O rozstrzygnięcie tej kwestii wystąpił Sąd Okręgowy Warszawa – Praga, sędzia Michał Marcysiak.
Kwestia ta wynikła w sprawie, w której dwudziestolatka wystąpiła do sądu rejonowego o sprostowanie jej aktu urodzenia przez zmianę oznaczenia płci z żeńskiej na męską z uwagi na jej transpłciowość, rozumianą jako identyfikowanie się z płcią przeciwną niż płeć metrykalna.
Rozbieżność co do płci odczuwała od dzieciństwa
SR ustalił, że od dzieciństwa odczuwała ona rozbieżność między płcią przypisaną jej w akcie urodzenia a płcią, z którą się utożsamiała i z tego powodu towarzyszył jej ciągły dyskomfort i cierpienie oraz pragnienie, by była postrzegana i traktowana jako mężczyzna, którym niezmiennie się czuje. Dwudziestolatka wypowiada się o sobie w formie męskiej, a jej obecny wygląd na skutek terapii hormonalnej ma męski charakter. Proces diagnostyczny pozwolił zaś na ustalenie, że występująca u niej niezgodność płci jest trwała, a rozpoczęta po ukończeniu przez nią 18 lat terapia hormonalna doprowadziła do zmian w organizmie zgodnych z jej oczekiwaniami.
Czytaj więcej
Urzędy stanu cywilnego w przypadku złożenia podania o transkrypcję aktu małżeństwa jednopłciowego najczęściej zawieszają postępowanie do czasu uzys...
Zmiana płci nie może nastąpić w drodze sprostowania
Mimo tych ustaleń SR oddalił jej wniosek jako niezasadny, wskazując, że choć nie odmawia osobom transpłciowym prawa do dochodzenia przed sądem określenia płci zgodnej z ich tożsamością płciową, to nie można tego dochodzić w trybie sprostowania, tym bardziej że w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej SN z 4 marca 2025 r. (sygn. III CZP 6/25) dotyczącej tej kwestii SN nie posłużył się pojęciem sprostowania.
W apelacji dwudziestolatka zarzuciła, że SR wskutek nadmiernego formalizmu błędnie zakwalifikował jej wniosek, choć było jasne, czego się domaga i jaki jest cel wszczętego przez nią postępowania, a rozpoznając apelację, sąd okręgowy uznał, że istota żądania została dostatecznie jasno określona i że wnosiła o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia w trybie określonym w uchwale SN z 4 marca 2025 r.
W sprawie zmiany płci konieczne okazało się pytanie prawne do SN
Ustalenia faktyczne sądu rejonowego podzielił w pełni sąd okręgowy, jednak za kluczowe w sprawie uznał rozstrzygnięcie, które zawarł w pytaniu prawnym do SN: „Czy niezgodność między psychiczną tożsamością płciową człowieka a płcią stwierdzoną w jego akcie urodzenia stanowi podstawę sądowej zmiany oznaczenia tej płci, tj. na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika USC (art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego stosowany w drodze analogii), czy wprost na podstawie m.in. cech indywidualizujących osobę lub orzeczenia sądów (art. 2 ust. 1 i art. 60 pkt 3 tej ustawy)?”.
Przez psychiczną tożsamość płciową SO rozumie utrwalone, intensywnie odczuwane doświadczanie i przeżywanie własnej płciowości, która odpowiada albo nie odpowiada płci metrykalnej i przypomina, że w ten sam sposób zdefiniowano ją w ustawie o uzgodnieniu płci uchwalonej 10 września 2015 r., która jednak nie weszła w życie.
Czytaj więcej
Do korekty metrykalnej płci wystarczy wniosek zainteresowanej osoby. W takiej sprawie może uczestniczyć jej małżonek, nie trzeba pozywać rodziców....
Jest podstawa do sądowej zmiany płci, ale są wątpliwości
Mimo to, w ocenie SO, już na gruncie obowiązującego stanu prawnego możliwa jest obrona poglądu, że niezgodność między psychiczną tożsamością płciową człowieka a płcią stwierdzoną w akcie urodzenia stanowi podstawę do sądowej zmiany oznaczenia płci, choć pogląd taki obarczony jest wieloma wątpliwościami. Wątpliwości tych nie rozstrzygnięto w uchwale SN z 4 marca 2025 r., która przesądziła jedynie, że sprawy o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia powinny być rozpoznawane w trybie postępowania nieprocesowego, przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego.
– Uregulowała ona więc jedynie tryb, legitymację do złożenia wniosku, krąg uczestników postępowania oraz skutki czasowe orzeczenia, nie przesądzając, do jakich przypadków ma mieć ten tryb zastosowanie, stąd pytania do SN – wskazał sędzia Marcysiak.
Terminu posiedzenia SN w tej sprawie jeszcze nie ma. SN może podjąć uchwałę albo skierować pytanie do rozpoznania przez szerszy skład lub odmówić podjęcia uchwały, ale nawet wtedy zwykle wyraża jakiś istotny pogląd w danej kwestii.
Sygnatura akt IV Ca 2273/25
