Znowelizowana ustawa dotycząca Polskiej Strefy Inwestycji (PSI) wprowadza ułatwienia w stosowaniu ulg podatkowych dla firm inwestujących w środki trwałe i pracowników. Jak dotychczas w praktyce wyglądało stosowanie tych zachęt?
Obsługujemy wielu klientów korzystających z tych udogodnień i na ogół są z nich zadowoleni, co potwierdzają oficjalne statystyki rządowe: wydano blisko 4,3 tys. decyzji o wsparciu, a inwestorzy zadeklarowali około 174 mld zł inwestycji i utworzenie blisko 58,5 tys. miejsc pracy. Słychać było jednak także głosy o nadmiernym formalizmie procedur związanych z korzystaniem z tej ulgi. Nie pierwszy to przypadek, gdy władze umiały stworzyć atrakcyjną na pierwszy rzut oka ulgę, ale przez jej praktyczne ograniczenia nie działała ona w pełni optymalnie. Dlatego dobrze, że w uchwalonych przepisach wyjaśniono reguły stosowania ulgi na rozbudowę już istniejących zakładów, że położono nacisk na automatyzację i robotyzację, a także wydłużono z 15 do 20 lat maksymalny okres obowiązywania decyzji o wsparciu.
Czytaj więcej:
Zmienią się zasady inwestowania w fundacje rodzinne i w zakłady w Polskiej Strefie Inwestycji. Wydłuży się o 10 lat ulga na robotyzację.
Pro
Zdaje się, że ta ustawa nie do końca rozwiązała jednak problem podatku globalnego?
To prawda, inwestujące w PSI polskie spółki z międzynarodowych grup kapitałowych mogą być zobowiązane do jego zapłacenia. W uproszczeniu mówiąc, chodzi o to, że ulga w PSI może nie spełniać warunków tzw. ulgi kwalifikowanej, która byłaby neutralna wobec tego podatku. Może się okazać, że spółka zyska na uldze w CIT w Polsce, ale centrala jej grupy będzie musiała zapłacić podatek globalny np. w Niemczech. Mimo to zmiany należy ocenić pozytywnie.
Skutki podwyższenia stawki CIT
A inne, istniejące ulgi? Wciąż są magnesem dla inwestycji?
Ze statystyk Ministerstwa Finansów wynika, że wartość odliczeń z tytułu ulgi na badania i rozwój w CIT wzrosła z 4,9 mld zł w 2020 r. do 13,0 mld zł w 2024 r. głównie dzięki podwyższeniu stawek odliczenia w 2022 r. Najwyraźniej ulga „okrzepła”, co oznacza, że wielu przedsiębiorców nauczyło się, jak spełniać jej warunki. To akurat dobra wiadomość, podobnie jak zwiększenie przyjazności ulgi w PSI.
Jednakże da się zauważyć spadek zainteresowania ulgą B+R: od 2022 r., mimo wzrostu wartości odliczeń, coraz mniej firm z niej korzysta. Dzieje się tak zarówno w obszarze CIT, gdzie ta liczba spadła z 3 202 w 2022 r. do 2 671 w 2025 r., jak i w PIT – odpowiednio: 2 280 w 2020 r. i 1 146 w 2025 r. Jestem przekonany, że dziś inwestorzy oczekują czegoś więcej: stabilności systemu. A temu nie sprzyja np. podwyżka CIT dla największych firm z 19 do 22 proc.
Jakie skutki może mieć ta podwyżka?
Nie spodziewam się, żeby sama podwyżka stawki CIT sprawiła, że duże firmy przestaną inwestować czy wycofają się z Polski. Już od momentu, gdy pojawił się projekt wprowadzający tę stawkę, mieliśmy sporo pytań od klientów o skutki zmiany. Będzie oczywiście naturalna tendencja, by w jakiś sposób odzyskać zapłacony podatek i przerzucić go na klientów, choćby poprzez podwyżki cen towarów. Wytłumaczenie może być proste: inflacja. Jednak na ogół każdy taki ruch ze strony władz powoduje zrozumiałą frustrację i konieczność przekalkulowania planów rozwoju biznesu. O ile oczywiście ustawa zostanie podpisana przez prezydenta.
