Kandydaci na radców, adwokatów, notariuszy i komorników będą zdawać egzamin wstępny na aplikacje 26 września. Wspólnie z wydawnictwem CH Beck przedstawiamy kolejny pakiet materiałów, które mogą pomóc w przygotowaniach. W tym tygodniu prezentujemy te dotyczące kodeksu postępowania administracyjnego. W ostatnich latach coraz więcej pytań na teście dla kandydatów na adwokatów i radców prawnych dotyczy właśnie tej ustawy. Rok i dwa lata temu było ich dziewięć (we wcześniejszych latach cztery–pięć).

Strony, organy, terminy

Kodeks Postępowania Administracyjnego (k.p.a.) normuje sposób postępowania organów administracji publicznej, innych organów państwowych i podmiotów, w należących do właściwości tych organów i podmiotów sprawach praw i obowiązków podmiotów spoza struktury organizacyjnej administracji publicznej, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej oraz kontroli prawidłowości tychże decyzji administracyjnych i innych obowiązków publicznoprawnych wynikających z ustaw.

Uwaga: zakres regulacji często pojawia się na teście. Przeczytaj art. 1–4 k.p.a.!

Dwuinstancyjność. W polskim systemie prawnym jako zasada występuje dwuinstancyjność postępowania administracyjnego.

Organami wyższego stopnia, zwanymi potocznie organami II instancji, są:

1) w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego wszystkich szczebli (gmin, powiatów i województw) – samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej,

2) w stosunku do wojewodów – właściwi w sprawie ministrowie,

3) w stosunku do innych niż wymienione w pkt 1 i 2 organów administracji publicznej

– odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku – organy sprawujące nadzór nad ich działalnością (np. w stosunku do naczelnika urzędu skarbowego organem wyższego stopnia jest dyrektor izby skarbowej, a w stosunku do tego ostatniego – minister właściwy do spraw finansów publicznych),

4) w stosunku do organów organizacji społecznych – odpowiednie organy wyższego stopnia tych organizacji, a w razie ich braku – organ państwowy sprawujący nadzór nad ich działalnością.

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego nie ma zastosowania jedynie do organów i administracji rządowej szczebla centralnego, nie występują tam bowiem organy wyższego stopnia w rozumieniu przepisów regulujących to postępowanie.

Uwaga: organy wyższego stopnia to nie to samo, co organy naczelne. Organy naczelne uregulowane są w art. 18 k.p.a.!

Strony: Pojęcie strony zdefiniowane zostało w art. 28 k.p.a. W myśl tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Stronami mogą być:

1) osoby fizyczne,

2) osoby prawne,

3) jednostki nieposiadające osobowości prawnej – gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne.

Działanie przez pełnomocnika

Strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania (art. 32 k.p.a.).

Zgodnie z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych.

Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wskazujących ich umocowanie. Organ administracji publicznej może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony (art. 33 § 3 k.p.a.).

W sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony (art. 33 § 4 k.p.a.).

Wyznaczenie przedstawiciela strony. Dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela. W przypadku konieczności podjęcia czynności niecierpiącej zwłoki organ administracji publicznej wyznacza dla osoby nieobecnej przedstawiciela uprawnionego do działania w postępowaniu do czasu wyznaczenia dla niej przedstawiciela przez sąd.

Terminy do załatwiania spraw. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.

Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie:

1) dowodów przedstawionych przez stronę, łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub

2) faktów i dowodów powszechnie znanych albo

3) znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź

4) możliwych do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ.

Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca. Sprawy szczególnie skomplikowanej powinno nastąpić nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, natomiast sprawy w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż wskazane powyżej.

Zwłoka w załatwieniu sprawy: Organ administracji publicznej ma obowiązek zawiadomić strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Obowiązek ten ciąży na organie administracji publicznej bez względu na to, czy zwłoka nastąpiła z jego winy czy też z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).

Zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie. W przypadku niezałatwienia sprawy w terminie stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (art. 37 § 1 k.p.a.).

