Polscy przedsiębiorcy postrzegają własną działalność gospodarczą przede wszystkim jako przestrzeń niezależności, elastyczności i samodzielności – wynika z badania przeprowadzonego wśród prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) przez IBRiS na zlecenie „Rzeczpospolitej” w ramach projektu „Perspektywy polskiej przedsiębiorczości”.
Badania pokazują jednak wyraźny paradoks współczesnej przedsiębiorczości, z jednej strony właściciele firm cenią autonomię i możliwość działania na własnych zasadach, z drugiej muszą mierzyć się z rosnącymi kosztami, skomplikowanymi przepisami oraz niepewnością finansową. Analiza ujawnia także sceptyczne podejście do franczyzy oraz coraz większą świadomość znaczenia ubezpieczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej.
Przystań niezależności
Wyniki badania pokazują, że dla większości osób prowadzenie własnej działalności gospodarczej nie jest wyłącznie sposobem na osiąganie wyższych dochodów. Znacznie ważniejsze okazują się potrzeby związane z autonomią, samodzielnością oraz możliwością organizowania pracy według własnych zasad.
Najważniejszą zaletą prowadzenia firmy okazała się niezależność, wskazana przez 65,1 proc. osób. Wynik ten pokazuje, że dla przedsiębiorców niezwykle istotna jest możliwość samodzielnego podejmowania decyzji oraz brak konieczności podporządkowywania się przełożonym czy sztywnym procedurom organizacyjnym. Szczególnie silnie aspekt ten podkreślali przedsiębiorcy prowadzący działalność do dziesięciu lat (69 proc.), kobiety (67 proc.) oraz osoby w wieku 40–59 lat (69 proc.).
Drugim najważniejszym atutem okazał się elastyczny czas pracy, wskazany przez 62 proc. badanych. Przedsiębiorcy doceniają możliwość samodzielnego organizowania harmonogramu dnia oraz większą swobodę w godzeniu obowiązków zawodowych z życiem prywatnym. Jest to szczególnie ważne dla kobiet (70 proc.) oraz młodszych przedsiębiorców (66 proc.), którzy częściej łączą aktywność zawodową z obowiązkami rodzinnymi.
Kolejnym istotnym elementem atrakcyjności przedsiębiorczości jest brak szefa, wskazany przez 46,1 proc. osób. Wynik ten potwierdza silną potrzebę pracy „na własnych zasadach”. Wielu przedsiębiorców traktuje własną działalność jako alternatywę wobec pracy etatowej i związanych z nią ograniczeń, takich jak hierarchia, kontrola czy konieczność realizowania odgórnych poleceń.
Istotne znaczenie ma również możliwość realizacji własnych pomysłów, którą wskazało 39,3 proc. badanych. Szczególnie ważne było to dla osób po sześćdziesiątce (43 proc.), które częściej postrzegają biznes jako formę samorealizacji i budowania własnej pozycji zawodowej.
Co istotne, wyższe zarobki zostały wskazane znacznie rzadziej niż czynniki związane z autonomią (odpowiedź tę zaznaczyło 29,8 proc. przedsiębiorców).
Choć przedsiębiorcy dostrzegają wiele korzyści związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, badanie pokazuje również liczne bariery utrudniające funkcjonowanie firm. Największe problemy mają charakter ekonomiczny i administracyjny.
Najczęściej wskazywaną przeszkodą są wysokie podatki i składki (61,7 proc.). Problem ten szczególnie silnie odczuwają osoby prowadzące działalność od ponad 11 lat oraz mieszkańcy małych miejscowości (do 10 tys. osób). Drugą istotną barierą są skomplikowane przepisy i nadmierna biurokracja (49 proc.). Szczególnie mocno problem ten dostrzegają przedsiębiorcy z dłuższym doświadczeniem, prowadzący działalność w małych miejscowościach.
Ważną przeszkodą pozostaje również ryzyko finansowe (43,4 proc.) oraz obawa przed porażką (41,7 proc.). Szczególnie młodsi przedsiębiorcy i osoby z krótszym stażem zawodowym obawiają się niepowodzenia oraz utraty środków finansowych.
Jakiego wsparcia najbardziej potrzebują osoby rozpoczynające własną działalność gospodarczą? Najbardziej potrzebne okazują się doradztwo prawne i księgowe (68,5 proc.), kapitał na start (62 proc.) oraz szkolenia biznesowe (26,3 proc.). Oznacza to, że osoby rozpoczynające działalność oczekują przede wszystkim praktycznej pomocy oraz dostępu do wiedzy umożliwiającej bezpieczne wejście na rynek.
