutnie bzdurne, zmyślone mapy istnieją, od kiedy istnieje kartografia. Edward Brooke-Hitching w książce „Atlas lądów niebyłych" zebrał kraje, wy...
Kenijski geograf Kioko Muendo powiedział BBC, że zmniejszanie Afryki na mapie może wpływać na postrzeganie jej znaczenia gospodarczego, społecznego i politycznego.
– Mapy to coś więcej niż przewodniki dla podróżnych. Kształtują sposób, w jaki regiony są postrzegane politycznie i gospodarczo – podkreślił.
Projekcja Równej Ziemi też nie jest idealna
Projekcja Equal Earth, czyli Równej Ziemi, została opracowana w 2018 r. przez zespół kartografów. Jej celem jest dokładniejsze przedstawienie powierzchni kontynentów i państw.
Najpierw zaczęły ją popierać państwa Unii Afrykańskiej, a następnie rozwiązanie zyskało poparcie ONZ.
Nowa projekcja eliminuje część problemów charakterystycznych dla mapy Mercatora, ale również ma swoje ograniczenia. Nie zachowuje prostych linii kierunku, dzięki którym projekcja Mercatora była tak użyteczna w nawigacji, ani nie pozwala dokładnie mierzyć odległości między wszystkimi punktami.
Jak tłumaczy Cheshire, na płaskiej mapie można dobrze zachować powierzchnię, kształt albo odległość i kierunek, ale nie wszystkie te cechy jednocześnie.
Czytaj więcej
XV-wieczna mapa, pokazująca Amerykę Północną pół stulecia przed wyprawą Kolumba, jest autentyczna. Stwierdzili to duńscy badacze.
Inną próbą rozwiązania problemu była projekcja Galla-Petersa, spopularyzowana w latach 70. XX w. przez niemieckiego historyka Arno Petersa. Opierała się ona na wcześniejszej koncepcji szkockiego kartografa Jamesa Galla z XIX w.
Mapa Petersa zachowuje proporcje powierzchni lądów, dzięki czemu znacznie lepiej pokazuje różnicę między wielkością Afryki i Grenlandii. Ceną jest jednak silne zniekształcenie kształtów kontynentów. Obszary w pobliżu równika są rozciągnięte, a rejony polarne spłaszczone.
Także ta projekcja nie nadaje się do tradycyjnej nawigacji, ponieważ proste linie na mapie nie odpowiadają stałym kierunkom wskazywanym przez kompas.
