Michaił Gorbaczow. Leninowiec, który zniszczył system

„Otworzył wrota sowieckiego Gułagu, za co przeklęli go uwolnieni więźniowie” – zauważył smutno rosyjski aktor Siergiej Barinow na wieść o śmierci ostatniego przywódcy sowieckiego imperium.

Właśnie żal po ZSRR najczęściej powoduje w Rosji odruchy niechęci wobec „Gorbiego”. – Zakończył swoją misję rozwaleniem Związku. Pewnie to jest najważniejsze – pożegnał byłego „pierwszego” obecny szef senackiej komisji spraw zagranicznych Grigorij Karasin, który 14 lat był rosyjskim wiceministrem spraw zagranicznych.

Czytaj więcej

Polityka

Jędrzej Bielecki: Niespełniona wizja Gorbaczowa

– To był cud – mówił o pojawieniu się Gorbaczowa najsłynniejszy amerykański znawca Związku Radzie...

Ale już jego kolega-senator Konstantin Kosaczow – znany z poglądów imperialnych – zobaczył w tym główną zasługę zmarłego. – Właśnie Gorbaczow zniszczył system, która od początku był zakłamany, a stał się w końcu antynarodowy. (…) Gorbaczow zasługuje na szacunek i pamięć – stwierdził.

Co i komu oddał

Ludzie niechętni zmarłemu przywódcy stanowią dziś trzon rosyjskich władz. Mają mu za złe, że „zniszczył taki piękny kraj”, pozbawiając Moskwę imperialnego zaplecza, a im samym uniemożliwiając prowadzenie polityki na miarę komunistycznych sekretarzy generalnych. Dokładnie to samo niedobitki rosyjskich demokratów uważają za ogromną zasługę Gorbaczowa.

Jednak w ostatnich latach swego życia były sowiecki przywódca nie ułatwiał zadania swym zwolennikom. – Naprawienie historycznego błędu – powiedział pytany o putinowską aneksję Krymu. Przy czym w swym stosunku do agresji na Ukrainę w 2014 roku w niczym nie odróżniał się od przytłaczającej większości politycznej Moskwy.

– Jak wyglądałby świat, gdyby Związek Sowiecki przetrwał (…). Myślę, że świat byłby lepszy. Byłby bardziej stabilny, bezpieczniejszy, sprawiedliwszy – mówił „Gorbi” dwa lata temu w wywiadzie dla amerykańskiego „Time”.

Jednak mówiąc o ZSRR, były sekretarz generalny miał na myśli tylko sam Związek. Z byłego imperium sowieckiego – czyli wianuszka państw-wasali otaczających ZSRR – zrezygnował w pełni świadomie już pod koniec lat 80., i zdania nie zmienił do końca. – Krzyczą teraz, że wszystko oddałem. Polskę oddałem, Węgry oddałem! Komu oddałem? Polskę – Polakom, Węgry – Węgrom? – mówił w 2011 roku. Ale nigdy nie powiedział tak o Ukrainie.

– Dwie zasługi Gorbaczowa są wyjątkowo cenne dzisiaj. ZSRR rozpadł się za cenę niewielkiego przelewu krwi. Spójrzcie tylko, ile jej przelewają (na Ukrainie) próbując go odbudować – zauważył niezależny dziennikarz, jeden z przywódców antyputinowskich manifestacji w 2011 roku Leonid Parfionow.

Wierny leninowiec

– A druga? Odszedł sam po sześciu latach rządów, mając tylko 60 lat. Po prostu ustąpił miejsca nowemu, które sam powołał do życia – dodał. Gdyby w sierpniu 1991 roku stanął po stronie puczystów, to dziś rosyjskie gazety „żegnałyby drogiego towarzysza sekretarza generalnego, wiernego leninowca i ucznia Leonida Breżniewa”.

Z tym, że Gorbaczow faktycznie był uczniem nie Breżniewa, lecz wszechmocnego szefa KGB (a potem i sekretarza generalnego partii komunistycznej) Jurija Andropowa. Szef policji politycznej poznał go w 1969 roku i został jego dyskretnym protektorem. W 1979 roku na przykład doprowadził do „przypadkowego spotkania” Gorbaczowa właśnie z Leonidem Breżniewem. A rok później „Gorbi” awansował i przeniósł się do Moskwy.