Bezpieczeństwo kosztem autonomii
Badanie dotyczące modelu franczyzowego pokazuje, że przedsiębiorcy podchodzą do tej formy prowadzenia działalności z dużą ostrożnością. Franczyza kojarzy się respondentom z rozpoznawalną marką i gotowym modelem biznesowym, jednak jednocześnie budzi obawy związane z ograniczeniem niezależności.
Najbardziej widocznym wnioskiem jest dominujące negatywne nastawienie wobec prowadzenia działalności w modelu franczyzowym. Aż 45,1 proc. respondentów zadeklarowało, że zdecydowanie nie rozważa takiej formy działalności, a kolejne 30,2 proc. odpowiedziało „raczej nie”. Łącznie oznacza to, że ponad trzy czwarte badanych nie jest zainteresowanych wejściem we współpracę franczyzową.
Przyczyn takiego nastawienia należy szukać przede wszystkim w silnej potrzebie niezależności, która została wskazana jako najważniejsza zaleta prowadzenia własnej firmy. Przedsiębiorcy chcą samodzielnie podejmować decyzje, rozwijać własne pomysły i budować działalność zgodnie z własną wizją. Tymczasem franczyza wymaga podporządkowania się określonym procedurom i standardom ustalanym przez franczyzodawcę.
Jednocześnie respondenci dostrzegają liczne zalety franczyzy. Najczęściej wskazywaną korzyścią jest rozpoznawalna marka (44,6 proc.). Działanie pod szyldem znanej sieci zwiększa wiarygodność firmy i ułatwia zdobywanie klientów.
Drugim ważnym atutem jest sprawdzony model biznesowy (38,8 proc.). Respondenci doceniają możliwość korzystania z gotowych procedur, standardów działania oraz doświadczenia franczyzodawcy.
Istotnym elementem jest także wsparcie operacyjne obejmujące szkolenia, pomoc marketingową i doradztwo biznesowe (32,5 proc.). Dla wielu początkujących przedsiębiorców takie wsparcie może zwiększać poczucie bezpieczeństwa i ograniczać ryzyko niepowodzenia.
Pomimo tych zalet badani wskazują jednak na liczne wady modelu franczyzowego. Największym problemem okazuje się ograniczona autonomia oraz konieczność podporządkowania się zasadom ustalanym przez centralę (55,6 proc.).
Ważnym problemem jest także poczucie pracy na rzecz cudzej marki, a nie budowania własnej firmy (42,6 proc.). Działalność franczyzowa nie daje pełnego poczucia niezależności i samodzielności. Dodatkowym obciążeniem są, zdaniem badanych, wysokie opłaty licencyjne oraz koszty związane z uczestnictwem w systemie franczyzowym (41,6 proc.).
Badanie pokazuje bardzo wysoką rozpoznawalność największych marek franczyzowych na polskim rynku. Najbardziej rozpoznawalną marką jest Żabka (95,4 proc.), a bardzo wysokie wyniki osiągają również McDonald’s oraz Orlen. Pokazuje to, że siła marki jest jednym z kluczowych atutów modelu franczyzowego.
Ubezpieczenia, bezpieczeństwo dla biznesu
Analiza wyników dotyczących znaczenia ubezpieczeń pokazuje, że przedsiębiorcy coraz lepiej rozumieją rolę ochrony finansowej w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ubezpieczenia są postrzegane jako narzędzie ograniczania ryzyka oraz zabezpieczania firmy przed nieprzewidzianymi sytuacjami.
Ponad połowa respondentów ocenia znaczenie ubezpieczeń jako duże lub bardzo duże. Łącznie około 54,5 proc. ankietowanych uważa, że ubezpieczenia stanowią ważny element prowadzenia działalności gospodarczej. Wynik ten pokazuje rosnącą świadomość przedsiębiorców dotyczącą konieczności zabezpieczania się przed ryzykiem biznesowym.
Jednocześnie 28,6 proc. respondentów postrzega znaczenie ubezpieczeń jako umiarkowane. Można przypuszczać, że przedsiębiorcy z tej grupy dostrzegają korzyści wynikające z ochrony ubezpieczeniowej, ale nie uznają jej za najważniejszy element funkcjonowania firmy. Stosunkowo niewielka grupa – około 11,5 proc. badanych – uważa ubezpieczenia za mało istotne lub zbędne.
