Zorganizowano „okrągły stół”, a Marzena Okła-Drewnowicz wtedy jeszcze minister ds. polityki senioralnej, a obecnie pełnomocnik rządu, zapowiedziała w czerwcu ubiegłego roku opracowanie w „najbliższym czasie” pakietu rozwiązań pod tytułem „Tarcza Seniora”.
– To jeden z priorytetów polityki senioralnej rządu premiera Donalda Tuska. Osoby po 60. roku życia (10 mln Polaków – red.) są grupą szczególnie narażoną na oszustwa i wyłudzenia – mówiła min. Okła-Drewnowicz.
– Będziemy pracować nad regulacją umowy dożywocia, umowy o odwróconym kredycie hipotecznym, zwanym kredytem senioralnym oraz umowy o funduszach hipotecznych. Brak odpowiednich regulacji prawnych daje nieuczciwym osobom pole do nadużyć – doprecyzowała Zuzanna Rudzińska-Bluszcz, ówczesna wiceministra sprawiedliwości.
W komunikacie po ubiegłorocznym spotkaniu, w którym wzięli udział przedstawiciele kilku ministerstw, policji, instytucji związanych z seniorami, dodano jeszcze, że wymienione rodzaje umów wymagają pilnego uszczelnienia w trosce o poszanowanie praw osób starszych i że podzielono prace między trzy zespoły robocze.
Zapytaliśmy o efekty prac resort sprawiedliwości i biuro pełnomocnika rządu ds. polityki senioralnej. Z odpowiedzi Marzeny Okły-Drewnowicz wynika, że poza „okrągłym stołem” odbyło się jeszcze jedno spotkanie.
Czytaj więcej:
Dziś aż 80 proc. opieki nad niesamodzielnymi osobami zapewniają bliscy. Samorządy ostrzegają jednak, że wraz ze starzeniem się społeczeństwa ten mo...
Pro
Ochrona seniorów. Powstanie zespół przy ministrze sprawiedliwości
– W toku tych prac wstępnie ustalono, że dla wypracowania systemowych rozwiązań dotyczących bezpieczeństwa osób starszych przy zawieraniu umów, zarówno z osobami fizycznymi, jak i z instytucjami finansowymi, niezbędne jest powołanie odpowiedniego wyspecjalizowanego zespołu. Jednocześnie uznano, że będzie on działał przy ministrze sprawiedliwości. W sprawie powołania tego zespołu 12 lutego 2026 r. odbyło się moje spotkanie z ministrem sprawiedliwości Waldemarem Żurkiem – mówi nam dziś pełnomocniczka rządu.
– Poza zmianami legislacyjnymi ważne jest także to, żeby podnosić świadomość obywateli. Dlatego stawiamy na edukację prawną i praktyczne narzędzia ochrony – dodaje.
Edukacja jest ważna, ale niewystarczająca. Co roku przybywa osób, które przekazują mieszkania w zamian za rentę czy opiekę. W 2008 r. statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości odnotowały 2 tys. umów o dożywocie lub umów pokrewnych, a w ubiegłym roku zawarto ich prawie 20 tys.
Umowy te funkcjonują w oparciu o hipotekę odwróconą. Teoretycznie mamy w Polsce dwa jej modele. Odwrócony kredyt hipoteczny, uregulowany ustawą z 2014 r., który mogą oferować wyłącznie banki. Senior ma otrzymywać regularnie pieniądze, pozostając właścicielem mieszkania do śmierci. Potem nieruchomość przejmuje bank, chyba że spadkobiercy będą woleli rozliczyć się z nim i pozostawić sobie nieruchomość. To jeden z powodów, przez który żaden z banków nie zdecydował się zaoferować tego produktu.
Rozwija się za to drugi model hipoteki odwróconej, tzw. sprzedażowy. Na tym rynku panuje wolnoamerykanka i to tu czyhają pułapki na seniorów. O czym wiadomo od dawna. Już 2013 r. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta sporządził raport o działaniu firm, oferujących ten produkt, wskazując, jako poważne zagrożenie dla seniorów brak uregulowań prawnych tej działalności.
Czytaj więcej
Rząd chce poszerzyć katalog płatników zobowiązanych do pokrywania wydatków za pobyt seniorów w domu pomocy społecznej o osoby, które zostały obdaro...
Hipoteka odwrócona groźna dla seniora
„Ryzyko związane z ich funkcjonowaniem wiąże się z faktem, że ich działalność nie jest nadzorowana i nie muszą one spełnić żadnych wymogów kapitałowych. Teoretycznie zatem każdy podmiot, nawet z minimalnym kapitałem, może obecnie prowadzić tego typu działalność” – pisze UOKiK, dodając, że zawierane z seniorami umowy świadczeń dożywotnich nie chronią dostatecznie interesów i praw konsumentów, którzy pozbywają się nierzadko całego dorobku życia w postaci mieszkania.
