Książeczka mieszkaniowa a premia gwarantowana

Do Trybunału Konstytucyjnego trafiła skarga grupy posłów PiS dotycząca starych książeczek mieszkaniowych z lat 70. i 80. Posiada je wciąż prawie milion osób.

Zdaniem posłów przepis, który zakazuje sądowej waloryzacji zgromadzonych na tych książeczkach wkładów mieszkaniowych, zakresowo narusza konstytucję.

Dlaczego tylko premia

Chodzi o art. 13 nowelizacji z 28 lipca 1990 r. kodeksu cywilnego. Zabrania on stosowania przepisów o sądowej waloryzacji do wkładów zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowych w latach 70. i 80. Tymczasem taką waloryzację przewiduje art. 3581 § 3 kodeksu cywilnego. Przepis ten stosuje się m.in., gdy doszło do zmiany siły nabywczej pieniądza. Tak było zaś na przełomie lat 80./90., kiedy doszło do hiperinflacji. Wtedy też spadła wartość zgromadzonych na książeczkach wkładów na mieszkanie. Dziś są one warte grosze.

Ustawodawca, by zrekompensować utratę oszczędności, uchwalił ustawę, która przewiduje, że w określonych przypadkach posiadacz książeczki, likwidując ją, otrzyma premię gwarancyjną. Nie rekompensuje ona jednak w pełni straty.

Gdy natomiast nie spełnia się wymogów tej ustawy, to można zlikwidować książeczkę, ale w zamian dostaje się zaledwie kilka złotych. Tymczasem na wielu książeczkach był już zgromadzony pełen wkład na mieszkanie, a więc duże kwoty.

Wbrew konstytucji

Zdaniem posłów w ten sposób ustawodawca naruszył konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego. Najpierw bowiem Rada Ministrów uchwałą z 1956 r. gwarantowała, że za zgromadzone na książeczce środki otrzyma się mieszkanie, i z takim przeświadczeniem miliony Polaków pieniądze wpłacały. Później się okazało, że dla wielu zabrakło mieszkań (bo panował powszechny ich deficyt), a ci, którzy zostali z książeczkami, mogą odzyskać tylko część pieniędzy w postaci premii gwarancyjnej.

Według posłów doszło w ten sposób do naruszenia konstytucyjnych zasad równości oraz ochrony prawa własności. Prawodawca ewidentnie chciał ograniczyć odpowiedzialność z tytułu zobowiązań majątkowych, których państwo miało być gwarantem.

Czy doszło do szkody

W opinii posłów wspomniany przepis k.c. naruszył jeszcze jedną zasadę konstytucji, a mianowicie, że każdy, komu została wyrządzona szkoda wskutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej, ma prawo do wynagrodzenia. W tym konkretnie wypadku przepisy wprowadziły zakaz sądowej waloryzacji, a jednocześnie przyznały prawo do premii gwarancyjnej, co w opinii posłów w żaden sposób nie rekompensuje ani rzeczywistej szkody, ani utraconych korzyści.

Adwokat Rafał Dębowski uważa, że posiadaczom tego typu książeczek powinno przysługiwać prawo do sądowej waloryzacji wkładu.

– Nie wolno krzywdy naprawiać krzywdą. Tymczasem państwo w obawie o stan swojego budżetu ograniczyło ich prawa – podkreśla. W jego opinii niesłusznie. – Przecież za każdym razem taki posiadacz książeczki musiałby składać wniosek do sądu, a ten by badał, czy waloryzacja się należy i w jakiej wysokości.

Premia gwarancyjna

Na jakie wydatki przysługuje

Z prawa do premii gwarancyjnej mogą skorzystać posiadacze książeczek mieszkaniowych wystawionych przed 23 października 1990 r. na następujące cele:

- przekształcenie lokatorskiego prawa do lokalu we własnościowe lub w odrębną własność;

- zakup mieszkania lub domu jednorodzinnego;

- wykup mieszkania komunalnego;

- przystąpienie do użytkowania wybudowanego domu jednorodzinnego;

- zabezpieczenie wkładu własnego przy kredycie mieszkaniowym.