Kobiecie trudniej o work-life balance

Większe wsparcie pracodawców w godzeniu obowiązków zawodowych i rodzinnych może ułatwić kariery kobiet i zmniejszyć niedobór kadr.

Publikacja: 18.08.2023 11:29

Kobiecie trudniej o work-life balance

Foto: Adobe Stock

Chociaż w ostatnich miesiącach problem niedostępności pracowników nieco się zmniejszył, to nadal prawie połowa (48 proc.) pracodawców w sierpniowym badaniu Polskiego Instytutu Ekonomicznego wskazała go jako jedną z głównych barier w działalności. W rozwiązaniu tego problemu mógłby pomóc wzrost aktywności zawodowej kobiet. Tymczasem z badania BAEL wynika, że w I kwartale br. aż 674 tys. Polek, czyli prawie co trzecią z biernych zawodowo kobiet w wieku produkcyjnym, powstrzymywały przed wejściem albo powrotem na rynek pracy obowiązki rodzinno-opiekuńcze.

Znacznie mniej Polek (82 tys.) ze względu na te obowiązki opiekuńcze pracowało w niepełnym wymiarze czasu pracy. Barierą jest tu często mała elastyczność polskich pracodawców; niechętnie zawierają stałe umowy na część etatu i tylko nieliczni stosują popularne w wielu krajach zachodnich dzielenie etatu między dwie–trzy osoby.

Wyzwania opiekuńcze

W rezultacie wiele kobiet, w tym młodych matek, wycofuje się z rynku pracy. Dla tych, które pracują, łączenie obowiązków zawodowych z opiekuńczymi oznacza duże wyzwanie dla równowagi między pracą a życiem prywatnym, czyli work-life balance.

Jak pokazało ubiegłoroczne badanie Forum Odpowiedzialnego Biznesu, z tym wyzwaniem musi sobie radzić ponad połowa pracowników; 52 proc. dorosłych Polek i Polaków łączy pracę z opieką nad dziećmi i/lub dorosłymi bliskimi. –

– Podczas gdy opieka utożsamiana jest głównie z zajmowaniem się dziećmi, to w starzejącym się społeczeństwie coraz szybciej rosną wyzwania związane z opieką nad dorosłymi osobami zależnymi – najczęściej rodzicami czy teściami – przypomina Marzena Strzelczak, prezeska i dyrektorka generalna FOB.

Na razie niewielu pracodawców uwzględniało te potrzeby; spośród 800 firm objętych badaniem FOB, tylko 12 proc. miało programy wspierające rodziców (wśród dużych spółek ten odsetek był zdecydowanie większy – 21 proc.), w tym kobiety wracające do pracy po urlopie macierzyńskim. Jeszcze mniej, bo jedynie 2 proc ankietowanych miało programy czy rozwiązania przeznaczone dla opiekunów dorosłych osób zależnych.

Efekt pandemii

Wprawdzie aż 80 proc. pracujących Polek i Polaków, uczestniczących w badaniu FOB wskazało, że mężczyźni w takim samym stopniu jak kobiety powinni angażować się opiekę nad dziećmi i osobami dorosłymi, lecz w praktyce główny ciężar tej opieki spada na kobiety. I to nie tylko w pierwszych miesiącach po urodzeniu dziecka. Jak zwraca uwagę tegoroczny raport Kongresu Kobiet, to z reguły kobiety biorą zwolnienia na opiekę nad chorym dzieckiem. One ponosiły też główny ciężar dodatkowych obowiązków domowych w czasie pandemii, gdy zamknięto szkoły, a także szkolne i firmowe stołówki.

Podczas gdy o zwiększeniu obowiązków domowych w tym czasie mówił co piąty z ankietowanych mężczyzn, to wśród kobiet ten odsetek sięgał 30 proc. (najczęściej ten dodatkowy ciężar odczuwali rodzice z dziećmi w wieku 7–15 lat.) Nic więc dziwnego, że 35 proc. uczestniczek badania uważa, że pandemia pogorszyła sytuację kobiet na rynku pracy.

W tegorocznym badaniu firmy rekrutacyjnej Hays Poland, aż dwie trzecie pracujących matek przyznało, że w swej karierze napotkały przeszkody wynikające z ich obowiązków rodzicielskich. Najczęściej mówiły o konieczności wyboru między zaangażowaniem w życie rodzinne lub zawodowe, ale co druga z kobiet wskazywała też brak ułatwień ze strony pracodawcy, w tym nieelastyczny czas pracy czy nadgodziny.

