Chodzi o sprawę polskich obywateli, którzy – po zawarciu związku małżeńskiego w Niemczech – w ojczyźnie starali się o transkrypcję jego aktu (czyli wierne i literalne przeniesienie treści do polskich ksiąg stanu cywilnego). Urząd stanu cywilnego odmówił im jednak, argumentując, że prawo polskie nie przewiduje małżeństwa osób tej samej płci. Sprawa ostatecznie trafiła do Trybunału Sprawiedliwości UE, który w listopadzie 2025 r. orzekł, że państwo członkowskie – w tym Polska – ma obowiązek uznać taki związek, legalnie sfinalizowany w innym państwie UE; nie musi jednak umożliwiać jego zawarcia.
NSA: transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci nie stanowi zagrożenia dla podstawowych zasad porządku prawnego RP
Po odpowiedzi TSUE sprawa wróciła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w piątkowym orzeczeniu uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zobowiązał USC do dokonania transkrypcji. Urząd będzie miał na to 30 dni od zwrotu akt z sądu.
W uzasadnieniu NSA wskazał, że art. 18 Konstytucji RP nie może być interpretowany jako bezwzględna przeszkoda dla uznania małżeństwa osób tej samej płci zawartego za granicą. Przepis ten nie wyklucza uznania takich związków, a jego wykładnia powinna uwzględniać inne normy konstytucyjne, w szczególności dotyczące godności każdej osoby, równości i zakazu dyskryminacji oraz prawa do życia prywatnego i rodzinnego. Jak podkreślono, dotychczasowa wykładnia klauzuli porządku publicznego, stanowiąca podstawę odmowy transkrypcji, wymaga rewizji.
W ocenie składu orzekającego brak jest podstaw do przyjęcia, że transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci stanowi zagrożenie dla podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. „Nie narusza ona tożsamości narodowej ani krajowej autonomii regulacyjnej w dziedzinie prawa rodzinnego” - podkreślono.
Jednocześnie NSA wskazał, że alternatywne środki uznania zagranicznego aktu małżeństwa, takie jak posługiwanie się dokumentem zagranicznym czy dokonywanie wzmianek dodatkowych, nie zapewniają skutecznej i pewnej ochrony prawnej oraz prowadzą do istotnych utrudnień w korzystaniu z praw wynikających z prawa Unii Europejskiej. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że przeniesienie zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci, zawartego legalnie w państwie członkowskim Unii Europejskiej do polskiego rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji, w ustawodawstwie polskim stanowi jedyny, skuteczny sposób uznania zagranicznego małżeństwa, niepowodujący nadmiernych utrudnień i niedogodności przy wykonywaniu przez obywatela Unii praw przyznanych w art. 21 ust. 1 TFUE.
Sąd podkreślił również, że trudności techniczne związane z funkcjonowaniem systemów teleinformatycznych nie mogą stanowić podstawy odmowy dokonania transkrypcji.
Czytaj więcej
Polskie urzędy stanu cywilnego nie powinny dłużej odmawiać parom jednopłciowym transkrypcji aktu małżeńskiego, jeśli te pobrały się w innym kraju u...
Trybunał Sprawiedliwości: obywatele Unii muszą mieć pewność swoich praw i swobód na terenie Unii
Przed wydaniem wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem prejudycjalnym: czy nieuznawanie małżeństw osób tej samej płci przy jednoczesnym braku szans na transkrypcję aktu takiego małżeństwa, jest zgodne z prawem Unii.
W głośnym orzeczeniu z listopada ub.r. TSUE stwierdził, iż odmowa uznania małżeństwa dwóch obywateli Unii legalnie zawartego w innym państwie członkowskim, w którym korzystali oni z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu, jest sprzeczna z prawem Unii, ponieważ narusza tę swobodę oraz prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Państwa członkowskie mają zatem obowiązek uznania stanu małżeńskiego, ustanowionego zgodnie z prawem w innym państwie unijnym, do celów wykonywania praw przyznanych przez prawo Unii. Trybunał podkreślił jednak, że obowiązek ten nie oznacza dopuszczenia małżeństw jednopłciowych w krajowych przepisach.
Czytaj więcej
- Należy taki wyrok wykonać - powiedział Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek o przełomowym wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie uzna...
Tak Ministerstwo Cyfryzacji chce wdrożyć wyrok TSUE
Jak informowaliśmy na łamach rp.pl, w styczniu Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało projekt rozporządzenia, które zmienia wzory dokumentów wydawanych z rejestru stanu cywilnego, tak aby umożliwić praktyczne wdrożenie wyroku TSUE. Dotyczy ono właśnie m.in. możliwości transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa osób tej samej płci.
Obecne wzory dokumentów używają określeń „kobieta” i „mężczyzna”, co uniemożliwia wpisanie małżeństw osób tej samej płci. Projektowane zmiany mają zmienić wzory odpisu zupełnego i odpisu skróconego aktu małżeństwa, a także zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby przez zastąpienie nazw rubryk „Kobieta” oraz „Mężczyzna” odpowiednio określeniem „Pierwszy Małżonek” i „Drugi Małżonek”.
