Święta made in China

Jest przedświątecznie. Czyli jak? Stragany na targowiskach, witryny sklepów, hale supermarketów zasypane zostały przez pstre plastikowe jajeczka, zajączki, kurczaczki, kwiaty, a nawet kaczuszki.

Stamtąd sztuczne ozdoby wciskają się na świąteczne stoły, do koszyków ze święconką. Mają ułatwione zadanie. Kurczaczka można kupić już za 20 groszy.

[srodtytul]Sztuczne płatki[/srodtytul]

– Sprzedałem bukiet żonkili – chwalił się żonie rozkładającej stragan handlowiec z łódzkiego targowiska. Żonkile mają oczywiście łodygi i płatki ze sztucznego tworzywa. Kosztują 3 zł i nie zwiędną. Można je zanieść po świętach choćby na cmentarz, gdzie doczekają lata.

– Kryzys jest, trzeba liczyć każdą złotówkę – tłumaczy wybór towaru starsza kobieta ciągnąca za sobą torbę na kółkach.

Oszczędzają nawet parafie, których nie stać na zakup świeżych kwiatów. Przystrajają świątynie sztucznymi, które można potem umyć z kurzu.

W domach syntetyki wyparły naturalne witki wierzbowe, borowiny i mech. Z daleka wyglądają jak prawdziwe, ale nie pachną i nie tworzą w domach atmosfery.

– Przyrost złego smaku nastąpił wraz z wypieraniem rękodzieła przez produkcję przemysłową – mówi prof. Jacek Bartyzel, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

– Za to pierwsze wiosenne kwiaty wskazują, że nadszedł czas świąt i jest dla nas ważny – pociesza Aldona Plucińska z Muzeum Etnograficznego w Łodzi. – Zapach borowin i wierzby miesza się z aromatem wędzonych szynek, pieczonych bab, co nasze zmysły zapamiętają na lata.

Etnografowie się spodziewają, że nowe świąteczne ozdoby będą wnikać w naszą tradycję.

[srodtytul]Wejście kurczaka[/srodtytul]

Taką karierę zrobił żółty kurczaczek. Pojawił się w połowie ubiegłego stulecia na pocztówkach świątecznych, na których dla kontrastu umieszczano także pisanki: ciemnoczerwone, ciemnoniebieskie lub fioletowe. Potem trafił do telewizji jako przerywnik między programami. W końcu u schyłku lat 80. zmonopolizował stragany.

Dziś na stałe zdobył miejsce przy świątecznym stole. Wkłada się go nawet do koszyczka ze święconką, chociaż śladów żółtego kurczaka próżno szukać w „Chłopach” Władysława Reymonta czy „Opisie obyczajów za panowania Augusta III” Jędrzeja Kitowicza. Bo tradycyjnym symbolem Wielkiej Nocy nie był kurczak, ale jajko.

Ono przetrwało. Ale do święconki trafiają też jajka z drewna przywożone z Ukrainy albo czekoladowe. – Nasi przodkowie wkładali jaja, ale nie te malowane, bo pisanki, kraszanki przywieszano jako ozdoby na drzewach – mówi łódzka etnograf. W zapomnienie odchodzą baranki z masła, cukru lub marcepanu. Dzieci wolą, gdy baranki są z czekolady.

Aldona Plucińska dostała na przedświąteczny prezent świecę w kształcie zajączka, która pod wpływem temperatury zmienia barwę. – Trudno interpretować, co ma symbolizować roztapiający się zając – mówi etnograf. – Mogę się domyślić, że nawiązuje do paschału, czyli symbolu światła, który jednak powinien powstać z pszczelego wosku, a nie syntetyków.

[srodtytul]Zabobon czy sacrum[/srodtytul]

„W Wielką Sobotę kapłan poświęcał wyczekiwaną po długim i surowym poście mięsną zastawę świąteczną. […] cała wieś znosiła święcone w kobiałkach podesłanych białymi ręcznikami” – pisał Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej”.