Brak wsparcia ze strony pracodawców nie tylko pogarsza work-life balance Polek, ale też ogranicza ich kariery zawodowe. W badaniu polskiej edycji kampanii 30% Club Poland, które objęło 4,2 tys. kobiet pracujących w korporacjach, sytuacja rodzinna była najczęściej wskazywanym powodem rezygnacji z szansy awansu (36 proc.).

Duże obciążenie obowiązkami rodzinnymi oraz tradycyjny podział ról i presja społeczna znalazły się wśród pięciu największych barier w rozwoju kariery Polek. (Prawie 54 proc. uczestniczek badania łączyło pracę z rolą matki). Co więcej, prawie 30 proc. pań ocenia, że ich sytuacja rodzinna była powodem ich gorszego traktowania w firmie.

Milena Olszewska-Miszuris, współzałożycielka i współprzewodnicząca 30% Club Poland, zwraca uwagę na podkreślaną przez większość ankietowanych potrzebę elastyczności. Pytane o działania pracodawcy, które pomogłyby im podjąć nowe wyzwania, kobiety najczęściej wskazywały podwyżkę wynagrodzenia, elastyczne podejście do miejsca pracy (możliwość pracy hybrydowej lub zdalnej) i elastyczny czas pracy.

Wsparcie dyrektywy

Sytuację kobiet powinna poprawić wdrożona w tym roku do kodeksu pracy unijna dyrektywa work-life balance. Zgodnie z nowymi przepisami, każdy pracownik ma teraz możliwość skorzystania w ciągu roku z pięciu dni bezpłatnego urlopu opiekuńczego, a dodatkowo wprowadzono zachętę do korzystania z urlopu rodzicielskiego przez mężczyzn – dostali oni prawo do dziewięciu tygodni urlopu, których nie mogą przenieść na kobiety. Efekty nowych regulacji już widać w danych ZUS, które przypomina fundacja Share the Care; podczas gdy w całym roku 2022 z urlopu rodzicielskiego skorzystało 3,7 tys. mężczyzn, to w tym roku (tylko do maja) już 5,4 tys.

Wiele jednak zależy od nastawienia pracodawców; według sondażu Pracuj.pl aż 53 proc. pracujących ojców obawia się, że wzięcie przez nich urlopu rodzicielskiego mogłoby być źle ocenione przez pracodawcę. Co trzeci z badanych dostrzegł też niechęć szefów do takich urlopów. Stereotypowe podejście które pracującym rodzicom utrudnia podział obowiązków opiekuńczych, pogarsza work-life balance nie tylko kobiet ale i mężczyzn; aż 82 proc. z nich narzeka w badaniu Hays Poland na brak możliwości pełnego uczestnictwa w życiu swojego dziecka.

W zmianie tego podejścia ma pomóc konkurs na prokobiecą firmę roku RównoWaga, który pod patronatem medialnym „Rzeczpospolitej” organizują Kulczyk Foundation, Kongres Kobiet i Konfederacja Lewiatan. Organizatorzy konkursu chcą nagrodzić i wypromować pracodawców działających na rzecz wyrównywania szans kobiet i mężczyzn w miejscu pracy.

– Niestety, wiele kobiet wciąż zmaga się z problemami w życiu zawodowym, wynikającymi z braku traktowania na równi z mężczyznami. Ich codzienność to mniejsze zarobki mimo tych samych kwalifikacji, przy równoczesnym większym obciążeniu obowiązkami domowymi, a do utrwalenia takiego stanu rzeczy przyczyniają się często utarte schematy obowiązujące w miejscach pracy i brak świadomości swoich praw wśród kobiet – zaznacza Dominika Kluczyk, prezeska Kulczyk Foundation.

Opinia:

Karolina Andrian, prezeska Fundacji Share the Care:

Temat równowagi między pracą a życiem prywatnym na dobre już zagościł w agendzie pracowników, jak i pracodawców. Niewątpliwym sprzymierzeńcem tego trendu była pandemia Covid-19, ale wpływ mają także oczekiwania najmłodszego pokolenia Z. Pandemia upowszechniła pracę zdalną i utorowała drogę do większej otwartości pracodawców na elastyczne miejsce i czas pracy. Z kolei pokolenie Z zachęca pracodawców do utrzymania tej elastyczności.