Największą barierą w korzystaniu z ubezpieczeń okazują się wysokie koszty polis. Ponad połowa respondentów wskazuje, że cena ubezpieczenia stanowi główną przeszkodę w korzystaniu z ochrony ubezpieczeniowej.
Drugą istotną przeszkodą są skomplikowane warunki umów (33,9 proc.). Dokumenty ubezpieczeniowe są często nieczytelne, zawierają liczne wyjątki i trudne do interpretacji zapisy prawne. Brak przejrzystości powoduje niepewność dotyczącą rzeczywistego zakresu ochrony oraz zasad wypłaty odszkodowania.
Ważnym problemem pozostaje również ograniczone zaufanie do ubezpieczycieli (29 proc.). Wielu przedsiębiorców obawia się trudności związanych z procesem likwidacji szkód oraz możliwością odmowy wypłaty odszkodowania. Pokazuje to, że dla rynku kluczowe znaczenie ma nie tylko cena produktu, ale i wiarygodność instytucji finansowej oraz transparentność procedur.
Interesującym wnioskiem płynącym z badania jest stosunkowo wysokie zainteresowanie ubezpieczeniami chroniącymi przed skutkami utraty kontrahenta lub zakończenia współpracy biznesowej (41,9 proc.). Większość respondentów uznaje takie rozwiązania za potrzebne, co pokazuje rosnącą świadomość ryzyka związanego z niestabilnością relacji biznesowych. Jednocześnie deklaracje dotyczące faktycznego zakupu takich polis są znacznie bardziej ostrożne – 31,1 proc. przedsiębiorców jest raczej skłonnych zakupić ubezpieczenie, a tylko 13 proc. jest zdecydowanie na tak. Oznacza to, że przedsiębiorcy dostrzegają wartość ochrony, jednak w praktyce nadal analizują opłacalność takich rozwiązań oraz relację między kosztem składki a potencjalnymi korzyściami.
Badanie pokazuje również, że przedsiębiorcy oczekują przede wszystkim prostych, przejrzystych i elastycznych produktów ubezpieczeniowych. Kluczowe znaczenie mają jasne warunki umowy (58,5 proc.), atrakcyjna cena (53,3 proc.) oraz szybka i nieskomplikowana procedura likwidacji szkód (50,4 proc.). Co istotne, ponad połowa respondentów deklaruje gotowość zapłacenia wyższej składki w zamian za szerszy zakres ochrony. Pokazuje to, że przedsiębiorcy są skłonni inwestować w bezpieczeństwo, jeśli produkt będzie odpowiadał realnym potrzebom firmy i zapewni rzeczywistą wartość.
Wyniki badania wskazują, że rynek ubezpieczeń dla przedsiębiorstw posiada duży potencjał rozwoju, jednak jego dalszy wzrost wymaga odbudowy zaufania i uproszczenia oferty. Firmy ubezpieczeniowe powinny koncentrować się na tworzeniu bardziej transparentnych produktów, ograniczaniu skomplikowanych procedur oraz lepszym dopasowaniu polis do specyfiki działalności przedsiębiorców. Rosnąca świadomość ryzyka biznesowego sprawia bowiem, że znaczenie ubezpieczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej będzie systematycznie rosło.
Opinie partnerów projektu
Adam Manikowski, CEO jednostki biznesowej Żabka Polska
Wyniki badania pokazują bardzo spójny obraz polskich przedsiębiorców: własna działalność to przede wszystkim potrzeba sprawczości i samodzielności. Dla badanych kluczowymi zaletami prowadzenia biznesu są właśnie niezależność oraz elastyczny czas pracy.
Jednocześnie prowadzenie własnego biznesu w Polsce nadal wiąże się z istotnym poziomem niepewności – zarówno regulacyjnej, jak i finansowej. To sprawia, że dla wielu osób rozpoczęcie własnego biznesu pozostaje ambitnym, ale trudnym krokiem. Dlatego tak dużego znaczenia nabierają dziś rozwiązania, które upraszczają start, dostarczają narzędzia wsparcia i pomagają ograniczyć ryzyko.
