Reguły wspólnotowej ochrony socjalnej zostaną uproszczone

Od prawie sześciu lat Polska jest pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej, a jej obywatele korzystają z prawa do swobodnego przemieszczania się, osiedlania i wykonywania pracy na obszarze Wspólnoty.

Realizacja tego prawa w praktycznym wymiarze możliwa jest m.in. ze względu na istnienie gwarancji ochrony socjalnej dla poszczególnych grup osób migrujących w ramach UE.

[srodtytul]Każdy decyduje sam[/srodtytul]

Gwarancje takie stwarzają regulacje koordynujące poszczególne systemy zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE, przy jednoczesnym poszanowaniu różnic czy też szczególnych cech krajowych ustawodawstw.

Koordynacja nie polega bowiem na zastąpieniu krajowych systemów ubezpieczeń społecznych jednym systemem, jaki miałby obowiązywać we wszystkich krajach Wspólnoty.

Każde państwo członkowskie zachowało prawo do decydowania o tym, kto jest objęty jego systemem ubezpieczeń, jakie składki i w jakiej wysokości należy do tego systemu wpłacać bądź jakie świadczenia i na jakich warunkach będą z niego przyznawane.

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego nakreśla natomiast ramy, dzięki którym osoby podejmujące pracę bądź inną działalność zarobkową równocześnie lub kolejno w kilku państwach członkowskich mogą uniknąć negatywnych następstw podlegania tym systemom w różnych państwach.

Według przepisów koordynacyjnych osoby przemieszczające się w ramach UE powinny być objęte, na przestrzeni jednego okresu, systemem zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego, nawet jeśli prowadzą działalność zarobkową na terytorium kilku państw członkowskich.

[srodtytul]Podstawowe zasady[/srodtytul]

Ponadto, mając na uwadze szczególną sytuację osób migrujących, przepisy koordynacyjne oparte są na jeszcze kilku innych istotnych zasadach:

- równego traktowania (tj. zakazu dyskryminacji ze względu na obywatelstwo),

- sumowania okresów ubezpieczenia lub zamieszkania czy też

- zachowania praw nabytych.

Szczególne znaczenie dla osób mobilnych, które na przestrzeni swojego życia zawodowego należeć będą do systemów zabezpieczenia społecznego kilku państw członkowskich, będzie miała zasada sumowania okresów ubezpieczenia lub zamieszkania.

W odniesieniu do określonych świadczeń, zwłaszcza tych wypłacanych w długim okresie (np. emerytury), większość systemów zabezpieczenia społecznego wymaga udowodnienia określonej długości okresu ubezpieczenia bądź zamieszkania.

Jeśli dana osoba nie będzie mogła wylegitymować się odpowiednim okresem ubezpieczenia bądź zamieszkania w danym kraju członkowskim, instytucja tego państwa uwzględni, rozpatrując prawo do danego świadczenia, wszystkie okresy ubezpieczenia lub zamieszkania przebyte w każdym innym państwie członkowskim (jeżeli te okresy nie będą się pokrywać).

[srodtytul]Dzisiejsze podstawy...[/srodtytul]

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jest regulowana w głównej mierze rozporządzeniem Rady (EWG):

- nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie,

- nr 574/72 z 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71.

Oba rozporządzenia są stosowane nie tylko w państwach członkowskich UE, ale również w pozostałych krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w Szwajcarii.

[srodtytul]...zostaną zmodyfikowane[/srodtytul]

Te rozporządzenia były wielokrotnie zmieniane w celu uwzględnienia zmian w ustawodawstwach krajowych, jak również wyroków Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Niekorzystnie wpłynęło to na przejrzystość regulacji. W konsekwencji już od kilkunastu lat trwały prace legislacyjne zmierzające do unowocześnienia i uproszczenia zasad koordynacyjnych. Ich efektem będzie wejście w życie od 1 maja 2010 r. nowych rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE):

- nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (zmienionego w drodze rozporządzenia (WE) nr 988/2009 z 16 września 2009 r. w celu uwzględnienia wymogów państw członkowskich, które przystąpiły do Unii Europejskiej po przyjęciu rozporządzenia nr 883/ 2004, oraz ostatnich zmian w pozostałych państwach człon-kowskich), oraz

- nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004.

Nowe rozporządzenia koncentrują się nie tylko na aspektach merytorycznych, ale również na usprawnieniu obsługi administracyjnej.

Oznacza to w szczególności odejście z czasem od komunikacji między instytucjami ubezpieczenia społecznego w formie tradycyjnej (tj. papierowych certyfikatów) na rzecz elektronicznej wymiany danych.

Unowocześnienie komunikacji ma również usprawnić współpracę między instytucjami zabezpieczenia społecznego w poszczególnych krajach członkowskich w zakresie ściągania składek należnych, ale niezapłaconych.

[ramka][b]Nie będzie automatyzmu[/b]

Nowe regulacje we wstępnej fazie obowiązywać będą wyłącznie na obszarze UE.

Natomiast w państwach EOG (nienależących do Unii) oraz w Szwajcarii rozporządzenia nr 1408/71 i 574/72 będą obowiązywać dopóty, dopóki nowe rozporządzenia nie zostaną przyjęte do ich krajowego prawa.