Dekret Bieruta - pytanie do SN w sprawie przedawnienia roszczeń

Sprawy o grunty warszawskie ciągną się latami. Z tego powodu odwiecznym problemem jest ustalenie, kiedy roszczenie z tego tytułu się przedawnia, a kiedy nie. Pomóc może uchwała Sądu Najwyższego. Ma ona odpowiedzieć na bardzo ważne pytanie, czy dekretowiec, po przegraniu w sądzie sprawy o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, może domagać się odszkodowania, powołując się na to, że postępowanie w tamtej sprawie przerwało bieg przedawnienia.

Odmowa, bo czas już minął

Trójka spadkobierców: Dorota i Tomasz M. oraz Małgorzata T., domaga się odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. Dzielnej w Warszawie, którą zabrano tej rodzinie dekretem Bieruta.

Pierwsza próba jej odzyskania została podjęta w 1959 r. Dawny jej właściciel wystąpił do prezydium rady narodowej o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do tej nieruchomości. Rada jednak odmówiła.

Po latach spadkobiercy właściciela wystąpili do samorządowego kolegium odwoławczego. W 2000 r . SKO wydało orzeczenie nadzorcze unieważniające decyzję tego prezydium.

Otworzyło to drogę Dorocie i Tomaszowi M. oraz Małgorzacie T. do dalszej walki o nieruchomość. Przez długie lata walczyli o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Kiedy ostatecznie przegrali, postanowili wystąpić o odszkodowanie.

Sąd Okręgowy i Apelacyjny w Warszawie oddaliły ich powództwo. Zdaniem sądu obu instancji roszczenie z tego tytułu się przedawniło, bo minęły trzy lata. Bieg terminu liczy się bowiem, biorąc pod uwagę orzeczenie nadzorcze SKO z 2000 r.

Dorota i Tomasz M. oraz Małgorzata T. postanowili walczyć dalej. Wnieśli skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Ich zdaniem bieg terminu przedawnienia przerwało wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, a także wezwanie wojewody mazowieckiego do próby ugodowej z 22 grudnia 2009 r.

Nie takie oczywiste

Sąd Najwyższy nabrał wątpliwości prawnych i postanowił skierować pytanie prawne do poszerzonego składu.

Co prawda z uchwały SN z 2006 r. (III CZP 99/06) wynika, że początek trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego należy liczyć od daty, w której decyzja nadzorcza stała się ostateczna, niemniej – zdaniem SN – obecnie nie ma jednolitej linii orzeczniczej wskazującej, czy prowadzenie postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego przerywa bieg przedawnienia czy nie.

Według jednej linii orzeczniczej postępowanie nie przerywa biegu przedawnienia. Dzieje się tak, bo postępowanie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego jest samoistnym postępowaniem i nie dotyczy roszczenia odszkodowawczego dochodzonego w sądzie cywilnym.

Jest także druga linia orzecznicza, korzystniejsza dla dekretowców. Wynika z niej, że jeżeli dekretowiec wystąpił o ustanowienie prawa użytkowania, a następnie o odszkodowanie, to pierwsza czynność przerywa bieg przedawnienia.