Jak pisaliśmy na łamach rp.pl, prace nad tą nowelizacją kodeksu postępowania karnego zostały podjęte po śmierci Barbary Skrzypek, sekretarki prezesa Prawa i Sprawiedliwości, która nastąpiła kilka dni po przesłuchaniu przez prokuraturę. Chociaż nie stwierdzono związku pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami, był to impuls do wznowienia dyskusji o potrzebie zmian w k.p.k. zmierzających do realnego zapewnienia m.in. świadkom prawa do obecności pełnomocnika w czynnościach podejmowanych z ich udziałem.
Prawo świadka do adwokata nie będzie już zależeć od decyzji prokuratora
Odpowiedzialne za przygotowanie nowych przepisów Ministerstwo Sprawiedliwości podkreśla, że wzmocnią one ochronę praw obywateli. Obecnie, jeśli prokurator uzna, że udział pełnomocnika w postępowaniu (np. adwokata lub radcy prawnego) osoby niebędącej stroną (np. świadka) jest niepotrzebny, wydaje postanowienie o odmowie. Od tej decyzji przysługuje zażalenie, jednak jest ono rozpatrywane wyłącznie wewnątrz struktury prokuratury – przez prokuratora wyższego szczebla.
Na mocy nowelizacji, jeśli prokurator odmówi dopuszczenia pełnomocnika do udziału w sprawie, zażalenie na tę decyzję rozpatrzy sąd. Będzie miał na to 7 dni od momentu otrzymania akt sprawy. Jak tłumaczy MS, termin ten ma uniemożliwić blokowanie postępów w śledztwie.
– Oddajemy sądom prawo do ostatecznego rozstrzygania o prawach uczestników postępowań, co bezpośrednio realizuje postulaty Rzecznika Praw Obywatelskich i europejskie standardy sprawiedliwości. Każdy świadek czy uczestnik postępowania musi mieć pewność, że jego prawo do profesjonalnej pomocy prawnej nie zależy od śledczego, ale od obiektywnej oceny niezawisłego sądu – podkreślił minister sprawiedliwości Waldemar Żurek.
Czytaj więcej
MS jedną ręką zapewnia kontrolę sądową decyzji prokuratora o odmowie obecności pełnomocnika np. dla świadka, a drugą daje prokuraturze możliwość pr...
Będzie wyjątek. Prokurator przeprowadzi czynność bez udziału pełnomocnika
Jednocześnie wprowadzono wyjątek. Otóż w szczególnych sytuacjach, gdy sprawa wymaga natychmiastowego działania (np. konieczne jest pilne przesłuchanie lub wymaga tego ważny interes śledztwa), prokurator będzie mógł przeprowadzić czynność bez udziału pełnomocnika jeszcze przed upływem terminu na złożenie zażalenia lub rozpatrzeniem zażalenia przez sąd. Przypomnijmy, iż jeszcze na etapie prac legislacyjnych w MS rozwiązanie to krytycznie ocenili Rzecznik Praw Obywatelskich, Sąd Najwyższy czy Naczelna Rada Adwokacka.
– Z jednej strony kontrola niezależnego organu w postaci sądu jest wprowadzana celem wyeliminowania potencjalnej arbitralności decyzji prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika osoby niebędącej stroną do udziału w postępowaniu, a z drugiej dopuszcza się w projekcie przeprowadzenie czynności procesowych z udziałem osoby niebędącej stroną, która zaskarżyła rozstrzygnięcie o niedopuszczeniu do udziału w postępowaniu pełnomocnika, na podstawie arbitralnej decyzji prokuratora opartej na bardzo ogólnych klauzulach generalnych (wypadek niecierpiący zwłoki, ważny interes śledztwa). Wprowadzone rozwiązanie nie chroni zatem efektywnie przed wadliwymi decyzjami prokuratora – wskazano w opinii Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego.
Z kolei Rzecznik Praw Obywatelskich, prof. Marcin Wiącek, stwierdził wprost, że w oparciu o tak skonstruowane wyjątki „prokuratorowi stworzono warunki do natychmiastowego przeprowadzenia czynności bez udziału pełnomocnika osoby niebędącej stroną, niezależnie od prawomocności postanowienia, o którym mowa w art. 87 § 3 k.p.k.”
Czytaj więcej
Czy do uchylenia wyroku sądu wystarczy stwierdzenie nieobecności obligatoryjnego obrońcy na części rozprawy? Czy w takiej sytuacji należy uchylić c...
