Mamy dobrą wiadomość dla miłośników prawa do prywatności. Sejm wznowił prace nad projektem z 2024 r. ograniczającym uprawnienia skarbówki do kontrolowania kont podatników. W czasie drugiego czytania uznanie dla nowelizacji wyrażali posłowie z różnych stron sceny politycznej. I wygląda na to, że nie będzie żadnych problemów z jej uchwaleniem (głosowanie ma się odbyć na następnym posiedzeniu Sejmu).
Skarbówka sprawdza konta jeszcze przed postawieniem zarzutów
Chodzi o art. 48 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Obecnie na jego podstawie fiskus może zażądać od banku danych o rachunkach osoby fizycznej „w związku z wszczętym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi odpowiednio w sprawie o przestępstwa lub wykroczenia oraz przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe (…) w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności osoby fizycznej”. Taka zasada obowiązuje od 1 lipca 2022 r. Wcześniej skarbówka mogła żądać dostępu do konta „podejrzanego”.
Czytaj więcej
Ministerstwo Finansów zamierza wprowadzić jasne zasady prowadzenia czynności sprawdzających, czyli najprostszej formy weryfikacji podatkowych rozli...
– Wskutek zastąpienia pojęcia „podejrzanego” pojęciem „osoby fizycznej” urzędnicy mogą sprawdzać rachunek podatnika (zarówno prowadzącego działalność gospodarczą, jak i zwykłego Kowalskiego), który nie ma jeszcze postawionych żadnych zarzutów. Wystarczy, że toczy się postępowanie „w sprawie”, nie musi to być postępowanie „przeciwko”. Co więcej, podatnik w ogóle nie musi wiedzieć, że fiskus weryfikuje operacje na jego koncie – tłumaczy Jarosław Ziobrowski, adwokat w kancelarii Tax&Law. Podkreśla, że jest to istotne osłabienie prawa do ochrony prywatności obywateli. – Sam fakt prowadzenia postępowania w sprawie potencjalnego wykroczenia/przestępstwa nie powinien automatycznie uzasadniać pozyskiwania szczegółowych informacji o rachunkach osób, które nie mają statusu podejrzanych – wskazuje ekspert.
Fiskus będzie musiał wystąpić do sądu o zgodę na dostęp do konta
Takich argumentów użyli też posłowie, którzy złożyli projekt przywracający poprzednie brzmienie przepisu. Swoje propozycje dołożył do niego rząd. Co znajdziemy w obecnej wersji projektu? Zgodnie z proponowanym art. 48 ust. 1 ustawy o KAS bank będzie zobowiązany do przekazywania informacji dotyczących „podejrzanego”, a nie „osoby fizycznej”. Ograniczono też uprawnienia fiskusa do spraw o przestępstwo, przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe (nie ma wykroczeń).
Natomiast do prawa bankowego planuje się wprowadzić przepis (art. 106b ust. 1a), który stanowi, że jeśli skarbówka prowadzi postępowanie przygotowawcze w sprawie o przestępstwo, przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, może żądać od banku udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową jedynie na podstawie postanowienia wydanego na jej wniosek przez właściwy miejscowo sąd okręgowy.
Czytaj więcej:
Bank musi udostępniać Krajowej Administracji Skarbowej dane chronione tajemnicą bankową tylko wtedy, gdy spełnione są przesłanki z prawa bankowego.
Pro
– Oznacza to, że prawo do żądania bezpośredniego dostępu do informacji bankowych dotyczących osoby fizycznej będzie powiązane z przedstawieniem jej zarzutów. To dobra propozycja. Pozytywnie oceniam również pomysł wprowadzenia sądowej kontroli nad działaniami fiskusa w trakcie postępowania przygotowawczego (gdy jeszcze nie postawiono zarzutów). Sąd powinien oceniać, czy żądanie urzędników jest rzeczywiście uzasadnione, proporcjonalne i ograniczone do danych niezbędnych dla postępowania – mówi Jarosław Ziobrowski.
W czasie drugiego czytania w Sejmie (które odbyło się 9 października) posłowie z różnych ugrupowań nie szczędzili pochwał dla projektu. Ciepło wypowiadał się o nim też Zastępca Szefa Krajowej Administracji Skarbowej Zbigniew Stawicki. Poinformował również, że od 1 lipca 2022 r. do kwietnia 2026 r. urzędnicy występowali do banków 7 720 razy w trybie art. 48 ust. 1 ustawy o KAS.
Czytaj więcej
Urzędnicy mają korzystać z nowych uprawnień tylko w uzasadnionych przypadkach. Ale nie poinformują właściciela rachunku, że się nim interesują.
Skarbówka może kontrolować konto w różnych sytuacjach
Jarosław Ziobrowski podkreśla, że nowelizacja nie zmienia pozostałych uprawnień skarbówki. – Urzędnicy nadal będą dysponować innymi instrumentami umożliwiającymi uzyskiwanie danych o rachunkach podatników, np. w związku z wszczętą kontrolą albo postępowaniem podatkowym, czy też wtedy, gdy mają uprawdopodobnione informacje o wykorzystywaniu konta bankowego do prowadzenia niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej – tłumaczy ekspert.
Etap legislacyjny: przed trzecim czytaniem w Sejmie