Z tej perspektywy dobrze widać rolę modeli franczyzowych – przykład Żabki pokazuje, że zapewniają one dostęp do sprawdzonych rozwiązań oraz szerokiego zaplecza operacyjnego, technologicznego, marketingowego i logistycznego, co realnie obniża próg wejścia w biznes. Dla wielu osób to dziś jeden z najprostszych sposobów na rozpoczęcie działalności przy jednoczesnym zachowaniu niezależności. Podobny wniosek płynie z części dotyczącej bezpieczeństwa działalności. Rośnie świadomość znaczenia narzędzi takich jak ubezpieczenia. W Żabce odpowiadamy na te potrzeby, rozwijając rozwiązania dopasowane do realiów prowadzenia własnej działalności, takie jak „Polisa na biznes”, która dla naszych franczyzobiorców stanowi zabezpieczenie na wypadek niepowodzenia biznesowego.
Całościowo wyniki badania potwierdzają, że polska przedsiębiorczość jest silna i oparta na motywacjach wykraczających poza kwestie finansowe. Jednocześnie wciąż potrzebuje stabilnego i przewidywalnego otoczenia oraz rozwiązań, które wspierają przedsiębiorców na każdym etapie ich drogi. W Żabce doskonale rozumiemy rolę, jaką pełnią przedsiębiorcy w rozwoju lokalnych społeczności. Dlatego wspieramy naszych franczyzobiorców nie tylko sprawdzonym modelem biznesowym, ale także nowoczesnymi narzędziami technologicznymi oraz programami szkoleniowo‑rozwojowymi, które pomagają im rozwijać działalność i budować trwałe fundamenty biznesu. Dziś z dumą mogę powiedzieć, że współpracujemy z 11 tys. franczyzobiorców – samodzielnych przedsiębiorców, którzy prowadząc własne działalności gospodarcze, wspierają rynek pracy i lokalną gospodarkę.
Dariusz Koziński, dyrektor ds. klientów korporacyjnych w TUW PZUW
Początek działalności gospodarczej niemal zawsze wiąże się z dużym optymizmem. Przedsiębiorcy koncentrują się na szansach, rozwoju i potencjale wzrostu, rzadko dopuszczając do siebie negatywne scenariusze. Tymczasem tzw. czarne łabędzie – zdarzenia nagłe i trudne do przewidzenia, pojawiają się częściej, niż się wydaje, a ich skutki potrafią z dnia na dzień zachwiać stabilnością firmy.
Dlatego w biznesie kluczowe powinno być podejście: mądry przedsiębiorca przed szkodą. Wyniki badania pokazują, że choć świadomość roli ubezpieczeń rośnie i ponad połowa respondentów uznaje je za istotne, nadal widoczna jest wyraźna luka między deklaracjami a realnymi działaniami.
Największą barierą pozostaje koszt (53,3 proc. wskazań), co nie zmienia faktu, że ponad połowa badanych komunikuje gotowość zapłacenia wyższej składki za szerszy zakres ochrony. To wyraźny sygnał, że przedsiębiorcy dostrzegają i czują potrzebę posiadania zabezpieczenia. Widać to również dokładnie przy pytaniu o przydatność ubezpieczenia na wypadek zakończenia współpracy – tu pozytywną odpowiedź daje aż 66,7 proc. ankietowanych.
Rozwiązanie Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych z Grupy PZU jest odpowiedzią na to zapotrzebowanie. „Polisa na biznes” zabezpiecza bowiem przedsiębiorcę przed utratą płynności w wyniku zdarzeń, na które często nie ma on wpływu. Jej siłą jest: prostota, dopasowanie do różnych modeli biznesowych oraz dostępność kosztowa.
Przy relatywnie niewielkiej miesięcznej składce przedsiębiorca zyskuje przede wszystkim czas, spokój i możliwość bezpiecznej reorganizacji działalności. Co ważne, mówimy o produkcie sprawdzonym i docenianym przez franczyzobiorców, którzy szczególnie odczuwają ryzyka związane z zależnością od partnera biznesowego.
To unikatowe rozwiązanie, które cieszy się uznaniem wśród sieci franczyzowych, będąc jednocześnie nagradzane na polskim rynku jako innowacja dla biznesu.
Podsumowując: w warunkach rosnącej niepewności gospodarczej ubezpieczenie przestaje być kosztem, a staje się elementem strategii zarządzania ryzykiem porównywalnym z dywersyfikacją przychodów czy kontrolą kosztów.
Bo w biznesie nie chodzi o to, czy coś się wydarzy, lecz kiedy – i czy jesteśmy na to przygotowani.