Materiał przygotowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Przez lata dominował liniowy model gospodarki – nieefektywny i szkodliwy dla ludzi oraz środowiska – oparty na schemacie „wyprodukuj, zużyj, wyrzuć”. Prowadził on do powstawania ogromnych ilości odpadów oraz wzrostu kosztów ich zagospodarowania. Szacowano, że na jednego Europejczyka przypadało nawet 5 t odpadów, które w znacznym stopniu trafiały na składowiska.
W obliczu narastających problemów środowiskowych i klimatycznych konieczna stała się fundamentalna zmiana podejścia do wykorzystania zasobów. Tak narodziła się idea gospodarki o obiegu zamkniętym (gospodarki cyrkularnej), zakładająca radykalne ograniczenie ilości odpadów oraz maksymalne wykorzystanie ich potencjału poprzez ponowne użycie i recykling.
– Jedną z głównych misji Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej jest wspieranie inwestycji, które rozwijają w Polsce gospodarkę o obiegu zamkniętym. Dzięki temu możemy skuteczniej ograniczać ilość odpadów, zwiększać poziom recyklingu oraz poprawiać efektywność instalacji i procesów w gospodarce odpadami. Finansujemy projekty, które jednocześnie poprawiają stan środowiska i jakość życia mieszkańców – mówi Paweł Augustyn, zastępca prezesa zarządu NFOŚiGW.
Wśród dziewięciu priorytetów strategii działania NFOŚiGW na lata 2025–2028 znajduje się rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym, obejmujący gospodarowanie odpadami, ochronę wód oraz gospodarkę wodną. Fundusz kompleksowo wspiera rozwój gospodarki cyrkularnej – od zapobiegania powstawaniu odpadów, przez selektywną zbiórkę, aż po wdrażanie zaawansowanych technologii ich przetwarzania.
Jako główny krajowy dystrybutor środków na zieloną transformację NFOŚiGW realizuje założenia GOZ poprzez finansowe wsparcie przedsiębiorstw i samorządów w zakresie optymalizacji zużycia surowców, rozwoju recyklingu oraz odzysku wody. Wsparcie to obejmuje zarówno dotacje (pomoc bezzwrotną), jak i preferencyjne pożyczki (pomoc zwrotną) na projekty ograniczające ilość odpadów, zwiększające poziom recyklingu, zmniejszające zużycie surowców pierwotnych oraz umożliwiające zamykanie obiegu wody w zakładach.
– Z perspektywy NFOŚiGW odpady przestają być problemem, a stają się strumieniem zasobów, który – przy odpowiednio zaprojektowanym systemie – może być efektywnie zagospodarowany materiałowo, surowcowo i energetycznie. Model GOZ nie wyklucza odzysku energii, lecz traktuje go jako świadomy i kontrolowany element domykający obieg tam, gdzie kończą się możliwości recyklingu – podkreśla Paweł Augustyn.
Finansowanie przedsięwzięć w zakresie GOZ pochodzi w dużej mierze ze środków programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) 2021–2027. Z tego programu NFOŚiGW przeznaczy łącznie 160 mln euro na rozwój gospodarki odpadami oraz gospodarki o obiegu zamkniętym. Przewidziano pięć kluczowych obszarów wsparcia: rozwój systemów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, inwestycje w instalacje do ich przetwarzania, rozwój recyklingu, optymalizację gospodarki surowcami i odpadami w przedsiębiorstwach oraz zapobieganie powstawaniu odpadów żywnościowych.
W ramach naboru dotyczącego instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych – zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami – NFOŚiGW zawarł dotychczas sześć umów o łącznej wartości dofinansowania wynoszącej 158 mln zł. Projekty obejmują budowę, rozbudowę i modernizację instalacji do przetwarzania odpadów, w szczególności w obszarze recyklingu.
Środki przekazywane przez NFOŚiGW umożliwiają także realizację inwestycji samorządowych. W latach 2024–2025 przyznano 23 jednostkom samorządu terytorialnego łącznie 150 mln zł na budowę i rozbudowę punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK). Są dostępne bezpłatnie dla wszystkich mieszkańców konkretnej gminy – mogą oni oddać do recyklingu niepotrzebne rzeczy i sprzęty, a także je naprawić.
Inwestycjom towarzyszą różnorodne działania edukacyjne. W wielu miejscach przy PSZOK-ach powstaną specjalne ścieżki edukacyjne, które pokażą, jak prawidłowo segregować śmieci i co można ponownie wykorzystać.
Dzięki akcjom edukacyjnym skierowanym do szerokiego grona odbiorców PSZOKi wypromują katalog przyjmowanych odpadów i odpowiednie przygotowanie ich do przekazania. Każdy mieszkaniec gminy będzie mógł odwiedzić PSZOK i zobaczyć, jak wygląda zbieranie i przetwarzanie odpadów. Dowiedzieć się, jak prawidłowo segregować śmieci i dlaczego to ważne. Wszystkie działania przyczynią się do budowania odpowiedzialnej postawy wobec środowiska u młodszych i starszych osób, np. ograniczania odpadów, ponownego użycia rzeczy czy recyklingu.
Materiał przygotowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
