Z jednej strony więc napędzało nas poczucie ukształtowanej cywilizacyjnie wspólnoty wartości, ale też pewnej wspólności etnicznej, o czym przekonuje dziedzictwo łączącego niemal wszystkich prajęzyka. A z drugiej mniej lub bardziej rozbuchane egoizmy, czy to mityczne, plemienne, czy feudalne. Z tych trzech źródeł wywodzi się nacjonalizm, bezpośrednia i najważniejsza obok religii przyczyna krwawych masakr, których doświadczyliśmy jako Europa w poprzednim milenium.