– Prawo w szkole nie powinno pojawiać się dopiero wtedy, gdy dochodzi do konfliktu, skargi czy kryzysu. Powinno być narzędziem, które pomaga takich sytuacji unikać, chronić dzieci, porządkować relacje i budować odpowiedzialność. Dlatego edukację prawną i obywatelską trzeba rozumieć szerzej – jako przygotowanie młodych ludzi do świadomego funkcjonowania we wspólnocie i wyposażenie nauczycieli oraz dyrektorów w wiedzę potrzebną do reagowania na realne problemy współczesnej szkoły – mówi Jakub Puszkarski, wiceprezes Krajowej Rady Radców Prawnych.

W dyskusjach udział wezmą m.in. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz, Pełnomocniczka Ministra Sprawiedliwości do spraw Edukacji Konstytucyjnej Aleksandra Chudaś, psycholog dr Aleksandra Piotrowska, sędzia Anna Maria Wesołowska oraz prokurator, pisarz i felietonista Cyryl Sone, a także parlamentarzyści.

Bezpieczeństwo to coś więcej niż procedury

Jednym z najpoważniejszych wyzwań pozostaje bezpieczeństwo dzieci i młodzieży. Szkoła musi nie tylko umieć rozpoznać sytuację zagrożenia, ale też wiedzieć, co zrobić dalej: jak uruchomić procedury, kto powinien zostać poinformowany, kiedy należy zwrócić się do policji, sądu rodzinnego czy organu prowadzącego. To szczególnie ważne w przypadkach przemocy, poważnych konfliktów czy zachowań wskazujących na demoralizację. Nie wystarczą odpowiednie procedury. Niezbędna jest możliwość tworzenia rzeczywistej „siatki bezpieczeństwa” dla uczniów i pracowników placówki. Program Kongresu zakłada dyskusję o praktycznym stosowaniu standardów ochrony małoletnich oraz o współpracy szkoły z innymi instytucjami.

Szkolne konflikty przeniosły się do sieci

Coraz więcej sytuacji, z którymi mierzy się szkoła, zaczyna się albo rozwija właśnie w internecie. Przemoc cyfrowa, naruszanie prywatności, szkodliwe treści i trendy, publikowanie zdjęć czy filmów bez zgody – to problemy, których nie da się zostawić „poza murami szkoły” tylko dlatego, że wydarzyły się online. Pojawiają się przy tym bardzo konkretne pytania. Kiedy internetowy konflikt między uczniami staje się sprawą wymagającą interwencji? Jak szkoła powinna chronić osobę pokrzywdzoną? Gdzie kończy się szkolna odpowiedzialność, a zaczyna odpowiedzialność prawna? To obszar, w którym nauczyciele i dyrektorzy potrzebują nie tylko ogólnej wiedzy, ale przede wszystkim jasnych i praktycznych wskazówek. Kongres będzie okazją do rozmowy zarówno o prawnych, jak i psychologicznych mechanizmach ochrony dzieci w sieci.

AI wchodzi do klasy – i już z niej nie wyjdzie

Nowe technologie to jednak nie tylko zagrożenia. Sztuczna inteligencja coraz szybciej staje się częścią codziennej pracy nauczycieli i uczniów. Może pomóc w przygotowaniu scenariusza lekcji, quizu, materiałów czy zadań, a przy okazji oszczędzać czas. Problem zaczyna się wtedy, gdy narzędzia są używane bezrefleksyjnie. Szkoła musi więc nauczyć się nie tyle „walczyć” z AI, co rozsądnie z niej korzystać. Potrzebne są zasady, krytyczne myślenie i świadomość ograniczeń technologii. Podczas Kongresu odbędzie się praktyczny warsztat poświęcony AI jako narzędziu wspierającemu edukatorów.

Nie każdy konflikt musi kończyć się skargą

Szkoła to również miejsce codziennych napięć. Niejasne zapisy statutów i regulaminów, spory o ocenianie, dostosowanie wymagań, konflikty rówieśnicze czy trudne rozmowy z rodzicami – to sytuacje, które potrafią szybko eskalować. W takich przypadkach znajomość prawa jest ważna, ale nie wystarcza. Równie istotna jest umiejętność rozmowy, zrozumienie praw i obowiązków każdej ze stron oraz szukanie rozwiązania, zanim sprawa przerodzi się w formalną skargę czy interwencję zewnętrznej instytucji. Edukacja prawna to również nauka dialogu. Pokazuje, jak rozwiązywać spory, jak korzystać z mediacji i jak budować relacje oparte na jasnych zasadach. W programie Kongresu jest panel poświęcony porozumieniu między uczniami, rodzicami i nauczycielami oraz mediacjom szkolnym i rówieśniczym.