Czytaj więcej:
Rząd ponownie złożył, Sejm ekspresowo uchwalił, a Senat od razu zaakceptował zmiany w skali PIT, ograniczenie ryczałtu, podniesienie daniny solidar...
Pro
Zatem stabilność jest nie mniej ważna niż ulgi?
Da się dostrzec też inne, może mniej spektakularne niż ta podwyżka CIT, przejawy zmiennego podejścia do istotnych przepisów podatkowych. Na przykład rząd chce zmienić nieco zasady amortyzacji środków trwałych. Projekt dotyczący tej kwestii znajduje się w Sejmie, ale zmieniał się on w trakcie prac rządowych kilkakrotnie. Podobnie z fundacjami rodzinnymi – zapowiadano zmiany, ale w wyniku m.in. prezydenckiego weta nie wchodziły one w życie.
To kłopot także dla doradcy podatkowego – nie możemy z pełnym przekonaniem doradzać klientom, czy mogą śmiało inwestować i korzystać z różnych dobrodziejstw naszego systemu, czy może wstrzymać się z tymi inwestycjami. Niepewność dotyczy też praktyki stosowania przepisów. Zdarza się, że organy wracają do rozliczeń, które przeszły już czynności sprawdzające, i ponownie je weryfikują. Problemem nie jest nawet sama kontrola, lecz brak przewidywalności podejścia.
Coraz większe ułatwienia rozliczeń podatkowych
Co można poprawić w systemie podatkowym, nie naruszając jego stabilności?
Trzeba uczciwie przyznać, że w ostatnich latach pod wieloma względami rozliczenia podatkowe się uprościły. Wystarczy wspomnieć, że system w ramach usługi „Twój e-PIT” sam przygotowuje rozliczenie podatnikowi, a system KSeF porządkuje obieg faktur i nawet ułatwia ich rozliczanie. Wciąż jednak jesteśmy nisko w rankingach przyjazności podatkowej z powodu nie tyle wysokości podatków, ile liczby obowiązków związanych z ich rozliczaniem. Mam przy tym wrażenie, że te rankingi nie zawsze odzwierciedlają korzystne dla podatników nowości, w tym te wynikające z elektronizacji rozliczeń. Wprowadzanie tych nowoczesnych rozwiązań to na pewno dobry trend.
Uważam, że na dziś nie potrzebujemy nawet nowych ulg podatkowych, lecz lepszego wykorzystania tych, które już mamy. Wymaga to przede wszystkim jasnych przepisów, klarownych wymogów dokumentacyjnych i przewidywalnego podejścia organów podatkowych. Dotyczy to w zasadzie wszystkich ulg. Stabilność systemu jest ważna choćby dlatego, że poważni inwestorzy podejmują swoje decyzje w horyzoncie kilkunastu lat. Powinni zatem mieć szansę nie tylko wyliczyć dzisiejszą efektywną stawkę podatkową, ale również racjonalnie założyć, w jakim otoczeniu będą funkcjonowali za kilka czy kilkanaście lat.
Czytaj więcej
Polski system podatkowy pozostaje jednym z najgorzej ocenianych wśród państw OECD. W najnowszym rankingu Tax Foundation, którego wyniki jako pierws...
Do niedawna przyciągaliśmy inwestorów niskimi kosztami pracy…
To już historia. Dziś jasne i stabilne reguły dotyczące ulg związanych m.in. z B+R, automatyzacją i transformacją energetyczną dadzą szansę na przyciągnięcie inwestycji o wysokiej wartości dodanej. Krótko mówiąc, w międzynarodowej konkurencji o kapitał sama wysokość ulgi coraz częściej nie wystarcza. Przewagą może być system, w którym inwestor wie nie tylko, jakie warunki otrzymuje dzisiaj, ale ma też rozsądną pewność, że podstawowe reguły nie zmienią się w trakcie realizacji wieloletniej inwestycji.
