Prezydent może użyczać nieruchomość bez zgody rady

Rada miejska podjęła uchwałę w sprawie zgody na zawarcie wieloletniej umowy użyczenia nieruchomości na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, z przeznaczeniem na cele komunikacyjne. Uchwała została podjęta na wniosek prezydenta miasta.

Wojewoda przyjrzał się uchwale i postanowił, zaskarżyć ją do WSA w Gliwicach, wnosząc o stwierdzenie jej niezgodności z Konstytucją RP. Zarzucił radzie, że ta uzależniła zawarcia przez prezydenta miasta umowy użyczenia od zgody rady gminy.

Jego zdaniem przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie tylko nie kreują żadnej kompetencji dla organu stanowiącego w zakresie użyczenia nieruchomości, ale wprost przyznają tę kompetencję organowi wykonawczemu. To wójt, burmistrz albo prezydent miasta gospodaruje gminnym zasobem nieruchomości i to do niego należy wyłączna decyzja o losie mienia.

Wojewoda wyjaśnił, że gospodarowanie zasobem polega w szczególności na przygotowywaniu opracowań geodezyjno-prawnych i projektowych, dokonywaniu podziałów oraz scaleń nieruchomości, a także wyposażaniu ich w niezbędne urządzenia infrastruktury technicznej. Wśród czynności gospodarowania gminnymi nieruchomościami ustawodawca wymienia min. użyczanie nieruchomości wchodzących w skład zasobu gminy. Zatem to organ wykonawczy oddaje samodzielnie w użyczenie nieruchomości i nie potrzebuje żadnego dodatkowego umocowania rady.

Urzędnik stwierdził także, że co prawda przepisy o samorządzie gminnym przyznają organowi stanowiącemu gminy pewne kompetencje, które ograniczają wójta przy wynajmowaniu i dzierżawie, to jednak nie ujmują one umów użyczenia. Rada tworząc uchwałę dopuściła się niedopuszczalnej ingerencji w kompetencje organu wykonawczego.

W odpowiedzi na skargę, gmina stwierdziła, iż według przepisów o gospodarce nieruchomościami, do zadań prezydenta miasta należało zaliczyć zbycie, nabycie, wydzierżawianie, wynajmowanie oraz użyczanie nieruchomości wchodzących w skład zasobu gminnego, przy czym umowa zawierana na czas oznaczony dłuższy niż trzy lata lub czas nieoznaczony wymaga zgody rady gminy. Zatem, jeżeli przepisy ustawy wymagają udzielenia zgody przez radę, wyrażenie zgody następuje odpowiednio w drodze uchwały rady.

Gmina dodała, że uwzględnienie argumentacji wojewody doprowadziłoby do pozostawienia poza kontrolą rady miejskiej zawieranych przez organ wykonawczy umów użyczenia nieruchomości nawet w przypadku, gdy umowa zawierana jest na czas oznaczony dłuższy niż trzy lata lub czas nieoznaczony. Odbywałoby się to zatem wbrew przepisom ustawy o gospodarce nieruchomościami.

WSA 29 stycznia 2015 roku stwierdził nieważność uchwały. Sąd orzekł iż, żaden z przepisów, tak ustawy o samorządzie terytorialnym, jak i ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie uzależnia zawarcia przez wójta, burmistrza czy prezydenta umowy użyczenia nieruchomości, od zgody rady gminy.

Zdaniem WSA, istniejące w przepisach domniemanie właściwości rady we wszystkich sprawach pozostających w zakresie działania gminy należy rozumieć w ten sposób, że rada gminy jako organ o charakterze kolegialnym i wieloosobowym może podejmować działania związane ze stanowieniem lub kontrolą. Nie może jednak podejmować czynności, które należą do sfery wykonawczej, gdyż byłoby to naruszenie konstytucyjnej zasady podziału organów gminy na stanowiące i wykonawcze.

Sąd wyraził pogląd, iż rada gminy ma czasem możliwość podejmowania rozstrzygnięć poprzedzających bezpośrednie czynności wykonawcze wójta i dotyczy to podejmowania uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, jednak nie w zakresie umowy użyczenia.

WSA dodał na koniec, że podstawy prawnej dla podjęcia przez radę gminy uchwały o zgodzie na użyczenie nieruchomości gminnej nie stanowił także fakt, że o jej podjęcie wystąpił prezydent miasta. Jego zdaniem, o kompetencjach organów jednostek samorządu decydują przepisy Konstytucji RP oraz ustawy o samorządzie gminnym, nie zaś wola organu (II SA/Gl 1483/14).