Uczeń powinien znać prawa, ale też rozumieć odpowiedzialność

Edukacja obywatelska nie kończy się na wiedzy o instytucjach, konstytucji czy przepisach. Jej ważną częścią jest budowanie podmiotowości młodego człowieka – przekonania, że ma prawa oraz że jego decyzje mają konsekwencje. Dlatego skuteczna edukacja prawna i obywatelska powinna angażować uczniów, odwoływać się do ich doświadczeń i pozwalać im współtworzyć projekty oraz rozwiązania. Na Kongresie odbędzie się m.in. warsztat pokazujący, jak mówić o prawie w sposób, który angażuje młodych ludzi, zamiast sprowadzać je do zestawu przepisów.

Dobre pomysły potrzebują partnerstwa

Osobnym problemem jest trwałość edukacji prawnej i obywatelskiej. Nawet najlepszy projekt nie będzie miał większego wpływu, jeśli pozostanie jednorazową inicjatywą. Potrzebna jest współpraca szkół z organizacjami społecznymi, samorządami i środowiskami prawniczymi, ale także stabilne finansowanie. Dlatego coraz ważniejsze staje się budowanie partnerstw i sięganie po różne źródła wsparcia – od budżetów obywatelskich, przez granty, po fundusze europejskie.

– Samorząd radców prawnych ma wiedzę i doświadczenie, które mogą realnie wspierać szkoły, nauczycieli i młodzież. Naszą rolą nie jest wyłącznie tłumaczenie prawa, ale także pomaganie w budowaniu kompetencji obywatelskich i kultury dialogu. Kongres Edukacji Prawnej i Obywatelskiej już po raz piąty będzie przestrzenią do współpracy prawników, edukatorów, nauczycieli, samorządów i organizacji społecznych – po to, by zamiast mówić o problemach szkoły w oderwaniu od praktyki, szukać konkretnych rozwiązań, które można zastosować w jej codziennym funkcjonowaniu – podsumowuje Jakub Puszkarski.

…………………………………………………………………………

5. Kongresie Edukacji Prawnej i Obywatelskiej organizowany przez Krajową Izbę Radców Prawnych, Fundację Teneo oraz Okręgową Izba Radców Prawnych w Gdańsku, odbędzie się 2 października 2026 roku w Centrum Wystawienniczo – Kongresowe AMBEREXPO w Gdańsku.

Kongres to najważniejsze ogólnopolskie forum wymiany doświadczeń, dobrych praktyk i innowacyjnych pomysłów. Tworzymy wspólną przestrzeń dialogu dla przedstawicieli zawodów prawniczych, administracji publicznej, organizacji społecznych oraz dyrektorów szkół, nauczycieli i edukatorów. Łączy nas jeden cel: poszukiwanie skutecznych rozwiązań, które pomogą upowszechnić edukację prawną i obywatelską w polskim systemie oświaty.

Tegoroczna, piąta już edycja, odbywać się będzie pod hasłem: „Edukacja jutra: Prawo, technologia i podmiotowość obywatelska”. W dobie dynamicznych przemian społecznych i technologicznych skupimy się na wyzwaniach stojących przed współczesną szkołą, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji prawnej i obywatelskiej. Staje się ona dziś kluczowym narzędziem kształtowania społeczeństwa świadomego i gotowego na wyzwania współczesnego świata.

Patronat honorowy nad wydarzeniem objęli Minister Edukacji Narodowej, Minister Sprawiedliwości, Marszałek Województwa Pomorskiego oraz Prezydent Miasta Gdańska. Partnerami wydarzenia są: Samorząd Województwa Pomorskiego, Krajowa Rada Notarialna, Krajowa Rada Komornicza, Miasto Gdańsk, Fundacja Energa, Wydawnictwo Nowa Era, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, Izba Notarialna w Gdańsku, Wolters Kluwer Polska, Fundacja Edukacji Prawnej IUSTITIA, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku, Adic4Legal, Kuratorium Oświaty w Gdańsku, Stowarzyszenie Sędziów Polskich „IUSTITIA” oraz Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku. Patronem medialnym Kongresu jest Dyrektor Szkoły. Miesięcznik kierowniczej kadry oświatowej, Radio Gdańsk oraz Rzeczpospolita.

Więcej informacji o Kongresie znajduje się na stronie internetowej: www.KongresEdukacjiPrawnej.pl

Partnerami medialnymi są „Rzeczpospolita” i rp.pl