Do 5 marca 2026 r. Ukraińcy ze statusem UKR korzystali z leczenia w Polsce na podstawie tzw. specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Po tym terminie została ona wygaszona przez nowe przepisy. W związku z tym pojawił się problem z dostępem do świadczeń finansowanych z NFZ.
Ukraińcy tracą dostęp do świadczeń. NFZ żąda dodatkowej opłaty za ubezpieczenie
O problemie poinformowała RPO jedna z fundacji. Po wygaszeniu specustawy wielu obywateli Ukrainy zgłaszało, że utracili dostęp do świadczeń zdrowotnych w Polsce. Część z nich chce się dobrowolnie ubezpieczyć i samodzielnie opłacać składki. Dostają jednak odpowiedź z NFZ, że zawarcie umowy nie jest możliwe bez uiszczenia jednorazowej opłaty dodatkowej, która wynosi około 17 tys. zł. Wynika to z faktu, że osoby, które korzystały z leczenia w Polsce na mocy specustawy, nie były objęte ubezpieczeniem zdrowotnym lub nie opłacały składek w ostatnich kilku latach.
Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej, osoba, która chce się ubezpieczyć dobrowolnie, a miała przerwę w ubezpieczeniu zdrowotnym, powinna uiścić odpowiednią opłatę dodatkową. Jej wysokość zależy od długości okresu niepodlegania ubezpieczeniu. Wynosi ona od 20 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki – jeśli okres ten trwał od 3 miesięcy do roku, do 200 proc. – gdy ciągła przerwa wynosi powyżej 10 lat.
Czytaj więcej
Rzecznik praw obywatelskich wystąpił do Prezesa NFZ w sprawie ponoszenia tzw. opłaty dodatkowej przez obywateli Ukrainy, którzy chcą dobrowolnie ub...
Dodatkowa opłata dla Ukraińców. RPO reaguje
Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek wystąpił w tej sprawie do prezesa NFZ. Jak podkreślił, nie neguje zasadności samej opłaty, ale ma wątpliwości, czy faktycznie jest ona konieczna w przypadku obywateli Ukrainy, którzy chcą się ubezpieczyć dobrowolnie. Na mocy specustawy byli oni bowiem uprawnieni do korzystania z opieki medycznej w zakresie, w jakim osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym przysługuje prawo do świadczeń na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
W związku z tym RPO poprosił prezesa NFZ Filipa Nowaka o wyjaśnienie:
- czy w przypadku obywateli Ukrainy przebywających w Polsce ze statusem UKR zasadne jest naliczanie opłaty dodatkowej za okres braku ubezpieczenia przy zawieraniu umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego,
- czy okres ich przebywania w Polsce, w którym mieli oni ustawowe prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ, powinien być traktowany jako okres wyłączający obowiązek ponoszenia takiej opłaty,
- czy istnieje możliwość zawarcia umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego przez obywateli Ukrainy, którzy utracili prawo do świadczeń zdrowotnych po zmianach przepisów, bez konieczności ponoszenia jednorazowej opłaty w wysokości kilkunastu tysięcy zł, tak aby mogli oni samodzielnie opłacać bieżące składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.
Czytaj więcej
Z końcem kwietnia lekarze spoza UE bez certyfikatu znajomości języka polskiego stracili prawa do pracy w polskich placówkach. Sejm przyjął jednak p...
Co z dodatkową opłatą dla obywateli Ukrainy? Odpowiedź NFZ
Prezes NFZ odpowiedział Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Jak wyjaśnił, obywatele Ukrainy objęci tzw. specustawą byli osobami uprawnionymi do świadczeń opieki zdrowotnej wyłącznie na podstawie tej ustawy, a co za tym idzie nie byli ubezpieczonymi w rozumieniu ustawy o świadczeniach.
Przepisy unijne traktują takie świadczenia jako świadczenia pomocy społecznej i medycznej, w przypadku których okresy pobierania tych świadczeń przez wszystkie państwa członkowskie nie są zaliczane do okresów ubezpieczenia zdrowotnego. W związku z tym nie ma podstaw do zwolnienia obywateli Ukrainy z dodatkowej opłaty. Mogą oni wnioskować o odstąpienie od opłaty jedynie w uzasadnionych przypadkach.
"Obywatele Ukrainy ze statusem UKR, jeśli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą, w przypadkach uzasadnionych sytuacją materialną, warunkami rodzinnymi, sytuacją zdrowotną lub innymi okolicznościami wskazującymi na ich trudną sytuację życiową, zgodnie z ust. 11 art 68 ustawy o świadczeniach występować do dyrektorów oddziałów wojewódzkich Funduszu z wnioskami o zwolnienie z opłaty dodatkowej albo jej rozłożenie na raty" – wyjaśnia w piśmie prezes NFZ Filip Nowak.