Zgodnie z art. 37 § 2 k.p.a. organ wyższego stopnia, uznając zażalenie za uzasadnione:

1) wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz

2) zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie,

3) w razie potrzeby zarządza także podjęcie środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości.

Organ stwierdza jednocześnie, czy niezałatwienie sprawy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Odpowiedzialność pracownika za zwłokę. Pracownik organu administracji publicznej, który z nieuzasadnionych przyczyn:

1) nie załatwił sprawy w terminie lub

2) nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a. lub

3) nie załatwił sprawy w dodatkowym terminie ustalonym w myśl art. 37 § 2 k.p.a.,

podlega odpowiedzialności:

1) porządkowej lub

2) dyscyplinarnej albo

3) innej odpowiedzialności przewidzianej w przepisach prawa (art. 38 k.p.a.).

Obliczanie terminów: Jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu (art. 57 § 1 k.p.a.).

Terminy określone w tygodniach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim tygodniu, który nazwą odpowiada początkowemu dniowi terminu (art. 57 § 2 k.p.a.).

Terminy określone w miesiącach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca (art. 57 § 3 k.p.a.).

Jeżeli koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się najbliższy następny dzień powszedni (art. 57 § 4 k.p.a.).

Przywrócenie terminu. W razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.).

Prośba o przywrócenie terminu powinna być wniesiona w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.).

Przywrócenie terminu do złożenia prośby, o której mowa powyżej, jest niedopuszczalne.

Właściwość organu: O przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie (art. 59 § 1 k.p.a.).

O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 KPA).

Wstrzymanie wykonania: Przed rozpatrzeniem prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia właściwy organ administracji publicznej na żądanie strony może wstrzymać wykonanie decyzji lub postanowienia (art. 60 k.p.a.).

O co pytają

Zgodnie z k.p.a. przepisy tego kodeksu stosuje się w sprawach:

A. wydawania zaświadczeń,

B. karnych skarbowych,

C. dotyczących powstawania zobowiązań podatkowych.

(Odp. A; art. 1 pkt 4 k.p.a.)

Postępowanie przed organami administracji publicznej:

A. zawsze jest normowane przez k.p.a.,

B. jest normowane przez k.p.a., o ile jest ono prowadzone w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych,

C. jest normowane przez k.p.a., o ile organ, przed którym toczy się postępowanie, tak postanowi.

(Odp. B; art. 1 k.p.a.)

Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są:

A. prawomocne,

B. ostateczne,

C. zawsze wykonalne.

(Odp. B; art. 16 § 1 k.p.a.)

Organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej, jest:

A. zarząd województwa,

B. samorządowe kolegium odwoławcze,

C. wojewoda.

(Odp. B; art. 17 pkt 1 k.p.a.)

Spory o właściwość między ministrem a innym organem administracji publicznej rozstrzyga:

A. Naczelny Sąd Administracyjny,

B. Prezes RM,

C. samorządowe kolegium odwoławcze.

(Odp. B; art. 22 § 1 pkt 9 k.p.a.)

W przyszłym tygodniu przedstawimy kolejny pakiet materiałów dotyczących prawa administracyjnego.

Testy, tabele, ustawy w pigułce - z czego warto się uczyć

- M. Stepaniuk, Aplikacja adwokacka. Pytania, odpowiedzi, tabele, wyd. C.H. Beck,

- A. Heliosz, Aplikacja od ogółu do szczegółu. Akty normatywne w pigułce, wyd. C.H. Beck,

- K. Czajkowska-Matosiuk, Aplikacje prawnicze w pytaniach i odpowiedziach. Tom 1–2, wyd. C.H. Beck,

- J. Ablewicz, A. Gacka-Asiewicz, Terminy ustawowe cywilne i karne, wyd. C.H. Beck,

- Teksty ustaw. Egzaminy. Aplikacje radcowska i adwokacka. Tom 1–3, wyd. C.H. Beck,

- A. Heliosz, Ustawy dodatkowe – aplikacja komornicza i notarialna, wyd. C.H. Beck.

Zobacz także cykl artykułów "Jak się dostać na aplikację" - pytania i testy z egzaminów.