W sali obskurnego budynku przedwojennych składów tytoniowych na ulicy Budionnego (kiedyś – Jagiellońska) w Grodnie w niedzielę od wczesnego ranka gromadzili się delegaci na VII Zjazd Związku Polaków na Białorusi. Zjazd o tyle szczególny, że z punktu widzenia białoruskich władz nielegalny. Wszyscy oczekiwali w napięciu, czy dotrze dwie trzecie delegatów – minimum, by zgromadzenie było prawomocne. Krótko przed dziesiątą okazało się, że będzie kworum. Dotarło 167 delegatów, czyli trzy czwarte, chociaż do organizatorów zjazdu wciąż napływały zatrważające informacje z całej Białorusi – władze robiły wszystko, by delegaci nie dojechali.

[srodtytul]Pomyśl o rodzinie[/srodtytul]

– Najpierw przyszedł do mnie do domu milicjant w mundurze, wypytywał, po co się wybieram do Grodna. Nie mówił wprost, ale dawał do zrozumienia, żeby nie jechać – opowiada Tadeusz Wasilewski, delegat z Lidy. – Potem zaczęły się telefony do mojego brata, który pracuje w państwowej instytucji. Dzwonił wicemer Lidy do spraw ideologii, Polak Anton Gławnicki. Przekonywał, że nie powinienem jechać. Radził, żebym zachorował. „Niech pomyśli, co z rodziną” – mówił.

Potem zaczął przekonywać córkę pana Wasilewskiego, która pracuje w banku, by namówiła ojca do pozostania w domu.

– Ale po rozmowie z rodziną postanowiłem, że pojadę. Jak ma być, tak będzie – dodaje.

Bernard Pakulnicki z Nieświeża miał inne problemy.– Jechaliśmy w sobotę do Grodna. Milicja zatrzymała auto, kazali nam jechać na posterunek. Powiedzieli, że samochód brał udział w wypadku i musi zostać zbadany – opowiada.

Na szczęście jego samego wypuszczono i zdołał dojechać pociągiem. Podobne kłopoty mieli też inni delegaci.

[srodtytul]Społeczny mandat[/srodtytul]

Gdy się okazało, że jest kworum, na sali zapanowała euforia, chociaż delegatów spotkała jeszcze jedna nieprzyjemność: wbrew zapowiedziom obrady nie rozpoczęły się od mszy. Nieoficjalnie wiadomo, że grodzieński biskup radził księżom, by mszy nie odprawiali.

Najważniejsze były wybory kierownictwa. Kończyła się czteroletnia kadencja rady naczelnej i zarządu, wybranych w 2005 roku. Oba te ciała nie były uznawane przez władze Białorusi, które anulowały wyniki poprzedniego zjazdu. Gdyby jednak nie wybrano nowych, oficjalny Mińsk miałby dodatkowy argument: szefowie ZPB nie tylko byliby nielegalni, ale i pozbawieni społecznego mandatu.Na prezesa organizacji kandydowała Andżelika Borys.

– Bardzo się wahałam, ale władze Białorusi mnie zmobilizowały, żebym powiedziała „tak” – mówiła. Dostała 148 głosów. Jej kontrkandydat, zgłoszony – jak mówił – „dla potrzeb demokracji”, szef grodzieńskiego oddziału Związku Polaków na Białorusi Mieczysław Jaśkiewicz, otrzymał 15 głosów. Gdy ogłoszono wyniki, delegaci wstali z miejsc i odśpiewali „Sto lat” i „Rotę”. Ambasador RP w Mińsku Henryk Litwin odczytał gratulacje od premiera Donalda Tuska. Później wybrano radę naczelną. Wciąż nielegalny związek ma kierownictwo na kolejną czteroletnią kadencję.