Łączenie pracy z życiem prywatnym nadal jest jednak pilnym wyzwaniem dla kobiet, które zostają matkami i planują powrót na rynek pracy. Badanie Polskiego Instytutu Ekonomicznego potwierdza, że chociaż kobiety chcą pracować, to wiele z nich nie jest w stanie łączyć obowiązków opiekuńczych z zawodowymi. W rezultacie w Polsce 30 proc. matek z dziećmi w wieku rok–dziewięć lat nie pracuje zawodowo. Tracimy na tym wszyscy – i pracodawcy (braki kadrowe), i społeczeństwo (niewykorzystany potencjał ludzki), i same kobiety (brak możliwości realizacji swoich potrzeb zawodowych oraz zapewnienia sobie niezależności finansowej).

Te kobiety, którym udało się wrócić na rynek pracy i na nim pozostać, zmagają się z trudnościami w godzeniu obowiązków domowych z zawodowymi. Skorygowana luka płacowa, która (dane IBS) wynosi w Polsce średnio 15–19 proc., nadaje argumentowi finansowemu priorytet w decyzji „kto zajmie się dzieckiem”. Efekt? To kobiety dwa razy częściej korzystają ze zwolnień lekarskich na chore dziecko i wykonują większość obowiązków domowych. Odpowiedź na pytanie, kto w Polsce zajmuje się dziećmi, jest dość oczywista – kobiety. I tu dochodzimy do sedna problemu. Chcąc utorować kobietom drogę do aktywności zawodowej, która pozwala połączyć ją z obowiązkami rodzinnymi, potrzebujemy większego zaangażowania mężczyzn w opiekę nad dziećmi. Wdrożona w kwietniu dyrektywa work-life balance kładzie podwaliny pod ten cel poprzez wprowadzenie nietransferowalnego wymiaru urlopu rodzicielskiego dla mężczyzn.

Fundacja Share the Care, która zabiegała o wdrożenie dyrektywy, aktywnie też promuje korzyści z jej transpozycji. Wiele naszych działań skierowanych jest do pracodawców, zachęcając ich, aby budowali kulturę sprzyjającą partnerstwu w rodzicielstwie. Część pracodawców już podjęła takie działania – od edukacji pracowników, poprzez przygotowanie przejrzystych instrukcji, jak mężczyźni mogą korzystać z urlopów rodzicielskich, po aktywną pracę z menedżerami i dofinansowanie do zasiłku macierzyńskiego, aby uzupełnić jego wysokość do 100 proc. wynagrodzenia.

Dyrektywa work-life balance została wdrożona. Teraz piłka jest po stronie pracodawców. To oni powinni zadbać, aby ojcowie nie bali się korzystać ze swoich praw. Działania te, choć skierowane do mężczyzn, są kluczowe w wyrównywaniu szans kobiet na rynku pracy – w odciążeniu ich w obowiązkach opiekuńczych i domowych, a tym samym zadbaniu o to, aby mogły powiedzieć że równowaga praca–dom nie stoi na drodze do ich kariery czy niezależności finansowej.

rp.pl

Chociaż w ostatnich miesiącach problem niedostępności pracowników nieco się zmniejszył, to nadal prawie połowa (48 proc.) pracodawców w sierpniowym badaniu Polskiego Instytutu Ekonomicznego wskazała go jako jedną z głównych barier w działalności. W rozwiązaniu tego problemu mógłby pomóc wzrost aktywności zawodowej kobiet. Tymczasem z badania BAEL wynika, że w I kwartale br. aż 674 tys. Polek, czyli prawie co trzecią z biernych zawodowo kobiet w wieku produkcyjnym, powstrzymywały przed wejściem albo powrotem na rynek pracy obowiązki rodzinno-opiekuńcze.

Pozostało 94% artykułu
Pracodawca Rzeczpospolitej
Warto świadomie działać na rzecz zdrowia kobiet
Materiał Promocyjny
Naszą siłą jest różnorodność
Materiał partnera
Równość nie zawsze znaczy to samo
Pracodawca Rzeczpospolitej
Odpowiedzialni pracodawcy
Opinia partnera
Emilia Rogalewicz: Wellbeing pracowników, czyli kluczowy trend w HR na lata
Akcje Specjalne
Dekarbonizacja gospodarki bez wodoru będzie bardzo trudna
Pracodawca Rzeczpospolitej
Biznes nad Wisłą z roku na rok zmienia się na lepsze
Materiał Promocyjny
Sztuczna inteligencja może być wykorzystywana w każdej branży