W podobnym tonie, co UOKiK, wskazując na lukę prawną i konieczność uregulowania tego typu działalności, wypowiadało się kilku rzeczników praw obywatelskich. Ostatnio prof. Marcin Wiącek po spotkaniu ze Związkiem Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce, który od lat zabiega o objęcie nadzorem tego typu usług. Przedsiębiorcy zabiegają o uregulowanie rynku także we własnym interesie. Obecnie, jak wynika z raportu Związku o rynku odwróconej hipoteki w modelu sprzedażowym, 99 proc. to umowy zawarte z osobami prywatnymi i przedsiębiorcami innymi niż wyspecjalizowane fundusze hipoteczne.
– Wszyscy, z którymi rozmawiamy o uregulowaniu rent dożywotnich, czyli hipoteki odwróconej w modelu sprzedażowym popierają przyjęcie odpowiednich przepisów. Dużą nadzieję wiązaliśmy z „okrągłym stołem” Bezpieczny Senior. Spodziewaliśmy się przełomu, ale nadal nie ma projektu ustawy. Punktem wyjścia do dalszych prac mógłby być projekt z 2013 r. o dożywotnim świadczeniu pieniężnym. Przygotowało go ówczesne Ministerstwo Gospodarki, a bezpośrednio zajmował się tym Mariusz Haładyj, wtedy wiceminister w tym resorcie, a obecnie prezes NIK. To jest bardzo dobry projekt. Wszechstronnie skonsultowany i uwzględniający racje wszystkich interesariuszy. Niestety nie udało się wtedy uzgodnić, kto miałby ten rynek nadzorować. Projekt przewidywał, że mógłby to być KNF, ale można znaleźć inne rozwiązania. Nadzór mógłby trafić do Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które ma już takie kompetencje w innych obszarach – mówi Robert Majkowski, reprezentujący największe polskie fundusze hipoteczne zrzeszone w ZPF.
Projekt zakładał, że oferowanie takiego produktu będzie wymagało zezwolenia. Mogłyby to robić spółki akcyjne, o kapitale zakładowym w wysokości przynajmniej 2 mln euro. W każdym przypadku ten kapitał musiałby być co najmniej o 15 proc. większy niż prognozowana suma zobowiązań na kolejne 2 lata. Określał też katalog praw i obowiązków stron. Karą za złamanie prawa byłaby utrata licencji na prowadzenie takiej działalności.
Czytaj więcej
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nałożył karę w wysokości 35,5 tys. zł za naruszenie przepisów RODO podczas konferencji posła PiS Przemysława...
Senior z mieszkaniem łatwym łupem?
– Jest pilna potrzeba objęcia nadzorem rynku hipoteki odwróconej w modelu sprzedażowym. Badania PolSenior2 z 2021 r. pokazują, że ponad 80 proc. seniorów jest właścicielami nieruchomości, w których zamieszkuje. Potencjalnie te osoby mogą stać się ofiarami nadużyć. Tymczasem prawo nie stawia ani osobie fizycznej ani przedsiębiorcy, który zawiera z seniorem umowę, żadnych wymogów. Nikt nie sprawdza, czy osoby i firmy, które zobowiązują się do dożywotniego wypłacania rent dysponują odpowiednim kapitałem. Kto przejmie zobowiązanie, gdy nowy właściciel mieszkania nie będzie mógł lub nie będzie chciał wypłacać świadczenia czy opiekować się seniorem. Co się stanie na wypadek śmierci świadczeniodawcy? Dziś zawierając umowę o dożywocie z seniorami można stać się właścicielem wielu nieruchomości, a następnie zniknąć nie wywiązując się ze swoich zobowiązań. Senior może pozostać bez mieszkania, bez pieniędzy i bez deklarowanej opieki. – ostrzega Robert Majkowski.
ZPF próbował ustalić, ile osób pada ofiarą nadużyć w związku z zawarciem umów o dożywocie. policja nie wyróżnia jednak takiej kategorii przestępstw. Dowiadujemy się o pojedynczych sprawach, które opisują media.
– Jest wtedy powszechne oburzenie, padają deklaracje, ale nie ma osoby, która organizacyjnie zaopiekowałaby się tym tematem i doprowadziła do przyjęcia przepisów, które uregulują rynek, zapewnią weryfikację podmiotów i nadzór nad nimi – mówi Robert Majkowski.
Podjęcie starań o doprowadzenie do ponownego zainicjowania procesu legislacyjnego dotyczącego hipoteki odwróconej w modelu sprzedażowym zapowiedział prof. Marcin Wiącek, RPO.
Podjęcie starań o doprowadzenie do ponownego zainicjowania procesu legislacyjnego dotyczącego hipoteki odwróconej w modelu sprzedażowym zapowiedział prof. Marcin Wiącek, RPO.
Były minister sprawiedliwości, senator, prof. Adam Bodnar, za którego kadencji w rządzie rozpoczęły się prace nad wprowadzeniem nowych regulacji i który wzywał do ich przyjęcia, gdy sam był RPO, też deklaruje interwencję w tej sprawie u swojego następcy.
– Nie może być tak, żeby ludzie byli narażani na oszustwa w biały dzień. Na najbliższym posiedzeniu Senatu wystąpię z oświadczeniem w tej sprawie. Zapytam Ministerstwo Sprawiedliwości o postęp prac – mówi prof. Bodnar.
My też zapytaliśmy. Czekamy na odpowiedź.
