Tegoroczna Nagroda Nobla z chemii trafiła do Henriego Kagana i Kensō Soaia.
Henri B. Kagan i Kenso Soai zostali nagrodzeni za odkrycia dotyczące efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej. Ich prace pozwoliły lepiej kontrolować reakcje chemiczne tak, by prowadziły przede wszystkim do powstania jednej z dwóch lustrzanych form tej samej cząsteczki.
Kagan jest jednym z pionierów syntezy asymetrycznej, a Soai zasłynął z tzw. reakcji Soaiego i asymetrycznej autokatalizy — procesu, w którym niewielka przewaga jednej lustrzanej formy może się sama wzmacniać.
Nagrodę z chemii przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk. Jest to jedna z nagród ustanowionych zgodnie z testamentem Alfreda Nobla. Szwedzki wynalazca i przemysłowiec zdecydował, że wyróżnienie w tej dziedzinie ma trafiać do osoby, która dokonała najważniejszego odkrycia lub ulepszenia w chemii.
Nagroda Nobla z chemii przyznawana od 1901 r.
Pierwszą Nagrodę Nobla z chemii przyznano w 1901 r. Holenderskiemu chemikowi Jacobusowi Henricusowi van ’t Hoffowi za badania nad prawami dynamiki chemicznej i ciśnieniem osmotycznym w roztworach.
Do 2025 r. Nagrodę Nobla z chemii przyznano 117 razy. Otrzymało ją 200 laureatów, przy czym dwóch naukowców – Frederick Sanger i Barry Sharpless – zdobyło to wyróżnienie dwukrotnie. Oznacza to, że przed tegorocznym werdyktem chemicznego Nobla otrzymało 198 różnych osób.
Czytaj więcej
Znamy laureatów Nagrody Nobla z chemii za 2025 rok. Po godzinie 11.45 Królewska Szwedzka Akademia Nauk ogłosiła, że uhonorowani zostali Susumu Kita...
W historii nagrody 63 razy wyróżniono jednego naukowca, 25 razy nagrodę podzieliło dwóch laureatów, a 29 razy trzech. Zgodnie ze statutem Fundacji Noblowskiej jednej nagrody nie można podzielić między więcej niż trzy osoby.
W 2025 r. Nagrodę Nobla z chemii otrzymali Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yaghi. Akademia nagrodziła ich za rozwój struktur metalo-organicznych, określanych jako MOF. To materiały o porowatej budowie, które mogą być wykorzystywane m.in. do wychwytywania dwutlenku węgla, magazynowania gazów czy pozyskiwania wody z powietrza.
Rok wcześniej laureatami zostali David Baker, Demis Hassabis i John Jumper. Baker został wyróżniony za komputerowe projektowanie białek, a Hassabis i Jumper za przewidywanie ich trójwymiarowej struktury.
Tydzień noblowski 2026. Kto otrzyma kolejne nagrody?
Nagroda z chemii była trzecim wyróżnieniem ogłoszonym podczas tegorocznego tygodnia noblowskiego. W poniedziałek podano nazwiska laureatów Nagrody Nobla z fizjologii lub medycyny, a we wtorek ogłoszono laureata Nagrody Nobla z fizyki.
Czytaj więcej
Nagrodę Nobla z chemii otrzymali Niemiec John B. Goodenough, Brytyjczyk M. Stanley Whittingham oraz Japończyk Akira Yoshino za rozwój akumulatorów...
Po chemii przyjdzie kolej na Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Następnie ogłoszona zostanie Pokojowa Nagroda Nobla, a tegoroczny cykl zakończy przyznanie Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych.
Laureaci odbiorą medale i dyplomy 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla. Nagrody naukowe, literacka i ekonomiczna zostaną wręczone w Sztokholmie, natomiast ceremonia wręczenia Pokojowej Nagrody Nobla odbędzie się w Oslo.
