System łączności na kolei to dla intruzów łatwy łup

Najpierw raport Najwyższej Izby Kontroli, a w miniony weekend seria awaryjnych automatycznych zatrzymań pociągów wywołanych sygnałem radiowym (radio-stop) sprawiają, że w okresie przedwyborczym nie cichnie temat opóźnień w budowie w Polsce unijnego systemu łączności dla kolei – ERMTS/GSM-R. Jego stworzenie PKP PLK zleciły konsorcjum Nokii z udziałem trzech grup kapitałowych notowanych na warszawskiej giełdzie.

System ma odegrać ważną rolę i kosztować minimum 2,79 mld zł (trwają mediacje). Nic dziwnego zatem, że stał się ważną częścią raportu przygotowanego na zlecenie operatora infrastruktury telekomunikacyjnej Cellnex przez firmę TOR Zespół Doradców Gospodarczych. TOR uważa m.in., że państwu potrzebna jest ambitna wizja. Wizja, która umożliwiłaby bezpieczne korzystanie z samochodów autonomicznych, które wymagają stałego dostępu do internetu i pociągów bez maszynistów, jak te, które jeździły podczas mundialu w Katarze. Autorzy raportu zalecają państwu dbałość o satysfakcję pasażerów i  myślenie o następcy GSM-R.

Czytaj więcej

Transport

Już po kilka wypadków na kolei dziennie. Strach wsiadać do pociągu

Pociągi coraz częściej wykolejają się, wjeżdżają na zły tor, teraz nawet zatrzymują bez powodu. PKP przestaje panować nad organizacją ruchu pociągów.

Mniejsze ryzyko

O tym, że Polska ma opóźnienie w budowie i wdrożeniu nowoczesnego systemu łączności dla kolei, którego używać powinni przewoźnicy we wszystkich krajach Unii Europejskiej, wiadomo nie od dziś. To, jakie system ten może mieć znaczenie, w miniony weekend pokazały przypadki zatrzymań pociągów w woj. pomorskim, Białymstoku, Gdyni i Wrocławiu przez postronne osoby generujące sygnał radiowy nazywany radio-stop.

Choć według danych, do których dotarliśmy, podobnych wypadków zatrzymań tylko w 2021 r. miało być w Polsce kilkaset – to w stanie zagrożenia z powodu konfliktu zbrojnego za wschodnią granicą weekendowe wydarzenia odbiły się dużym echem. Oliwy do ognia dolewał rząd. Stanisław Żaryn, rzecznik ministra koordynatora służb specjalnych, nie wykluczał ingerencji obcego państwa.

Czytaj więcej

Przestępczość

Pociągi stawały po sygnale radio-stop. Policja zatrzymała dwie osoby

Podlaska policja poinformowała, że zatrzymano dwóch mężczyzn, którzy mogą mieć związek z nieuprawnionym nadawaniem sygnałów radio-stop. W ostatnim...

Wprawdzie nikomu nic się nie stało, ale zatrzymania pociągów wywołały dodatkowe komplikacje. Od razu pojawiły się komentarze, że nie doszłoby do tej sytuacji, gdyby kolej dysponowała systemem zleconym przez PKP PLK. – Ten system (GSM-R – red.) ograniczyłby takie „proste” problemy – uważa dr Łukasz Olejnik, niezależny badacz i konsultant cyberbezpieczeństwa, były doradca ds. cyberwojny w Międzynarodowym Komitecie Czerwonego Krzyża. 

- Nie można jednoznacznie potwierdzić, że posiadanie systemu GSM-R / ERTMS zapobiegło by takim zdarzeniom, gdyż specyfikacja systemu GSM-R określona w Technicznej Specyfikacji Interoperacyjności dla podsystemów „Sterowanie” nie przewiduje funkcjonalności automatycznego hamowania obszarowego. W systemie GSM-R jest w sytuacjach awaryjnych podawany sygnał REC, który nie powoduje samoczynnego hamowania pociągów, a jedynie powiadamia użytkowników o sytuacji potencjalnie niebezpiecznej – uważają tymczasem w PKP PLK.

- System radio-stop jest unikalnym rozwiązaniem stosowanym w sieci radiołączności analogowej w Polsce. Zasadnicze różnice w działaniu obu systemów łączności wykluczają możliwość ich bezpośredniego porównania – broni rozwiązania państwowy zarządca infrastruktury kolejowej.

Przestarzały system radiowy

Według dr Olejnika,  w wypadku weekendowych zatrzymań pociągów nie można mówić o zhakowaniu kolejowego systemu. – Nie ma tu mowy o cyberataku, nie ma żadnego hakowania, żadnego przełamywania zabezpieczeń systemów IT. To system radiowy, w pełni analogowy i nieposiadający wbudowanych funkcji bezpieczeństwa. Tak go zaprojektowano. Mniej więcej tak jak pilot do telewizora w odbiorniku zakupionym w latach 90. I teraz odbija nam się to czkawką. Bo o ile dziś telewizora już nie trzeba w domu trzymać, to punktualne podróże kolejowe jednak są użytecznym rozwiązaniem – komentuje Olejnik.

– Oceniam, że uczeń drugiej klasy technikum energetycznego jest w stanie w pełni wykonać wszystkie potrzebne kroki. Oczywiście, w niektórych przypadkach mogą to zrobić osoby nawet młodsze. Jest to trywialne – uważa.

Jak tłumaczy, chodzi o wywołanie sygnału złożonego z dwóch tonów z przerwami między nimi. – Dwie sekwencje emitowane na częstotliwości 150,100 MHz powodują hamowanie pociągu. Sam ton wygenerowałem sobie w ok. minutę. Oczywiście, nie testowałem tego w praktyce – byłoby to nieodpowiedzialne i nielegalne – mówi ekspert.

Cyfrowe rozwiązanie dla kolei dopiero w 2050 r.?

Według niego sytuacji, z jaką musieli zmierzyć się w weekend kolejarze, nie można całkowicie uniknąć, uruchamiając dodatkowe lub inne rozwiązanie. – System ma być zastąpiony cyfrowym rozwiązaniem TEN-T, ale całkowitą wymianę przewiduje się na, zdaje się, rok 2050. W niektórych miejscach on, oczywiście, już jest i całe szczęście, bo podróżujący z Warszawy do Berlina inaczej mógłby napotkać na znaczne utrudnienia. Innym rozwiązaniem jest to prowizoryczne, tj. klej butapren na karton: szybki kontakt z centrami sterowania, aby ustalić prawdziwość emisji sygnału. Oczywiście, i tak nie uniknie się kilkuminutowego opóźnienia – komentuje nasz rozmówca.

NIK, TOR, osoby związane z branżą transportową i ICT wskazują, że gdy budowa GSM-R w Polsce, ale też innych krajach, się zakończy, system ten może być już przestarzały. Już teraz powinno się myśleć o jego następcy. Chodzi o FRMCS (Future Railway Mobile Communication System), nad specyfikacją którego trwają prace. TOR podkreśla, że przy FRMCS państwo mogłyby korzystać z zasobów sieci prywatnych firm. Cellnex kupił maszty Plusa i Playa. W grze są Orange i T-Mobile.