-
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie były wojenne i powojenne losy jednego z najcenniejszych dzieł polskiego malarstwa, obrazu Alfreda Wierusza-Kowalskiego.
- W jakich okolicznościach prywatna właścicielka odkryła historię obrazu.
- Na jaką skalę prowadzone są obecnie działania restytucyjne utraconych dóbr kultury.
Dzieło pierwotnie znajdowało się w zbiorach Andrzeja Rotwanda, inżyniera, bankowca i właściciela jednej z największych kolekcji dzieł sztuki polskiej w pierwszej połowie XX wieku (m.in. obrazy Jana Matejki, Wojciecha Gersona, Józefa Brandta).
W 1939 r. było prezentowane na wystawie „Pierwsze czterdziestolecie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych 1861–1900”, na którą wypożyczono 31 obrazów i rysunków z kolekcji Rotwandów.
Po wybuchu II wojny na polecenie władz niemieckich „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” przetransportowana została razem z innymi obrazami z warszawskiej Zachęty do gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie. Zgromadzone tam obiekty były wówczas następnie konfiskowane przez okupanta i często wykorzystywane do dekoracji biur i mieszkań niemieckich urzędników.
Kolejna wzmianka o losach obrazu pochodzi z października 1940 r.: mówi, że trafił on do Kasino des Höheren SS und Polizeiführers im GG w Pałacu Blanka przy ul. Senatorskiej w Warszawie. Potem jego historia pozostawała nieznana.
Obecnie dzieło trafiło do publicznych zbiorów dzięki współpracy resortu kultury z Ewą Tsonis, ostatnią posiadaczką obrazu, która poznała jego losy i podjęła działania na rzecz jego przekazania.
„Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” - obraz, który odnalazł swoją historię
Podczas przekazania obrazu Muzeum Narodowemu w Warszawie minister kultury Marta Cienkowska powiedziała: – Obraz odnalazł się dzięki pani Ewie Tsonis, osobie, która zdecydowała się poznać jego historię i przekazać dzieło do publicznych zbiorów. Takie postawy są wciąż rzadkie, ale dzięki temu, że stale mówimy o restytucji – poszukujemy utraconych dzieł i staramy się je odzyskiwać – coraz częściej zgłaszają się do nas osoby, które są w posiadaniu zaginionych obiektów, czując odpowiedzialność za dziedzictwo kulturowe.
W dowód uznania za obywatelską postawę wręczyła Ewie Tsonis dyplom Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
W wyniku działań restytucyjnych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Polski powróciło już ponad 920 dóbr kultury.
Ewa Tsonis wyjaśniła: – Ten obraz został zakupiony przez mojego tatę w latach 60. w Desie w Krakowie. Wychowałam się z tym obrazem. W naszej rodzinie był bardzo doceniany i lubiany. W pewnym momencie przyszedł czas na to, żeby ujrzała go cała Polska i wszyscy, którzy chcieliby go oglądać.
Badania obrazu, przeprowadzone we współpracy z ekspertami z Muzeum Narodowego w Warszawie, potwierdziły jego tożsamość. Obraz zachował się w bardzo dobrym stanie, w oryginalnej oprawie.
Czytaj więcej
Samorząd województwa mazowieckiego zakupił dom i pracownię światowej sławy artysty Wojciecha Fangora i jego żony Magdaleny Shummer-Fangor w dawnym...
Wierusz-Kowalski współtwórca szkoły monachijskiej
Tematycznie płótno Wierusz-Kowalskiego nawiązuje do porażki Napoleona pod Moskwą w 1812 r. i przedstawia odwrót zwyciężonego wodza podczas srogiej rosyjskiej zimy. Dynamiczna kompozycja jest znakomicie namalowana, oddaje pęd końskiego zaprzęgu wśród śniegu.
Agnieszka Lajus, dyrektorka MNW przypominała, że Alfred Wierusz-Kowalski to jeden z najbardziej rozpoznawalnych artystów szkoły monachijskiej – środowiska polskich malarzy działających w Monachium. MNW ma w swych zbiorach wiele prac tego czołowego przedstawiciela realizmu w polskim malarstwie drugiej połowy XIX wieku.
Czytaj więcej
„Nabiści" – nowa wakacyjna wystawa w Łazienkach Królewskich ma wymiar europejski. Prezentuje bisko sto dzieł artystów, takich, jak Maurice Denis, P...
– Dzieło jest wyjątkowe także ze względu na swój historyczny temat, czyli epopeję napoleońską, która ma długą historię w XIX-wiecznej literaturze i malarstwie: od Mickiewicza poczynając, poprzez Kossaka, Suchodolskiego, Michałowskiego, aż po właśnie Wierusza-Kowalskiego – podkreślała Agnieszka Lajus.
W wyniku działań restytucyjnych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Polski powróciło już ponad 920 dóbr kultury. Obecnie resort prowadzi ponad 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach.
