O odkryciu poinformowało egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności po zakończeniu wykopalisk prowadzonych przez egipską misję archeologiczną działającą przy Najwyższej Radzie Starożytności. Stanowisko znajduje się w prowincji Nowa Dolina, na Pustyni Zachodniej, gdzie oazy zachowały jedne z najlepiej zachowanych świadectw codziennego życia poza Doliną Nilu z okresu późnego antyku.
Osada z cegły mułowej na Pustyni Zachodniej odkryta przez archeologów
Zgodnie z informacjami ministerstwa, wszystkie odkryte budynki wzniesiono z cegły mułowej. Osada została zaplanowana według uporządkowanego układu urbanistycznego. Główne ulice przebiegały z północy na południe, a przecznice ze wschodu na zachód, tworząc place i otwarte przestrzenie. W pobliżu centrum, naprzeciw jednej z głównych ulic, znajdował się kościół w formie bazyliki.
Czytaj więcej
Papirus zawierający fragment „Iliady” Homera został odkryty w brzuchu mumii w Egipcie. Inne mumie na tym samym cmentarzysku miały natomiast złote j...
Układ zabudowy wskazuje, że nie było to przypadkowe skupisko domów. Osada łączyła funkcje mieszkalne, religijne i obronne w ramach przemyślanego planu.
Mahmoud Masoud, dyrektor generalny ds. starożytności oazy Dachla i kierownik misji, poinformował, że odkryto domy z dużymi salami i sklepionymi stropami, piece chlebowe, kuchnie, kamienie młyńskie do mielenia zboża, dwie wieże strażnicze na obrzeżach stanowiska oraz fortecę o grubych murach.
Bazylika i wcześniejszy kościół domowy
Jednym z najważniejszych odkryć jest bazylika datowana na połowę IV wieku n.e. Ministerstwo poinformowało również o odnalezieniu dwóch domów, których mieszkańców znamy: domu Tisusa, diakona kościelnego, datowanego na drugą połowę IV wieku, oraz domu Tabipusa z początku IV wieku.
Dom Tabipusa jest szczególnie interesujący, ponieważ archeolodzy przypuszczają, że przed wzniesieniem bazyliki pełnił funkcję kościoła domowego. Jeśli hipoteza ta zostanie potwierdzona, pozwoli odtworzyć rozwój lokalnego kultu chrześcijańskiego – od prywatnego miejsca zgromadzeń do świątyni zbudowanej specjalnie na potrzeby wspólnoty.
Interpretacja ta wpisuje się w wyniki wcześniejszych badań prowadzonych w pobliskim Kellis, położonym na terenie dzisiejszego Ismant el-Kharab. Odkryto tam domy, kościoły, świątynie, papirusy i ostraka dokumentujące przemiany religijne zachodzące między III a IV wiekiem n.e.
200 ostraków z zapisami codziennego życia
Do najcenniejszych znalezisk należy około 200 ostraków, czyli zapisanych fragmentów naczyń ceramicznych, z inskrypcjami w językach koptyjskim i greckim. W starożytności były one powszechnie wykorzystywane do sporządzania codziennych notatek.
Nowo odkryte teksty zawierają zapisy dotyczące kupna i sprzedaży, korespondencji oraz innych spraw życia codziennego. Dla archeologów takie dokumenty często mają większą wartość poznawczą niż monumentalne budowle, ponieważ pokazują, jak mieszkańcy handlowali, komunikowali się, zarządzali majątkiem i posługiwali się językiem na co dzień.
Czytaj więcej
Archeolodzy odkryli w Tell el-Farama, dawnym Peluzjum, idealnie okrągłą świątynię, która mogła służyć do rytuałów wodnych. Kompleks budynków obejmo...
Obecność dwóch języków również ma znaczenie. Greka nadal odgrywała ważną rolę w administracji i kulturze pisanej późnoantycznego Egiptu, natomiast język koptyjski stawał się coraz powszechniejszy w życiu codziennym i w środowiskach chrześcijańskich. Podobne zjawisko zaobserwowano wcześniej w Kellis.
Monety pomagają określić chronologię osady
Misja odkryła również liczne dobrze zachowane monety z brązu z wizerunkami cesarzy bizantyjskich, łacińskimi inskrypcjami oraz symbolami chrześcijańskimi. Wśród znalezisk znalazła się także grupa złotych monet datowanych na panowanie cesarza Konstancjusza II (337–361 n.e.).
Monety stanowią ważny materiał do datowania stanowiska, choć same w sobie nie pozwalają określić wieku poszczególnych budynków czy faz rozwoju osady. Dopiero dalsze badania pokażą, jak odnoszą się do kolejnych etapów jej funkcjonowania.
Ich obecność świadczy jednak o tym, że Ain el-Sabil nie było odizolowaną pustynną osadą, lecz częścią systemu gospodarczego i administracyjnego wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego.
Nowe spojrzenie na życie w późnoantycznym Egipcie
Oaza Dachla nie była odległą prowincją pozostającą na uboczu wydarzeń. Stanowiła element sieci osad, dróg, pól uprawnych, studni i struktur administracyjnych funkcjonujących na Pustyni Zachodniej. Współczesne badania pokazują, że oazy Dachla i Charga odgrywały ważną rolę w rolnictwie, handlu, poborze podatków, urbanizacji oraz rozwoju życia religijnego i piśmiennictwa.
Czytaj więcej
W królewskiej nekropolii w Abydos w Egipcie archeolodzy natrafili na ogromną wapienną komorę grobową, należącą prawdopodobnie do nieznanego dotąd w...
Odkrycie w Ain el-Sabil dostarcza wyjątkowo bogatego materiału do badań nad codziennym życiem mieszkańców późnoantycznego Egiptu. Bazylika, prawdopodobny kościół domowy, ostraka, kuchnie, piece, kamienie młyńskie i monety pozwalają odtworzyć funkcjonowanie osady na poziomie gospodarstw domowych, organizacji kultu religijnego, produkcji żywności oraz lokalnej administracji.
Ministerstwo określiło stanowisko jako „całkowicie rezydencjalne miasto” z okresu bizantyjskiego. Bardziej ostrożna interpretacja wskazuje jednak, że Ain el-Sabil było dobrze zachowaną osadą z okresu późnego Cesarstwa Rzymskiego lub wczesnego Bizancjum, dostarczającą wyjątkowo bogatych świadectw życia chrześcijańskiej społeczności oraz funkcjonowania administracji na Pustyni Zachodniej Egiptu.
