Ministerstwo Finansów zaproponowało m.in. dopisanie w art. 240a ustawy o finansach publicznych  punktu  o treści: „Zmiana budżetu ustalonego zgodnie z ustępem 8, bez zachowania relacji określonych w art. 242–244, nie może powodować zwiększenia stopnia niezachowania relacji wynikającej z tego budżetu".

Kiedy wkracza RIO

Obowiązująca od 1 stycznia znowelizowana ustawa umożliwiła jednostkom samorządowym przedstawienie programu naprawczego,  gdy nie można uchwalić budżetu zgodnie z  jej art. 243. Jeśli zostanie on odrzucony przez regionalną izbę obrachunkową, to obowiązek przygotowania budżetu  zastępczego spada właśnie na nią. Przepis ten sprawił, iż znacznie spadła liczba samorządów zagrożonych nieuchwaleniem budżetów. Z przewidywanych latem 2013 r. 300 jednostek jedynie  ok. 30 będzie realizowało budżet zastępczy.

RIO może wkroczyć również w sytuacji, gdy wprawdzie radni uchwalą budżet i zostanie on przyjęty przez RIO, ale nie doprowadzą do zmiany wieloletniej prognozy finansowej (WPF)  zgodnie z uchwałą budżetową. Wszelkie bowiem zmiany w  wysokości dochodów i wydatków w  planowanym  budżecie muszą zostać naniesione również w WPF.  Zgodnie z art. 232 ustawy o finansach publicznych zmiany tej, z wyłączeniem zmian limitu zobowiązań i kwot wydatków na inwestycje,  musi dokonać organ wykonawczy.

Regionalna izba obrachunkowa zajęła się również kuriozalnym przypadkiem Czeladzi, która  jako jedyne miasto na Śląsku nie uchwaliła budżetu z powodu bojkotu sesji budżetowej. Najpierw nie została ona zwołana do końca roku przez przewodniczącą rady, a potem, na wyraźne żądanie burmistrza Teresy Kosmali, miała się odbyć  27 stycznia 2014 r., ale z braku kworum  sesji nie było. W ten sposób radni oddali się w ręce RIO. Dziś realizują już budżet zastępczy, który niewiele się różni od przygotowanego przez zarząd.

Plan na trzy lata

Gdy RIO stwierdzi, że gmina nie spełnia wymogów indywidualnego wskaźnika zadłużenia (art. 243) i w efekcie nie można uchwalić budżetu w odpowiednim kształcie, wyznaczy termin usunięcia nieprawidłowości. Następnie gmina będzie musiała postąpić zgodnie z nową procedurą określoną w  ustawie o finansach publicznych. Rada gminy przedstawi RIO plan naprawczy obejmujący trzy kolejne lata. Jeśli izba wyda pozytywną opinię o tym planie, to rada będzie mogła uchwalić budżet na 2014 r., nawet jeśli  nie spełnia warunków nowego wskaźnika. Jeśli gmina nie przedstawi planu albo RIO wyda o nim negatywną opinię, to inicjatywę przejmie właśnie ona.

Po nowelizacji

Nowelizacja ustawy o finansach publicznych sprawiła (art. 240a), że w tej sytuacji jednostka nie będzie mogła inwestować ani starać się o nowe kredyty czy pożyczki na ten cel. Musi też zamrozić diety i wynagrodzenia. Te same zastrzeżenia są przewidziane dla budżetu zastępczego  ustalanego przez RIO.  Obecnie Ministerstwo Finansów proponuje doprecyzować w art. 240b, aby  w razie braku możliwości uchwalenia wieloletniego programu finansowego lub budżetu zgodnie z zasadami określonymi w art. 242–244 to RIO ustalała budżet.

Program postępowania naprawczego powstaje, jeśli jednostka samorządowa nie jest w stanie uchwalić wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o finansach publicznych.

etap legislacyjny: skierowany do Sejmu

Elżbieta ?Kornberger-Sokołowska, prof. dr  hab., ?członek Rady Legislacyjnej przy PRM

Obecne przepisy ustawy o finansach publicznych mówią, że jeśli  RIO uchwali zastępczy budżet dla danej jednostki samorządowej, ?to radni mogą go zmienić w trakcie roku. Był to problem sygnalizowany już wcześniej, tylko teraz pojawił się w większej skali, bo kilkadziesiąt samorządów nie mogło spełnić wymagań indywidualnego wskaźnika zadłużenia. Dlatego Rada Ministrów przyjęła projekt zmiany polegający na tym, że wprawdzie nie „ubezwłasnowolni się" rady, kompetencje wracają do niej po przygotowaniu zastępczego  budżetu przez RIO, ale wszelkich zmian będzie można dokonywać jedynie w ramach tego budżetu. Uchwała rady nie będzie mogła prowadzić do pogorszenia wskaźnika zadłużenia.  Chodzi o to, aby rada poczuwała się ?do odpowiedzialności za wykonanie tego budżetu.