Mikita Iłynczyk (reżyseria) i Goran Injac (dramaturgia) odczytują legendarną powieść przez pryzmat politycznej rzeczywistości końca XIX wieku: czasów zaborów, podległości, dostosowywania się do obcej kultury. Twórcy stawiają pytania o doświadczenie jednostki żyjącej w rzeczywistości podporządkowania – w świecie, w którym idea „polskości” okazuje się nie tyle wspólnotą, ile niespełnioną obietnicą.
„Lalkę” czyta reżyser z Nowogródka
Punktem wyjścia dla spektaklu stał się egzemplarz „Lalki” z 1897 r., odnaleziony w rodzinie reżysera: książka pełna ołówkowych podkreśleń, należąca do babci reżysera, która była obywatelką Polski zaledwie przez sześć lat do 1939 r.. Ten materialny ślad tworzy ramę spektaklu: polskość jako doświadczenie dziedziczone nie przez instytucje, lecz przez pamięć, która nie zdążyła się spełnić.
W tej interpretacji Wokulski staje się figurą, która swoją biografią obnaża mechanizmy przystosowania i oportunizmu elit. Po powrocie z zesłania obserwuje świat, w którym krąży rosyjski rubel, wojenny biznes kształtuje fantazje o przyszłości, a społeczeństwo, za które ryzykował życie, jest gotowe wpisać się w nowy porządek, by zachować status i pozory ciągłości. Wokulski nie jest częścią systemu – testuje jego granice, ujawniając, jak klasa i kapitał wypierają wartości.
Człowiek był powstańcem, wraca do Warszawy, a potem zaczyna prowadzić biznes wojenny po stronie Rosji, zaczyna być w ekonomicznym sojuszu z państwem, przeciwko któremu walczył.
„Lalka” Iłynczyka to opowieść o pragnieniu uznania i o próbie wpisania się w świat, w którym każde spotkanie staje się sprawdzianem pozycji społecznej, a intymność przegrywa z logiką klasy. XIX wiek jest tu swojego rodzaju laboratorium, w którym odsłaniane są mechanizmy powracające współcześnie. Przeszłość i teraźniejszość przenikają się bez patosu i sentymentu, pokazując społeczeństwo funkcjonujące w cieniu dominacji imperialnego systemu. Miłość staje się tu jednym z mechanizmów społecznego podporządkowania.
– Dla mnie bardzo ważne było, aby zachować linearną narrację w stosunku do Wokulskiego, rozgryzienie rdzenia tego bohatera – powiedział Mikita Iłynczyk. – Bohater musiał zrobić coś bardzo radykalnego, aby trafić na Syberię – tak oddaloną i to na sześć lat. To nie było więzienie, to było zesłanie. (…) Zastanawiałem się nad tym, jak te wszystkie doświadczenia mieszczą się w jednej osobie. Ciekawe było to dialogowanie z bohaterem: dlaczego ty to robisz, co cię motywuje? Co zmieniło się w twojej głowie przez te sześć lat, z jakimi wartościami wyjechałeś na Syberię, a z jakimi wartościami wracasz? Czy patrzysz na społeczeństwo i czujesz żal czy uległość?
Mikita Iłynczyk, reżyser emigrant
Mikita Iłynczyk to reżyser i dramaturg teatralny urodzony w Nowogródku. Studiował w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej (GITIS) na kierunku Wiedza o Teatrze oraz na Wydziale Reżyserii. W latach 2018–2020 współpracował z mińskim teatrem OK-16, który został zamknięty przez białoruskie władze po protestach na Białorusi w 2020 r.. Jako reżyser zadebiutował w 2021 r. spektaklem „Łaskawe” – pierwszą inscenizacją powieści Jonathana Littella zrealizowaną w przestrzeni postsowieckiej.
Swoje spektakle i teksty prezentował w Belgii, Białorusi, Estonii, Polsce, Austrii i Niemczech. W latach 2022–2023 był rezydentem Teatru Polskiego w Bydgoszczy, gdzie zrealizował spektakl „F*cking in Brussels”. Dwukrotny laureat Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy AURORA – za „Dark Room” (2021, jury pod przewodnictwem Swietłany Aleksijewicz) oraz „Say Hi To Abdo” (2024, jury pod przewodnictwem Marka Ravenhilla).
Czytaj więcej
Netflix opublikował zapowiedź sześcioodcinkowej „Lalki”, współczesnej reinterpretacji powieści Bolesława Prusa w reżyserii Pawła Maślony, na podsta...
Goran Injac współpracuje z międzynarodowymi festiwalami sztuki, teatrami repertuarowymi i niezależnymi teatrami. W latach 2014-2025 był dyrektorem artystycznym Teatru Mladinsko w Lublanie w Słowenii – najbardziej znanej na świecie słoweńskiej instytucji kulturalnej.
Obsada: Waldemar Barwiński (Szuman), Marcin Bosak (Stanisław Wokulski), Mariusz Drężek (Suzin), Anna Gajewska / Małgorzata Witkowska (Helena Stawska), Katarzyna Herman (Baronowa Krzeszowska), Robert T. Majewski (Tomasz Łęcki), Małgorzata Niemirska (Widmo), Marta Ojrzyńska (Izabela Łęcka), Agata Różycka (Weronika / Helusia Stawska), Piotr Siwkiewicz (Ignacy Rzecki), Konrad Szymański (Kazimierz Starski / Książę), Mateusz Weber (Geist / Marszałek), Agnieszka Wosińska (Kazimiera Wąsowska).
