W pierwszym półroczu 2015 r. skarbówka postanowiła zapytać o pochodzenie majątku 336 podatników. Dla porównania w całym 2014 r. wszczęła jedynie o 50 postępowań więcej. Tylko w drugim półroczu zapytała 155 podatników, dlaczego tak dużo wydają, skoro mało zarabiają. Eksperci twierdzą, że urzędnicy o źródła majątku będą pytać coraz częściej. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że przepisy o 75-proc. podatku są niezgodne z konstytucją. A przed jego wyrokami liczba postępowań była o wiele wyższa. W latach ubiegłych skarbówka próbowała pobrać 75-proc. podatek od niezgłoszonych przychodów od średnio 2,5 tys. podatników rocznie.

Trybunał miesza

W lipcu 2013 r. Trybunał Konstytucyjny zmienił, i to o 180 stopni, praktykę stosowania przepisów o nieujawnionych źródłach. Uznał przepisy o 75-proc. podatku obowiązujące do końca 2006 r. za niezgodne z konstytucją.

Późniejsze, nadal obowiązujące, regulacje są identyczne, więc wydawało się, że nie ma podstaw do prowadzenia tego typu postępowań. Widać to też po danych Ministerstwa Finansów.

– Zapadły nawet wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których uznaje za niedopuszczalne nakładanie niezgodnego z konstytucją podatku, co dotyczyło lat 2007 i późniejszych – mówi Mirosław Siwiński, doradca podatkowy i radca prawny w kancelarii prof. Witolda Modzelewskiego.

Trybunał jednak tymi późniejszymi przepisami zajął się w lipcu 2014 r. Powtórzył, że są niezgodne z konstytucją, ale odroczył utratę ich mocy do lutego 2016 r. Obowiązują więc, a zmieni to dopiero nowelizacja, która wejdzie w życie od początku 2016 r.

Na korzyść fiskusa

– Urzędnicy testują możliwości prowadzenia postępowań w niejasnej sytuacji prawnej po drugim wyroku TK – ocenia Siwiński.

Testy te nie wypadają po myśli podatników.

NSA uchyla orzeczenia sędziów sądów pierwszej instancji, którzy nie zastosowali przepisów niesprawiedliwie dzielących podatników. Uchylił m.in. wyrok sądu w Olsztynie, w którego uzasadnieniu sąd pisał, że różne traktowanie osób będących w takiej samej sytuacji prawnej, w zależności tylko od czasu wyjawienia majątku i wydania decyzji, narusza zasadę równości wobec prawa.

Orzecznictwo sądów pierwszej instancji było jednolite i korzystne, NSA też kształtuje jednolitą linię orzeczniczą, opartą na niekonstytucyjnych przepisach.

Michał Stępniak, doradca podatkowy w kancelarii Skarbiec, przewiduje, że liczba postępowań znacznie zwiększy się od nowego roku, po wejściu w życie zmian w przepisach.

– Na ich podstawie będzie można prowadzić również postępowania dotyczące nieujawnionych przychodów sprzed 1 stycznia 2016 r. – zwraca uwagę ekspert. – Mam na uwadze najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych oraz art. 4 nowelizacji i dziwię się, że urzędnicy już teraz wszczynają i prowadzą sprawy, opierając się na wątpliwie skutecznej podstawie prawnej – komentuje.